Van boer tot bord
Het voornaamste streven achter de "van boer tot bord"-strategie is voedsel in Europa gezonder en duurzamer maken.
Waarom moet voedsel gezonder en duurzamer worden?
Dankzij het voedselsysteem van de EU is er voor meer dan 400 miljoen Europeanen vers en veilig voedsel. Voedselproductie is niet alleen een dienst van levensbelang, het is ook een bron van inkomsten. De agrovoedingsketen is in de EU een belangrijke economische sector.
Maar deze sector heeft ook aanzienlijke gevolgen voor het milieu. Volgens een rapport van de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering (IPCC) is ongeveer een derde van de broeikasgasemissies in de wereld afkomstig van voedselsystemen. Het huidige voedingsmodel heeft ook een nadelig effect op de gezondheid van de mensen, en leidt ertoe dat meer dan 50% van de volwassenen in Europa met overgewicht kampt.
De EU verandert de manier waarop voedsel in Europa wordt geproduceerd en geconsumeerd om:
- de milieuvoetafdruk van voedselsystemen te verkleinen
- de veerkracht bij crises te versterken
- te blijven zorgen voor gezond en betaalbaar voedsel, ook voor toekomstige generaties
Wat is de "van boer tot bord"-strategie?
In mei 2020 presenteerde de Commissie haar "van boer tot bord"-strategie, een van de belangrijkste acties van de Europese Green Deal. De strategie wil bijdragen tot het bereiken van klimaatneutraliteit in 2050 en daartoe het huidige EU-voedselsysteem omturnen tot een duurzaam model.
De strategie geeft prioriteit aan voedselzekerheid en -veiligheid. De hoofddoelen ervan zijn:
- zorgen voor voldoende, betaalbaar en voedzaam voedsel binnen de grenzen van de planeet
- halveren van het gebruik van bestrijdingsmiddelen en meststoffen en de verkoop van antimicrobiële stoffen
- verhogen van het areaal voor biologische landbouw
- bevorderen van duurzamere voedselconsumptie en voedingspatronen
- verminderen van voedselverlies en -verspilling
- bestrijden van voedselfraude in de voedselvoorzieningsketen
- verbeteren van dierenwelzijn
De transitie naar een milieuvriendelijker voedselsysteem moet nieuwe kansen voor het bedrijfsleven creëren, wat de inkomsten van agrovoedingsbedrijven ten goede komt.
In oktober 2020 nam de Raad conclusies aan over de strategie, waarmee hij de doelstelling onderschreef van een Europees duurzaam voedselsysteem, van productie tot consumptie. Voor de lidstaten moet een gedegen strategie in het volgende voorzien:
- voldoende en betaalbaar voedsel en bijdragen tot klimaatneutraliteit in de EU in 2050
- een eerlijk inkomen en sterke steun voor primaire producenten
- een concurrerende EU-landbouw op mondiaal niveau
De "van boer tot bord"-strategie is afgestemd op de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030: de twee vullen elkaar aan.
Wat zijn de belangrijkste beleidsinitiatieven?
Actieplan voor de biologische sector
In maart 2021 presenteerde de Commissie, als onderdeel van de "van boer tot bord"-strategie, een actieplan voor de biologische landbouw. In dit actieplan staat een reeks maatregelen om de biologische landbouw in de EU te bevorderen.
De belangrijkste doelstelling is om uiterlijk in 2030 ten minste 25% van de landbouwgrond van de EU voor biologische productie te gebruiken. De EU-lidstaten worden daarom aangemoedigd om nationale plannen op te stellen voor de biologische landbouw.
In juli 2021 nam de Raad conclusies aan over het actieplan. De belangrijkste punten waarover de EU-ministers overeenstemming bereikten, waren:
- biologische landbouw is belangrijk voor een duurzame Europese landbouw
- de ontwikkeling van biologische productie draagt bij tot inkomenszekerheid en meer banen
- evenwicht tussen vraag naar en aanbod van biologische producten zorgt voor een winstgevende sector
- bij het vaststellen van doelstellingen en maatregelen moet rekening worden gehouden met de specifieke kenmerken van en de verschillen tussen de lidstaten
- het is noodzakelijk om publieke en private belanghebbenden bij de strategie te betrekken om de doelstellingen ervan te verwezenlijken
Voedselzekerheidsplan
Aan het begin van de coronapandemie bleek hoe kwetsbaar de Europese voedselketen is voor grote voorzieningsproblemen. In november 2021 publiceerde de Commissie een mededeling met een noodplan voor het waarborgen van de voedselzekerheid in Europa in tijdens van crisis.
