Strategia „Od pola do stołu”
Głównym celem unijnej strategii „Od pola do stołu” jest zapewnienie zdrowszej i bardziej zrównoważonej żywności w Europie.
Po co nam zdrowsza i bardziej zrównoważona żywność?
Unijny system żywnościowy zapewnia przeszło 400 mln Europejczyków świeżą i bezpieczną żywność. Produkcja żywności to nie tylko kluczowa usługa, lecz także źródło dochodów. Unijny łańcuch rolno-spożywczy jest ważnym sektorem gospodarki UE.
Sektor rolno-spożywczy ma jednak znaczny wpływ na środowisko. Według sprawozdania Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC) około jednej trzeciej światowych emisji gazów cieplarnianych pochodzi z systemów żywnościowych. Obecny model żywnościowy niekorzystnie wpływa również na zdrowie ludzi, o czym świadczy fakt, że ponad 50% dorosłych Europejczyków ma nadwagę.
UE przekształca sposób produkcji i konsumpcji żywności w Europie, aby:
- zmniejszyć ślad środowiskowy systemów żywnościowych
- wzmocnić odporność na kryzysy
- nadal zapewniać zdrową i przystępną cenowo żywność również przyszłym pokoleniom.
O co chodzi w strategii „Od pola do stołu”?
Komisja przedstawiła strategię „Od pola do stołu” w maju 2020 r. jako jedno z kluczowych działań w ramach europejskiego zielonego ładu. Strategia ma przyczynić się do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r., a jednocześnie zmienić obecny unijny system żywnościowy w model zrównoważony.
Bezpieczeństwo żywnościowe jest priorytetem, jednak strategia ma również:
- zapewnić – w ramach możliwości planety – wystarczającą podaż niedrogiej i pełnowartościowej żywności
- zmniejszyć o połowę korzystanie z pestycydów i nawozów oraz sprzedaż środków antydrobnoustrojowych
- zwiększyć ilość gruntów przeznaczanych na rolnictwo ekologiczne
- propagować bardziej zrównoważoną konsumpcję żywności i zdrowe odżywianie
- ograniczyć straty żywności i jej marnotrawienie
- przeciwdziałać fałszowaniu żywności w łańcuchu dostaw
- poprawić dobrostan zwierząt.
Przejście na bardziej przyjazny dla środowiska system żywnościowy ma stworzyć nowe możliwości biznesowe, korzystnie wpływając na dochody firm w sektorze rolno-spożywczym.
W październiku 2020 r. Rada przyjęła konkluzje w sprawie strategii „Od pola do stołu”, w których zatwierdziła cel polegający na opracowaniu europejskiego zrównoważonego systemu żywnościowego: od produkcji po konsumpcję. Państwa członkowskie podkreśliły, że należy zapewnić:
- wystarczającą i przystępną cenowo żywność, a jednocześnie przyczynić się do osiągnięcia przez UE neutralności klimatycznej do 2050 r.
- godziwy dochód i mocne wsparcie dla producentów surowców
- konkurencyjność rolnictwa UE w świecie.
Strategia „Od pola do stołu” jest zgodna z unijną strategią ochrony różnorodności biologicznej 2030 – obie propozycje wzajemnie się uzupełniają.
Jakie są główne inicjatywy?
Plan działania na rzecz rolnictwa ekologicznego
Plan działania na rzecz rolnictwa ekologicznego, który Komisja przedstawiła w ramach strategii „Od pola do stołu” w marcu 2021 r., wskazuje szereg działań mających zwiększyć skalę rolnictwa ekologicznego w UE.
Główny cel to pobudzić produkcję ekologiczną, tak by do 2030 r. zostało na nią przeznaczonych 25% gruntów rolnych. Państwa członkowskie UE są zachęcane do stworzenia krajowych planów rolnictwa ekologicznego.
W lipcu 2021 r. Rada przyjęła konkluzje o planie działania. Główne punkty uzgodnione przez unijnych ministrów są następujące:
- rolnictwo ekologiczne jest ważne dla zrównoważoności całego europejskiego rolnictwa
- rozwój produkcji ekologicznej pomoże osiągać dochody i tworzyć miejsca pracy
- wyważenie popytu i podaży w sektorze produktów ekologicznych zapewni sektorowi rentowność
- przy definiowaniu celów i interwencji należy uwzględnić specyfikę i różnorodność sytuacji w państwach członkowskich
- kluczowe dla powodzenia strategii jest zaangażowanie interesariuszy publicznych i prywatnych.
Plan na rzecz bezpieczeństwa żywnościowego
Wybuch pandemii Covid-19 pokazał, jak bardzo europejski łańcuch żywnościowy jest wrażliwy na poważne problemy związane z zaopatrzeniem. W listopadzie 2021 r. Komisja opublikowała komunikat przedstawiający plan awaryjny na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego w Europie w czasach kryzysu.
W tym samym roku podczas grudniowego posiedzenia Rady ds. Rolnictwa i Rybołówstwa unijni ministrowie zatwierdzili konkluzje w sprawie tego planu. Uznali w nich, że należy przygotować europejski system żywnościowy na potencjalne przyszłe zagrożenia i kryzysy. Ministrowie uzgodnili, że podejście UE do przyszłych potencjalnych klęsk powinno opierać się na wnioskach wyciągniętych z pandemii Covid-19.
Proponowane środki mają pomóc UE w stawianiu czoła wyzwaniom, takim jak ekstremalne zdarzenia pogodowe, problemy związane ze zdrowiem roślin i zwierząt oraz niedobory kluczowych czynników produkcji, takich jak nawozy, energia i praca. Te środki to m.in.:
- utworzenie europejskiego mechanizmu gotowości i reagowania na wypadek kryzysu bezpieczeństwa żywnościowego
- ustanowienie grupy ekspertów, która zadba o to, by UE była w pełni przygotowana na potencjalne wyzwania związane z zaopatrzeniem w żywność.
Globalne normy bezpieczeństwa żywności
W lutym 2022 r. Rada zatwierdziła konkluzje o normach bezpieczeństwa żywności w handlu międzynarodowym. Zaapelowała w nich o większe uwzględnianie kwestii zrównoważoności w pracach Komisji Kodeksu Żywnościowego. Ten ogólnoświatowy organ, utworzony w 1963 r. przez Organizację Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa oraz Światową Organizację Zdrowia, to forum, na którym prowadzone są negocjacje w sprawie międzynarodowych norm, wytycznych i kodeksów postępowania dotyczących żywności. UE i jej państwa członkowskie są członkami tego organu.
Rolnictwo regeneratywne
Rolnictwo i leśnictwo mogą odegrać kluczową rolę w walce ze zmianą klimatu poprzez pochłanianie dwutlenku węgla z atmosfery. W kwietniu 2022 r. Rada przyjęła konkluzje o rolnictwie regeneratywnym, oparte na komunikacie Komisji z grudnia 2021 r. o zrównoważonym obiegu węgla. Chodziło o zachęcenie do stosowania praktyk rolniczych pomagających wychwytywać dwutlenek węgla z atmosfery i składować go w zrównoważony sposób w glebie lub w biomasie.
Praktyki korzystne dla klimatu to np.:
- sadzenie żywopłotów lub drzew
- uprawa roślin strączkowych
- stosowanie międzyplonów i upraw okrywowych
- praktykowanie rolnictwa konserwującego i utrzymywanie torfowisk
- zalesianie i ponowne zalesianie.
W konkluzjach ministrowie uznali, że należy zapewnić wsparcie finansowe, które stanowiłoby odpowiednią zachętę dla rolników i leśników do stosowania tych przyjaznych dla klimatu praktyk.
Zrównoważona akwakultura
UE jest w dużym stopniu uzależniona od importu produktów rybołówstwa i akwakultury. Jednak sektor ten ma potencjał rozwoju w UE.
W lipcu 2022 r. unijni ministrowie zatwierdzili konkluzje Rady, w których zaapelowali o zrównoważony, odporny i konkurencyjny sektor akwakultury morskiej i słodkowodnej w UE.
Znakowanie ekologicznej karmy dla zwierząt domowych
Przed 2022 r. wymogi dotyczące ekologicznej karmy dla zwierząt domowych zwykle ustalano na poziomie krajowym. Oznaczało to, że karma mogła być znakowana jako ekologiczna, nawet jeśli nie wszystkie składniki pochodziły z produkcji ekologicznej.
Nowe unijne rozporządzenie ustanawia wspólne przepisy dotyczące znakowania ekologicznej karmy dla zwierząt domowych. Ma ono:
- ułatwić konsumentom rozpoznanie składników ekologicznych w karmie dla zwierząt domowych
- zapewnić, by karma dla zwierząt domowych mająca logo produkcji ekologicznej UE zawierała co najmniej 95% składników ekologicznych
- pomóc w rozwoju produkcji ekologicznej w UE.
Rada przyjęła rozporządzenie w październiku 2023 r.
Nowe normy handlowe dotyczące m.in. miodu i dżemów
Rada pracuje nad opracowaniem uaktualnionych przepisów mających polepszyć informacje konsumenckie odnośnie do szeregu produktów rolno-spożywczych. Obejmuje to:
- miód
- dżemy i marmolady owocowe
- soki owocowe i nektary
- odwodnione mleko.
Uaktualnienie dotyczy zestawu dyrektyw (tzw. „dyrektyw śniadaniowych”) i ma promować wybór zdrowszej diety, pomóc konsumentom w dokonywaniu świadomych wyborów oraz zapewnić przejrzystość w odniesieniu do pochodzenia produktów.
Wstępne porozumienie w sprawie nowych przepisów Rada i Parlament Europejski osiągnęły w styczniu 2024 r. Aby weszły w życie, obie instytucje muszą je jeszcze formalnie przyjąć.
Żywność dla Europy: 60 lat wspólnej polityki rolnej
60 lat po swych narodzinach wspólna polityka rolna UE wspiera otwarty jednolity rynek unijnych produktów rolno-spożywczych, zapewniając przystępne ceny, podtrzymując należące do najwyższych na świecie standardy bezpieczeństwa i ochrony środowiska oraz przyczyniając się do dynamicznego rozwoju społeczności wiejskich. By uczcić tę rocznicę, zebraliśmy wypowiedzi europejskich rolników i beneficjentów.
Ostatnia aktualizacja: 12 lutego 2025