In december 2021 keurde de Raad Landbouw en Visserij conclusies over het plan goed, waarin hij erkende dat het Europese voedselsysteem voorbereid moet zijn op mogelijke toekomstige risico's en crises. De lessen uit de coronacrisis moeten worden meegenomen in de EU-aanpak van toekomstige rampen.
De voorgestelde maatregelen moeten de EU helpen met uitdagingen zoals extreem weer, problemen met de plant- en diergezondheid, en tekorten aan belangrijke productiemiddelen zoals meststoffen, energie en arbeid. Ze omvatten:
- de invoering van een Europees mechanisme voor paraatheid en respons bij voedselzekerheidscrises
- de oprichting van een deskundigengroep die moet helpen de EU voor te bereiden op mogelijke voedselvoorzieningsproblemen
Wereldwijde normen inzake voedselveiligheid
In februari 2022 nam de Raad conclusies aan over voedselveiligheidsnormen in de internationale handel. Daarin wordt gevraagd het aspect duurzaamheid meer plaats te geven in het werk van de Codex Alimentarius-Commissie. Dat internationale orgaan werd in 1963 opgericht door de Voedsel- en Landbouworganisatie van de WHO, als forum voor onderhandelingen over internationale normen, richtsnoeren en gedragscodes inzake voedsel. De EU en al haar lidstaten zijn lid van die commissie.
Koolstoflandbouw
Land- en bosbouw kunnen een belangrijke rol spelen bij de bestrijding van klimaatverandering door CO2 uit de lucht te halen. In april 2022 heeft de Raad conclusies over koolstofarme landbouw goedgekeurd op basis van de in december 2021 gepresenteerde Commissiemededeling over duurzame koolstofcycli. De conclusies moedigen aan tot landbouwpraktijken voor koolstofafvang en de duurzame opslag ervan in de bodem of in biomassa.
Klimaatvriendelijke praktijken kunnen onder meer bestaan uit:
- het planten van heggen of bomen
- teelt van peulgewassen
- gebruik van vang- en dekgewassen
- conserveringslandbouw en het in stand houden van veengebieden
- bebossing en herbebossing
In de conclusies onderkenden de ministers het belang van financiële steun die landbouwers en bosbouwers voldoende stimulansen biedt om hen aan te moedigen deze klimaatvriendelijke praktijken toe te passen.
Duurzame aquacultuur
De EU is sterk afhankelijk van de invoer van visserij- en aquacultuurproducten. Toch is er in de EU nog groeipotentieel voor deze sector.
In juli 2022 hebben de EU-ministers Raadsconclusies goedgekeurd waarin wordt opgeroepen tot een duurzame, veerkrachtige en concurrerende mariene en zoetwateraquacultuursector in de EU.
Etikettering van biologische huisdierenvoeding
Vóór 2022 werden de voorschriften voor biologische huisdierenvoeding over het algemeen op nationaal niveau vastgelegd. Dit betekende dat huisdierenvoeding als "biologisch" kon worden aangeprezen zelfs als niet alle ingrediënten afkomstig waren van de biologische productie.
Een nieuwe EU-verordening legt gemeenschappelijke etiketteringsregels neer. Dit moet ertoe leiden dat:
- de consument biologische ingrediënten in huisdierenvoeding gemakkelijker kan identificeren
- huisdierenvoeding met het EU-logo voor bioproducten ten minste 95% biologische ingrediënten bevat
- de ontwikkeling van biologische productie in de EU gestimuleerd wordt
De verordening werd in oktober 2023 door de Raad aangenomen.
Nieuwe handelsnormen voor honing, jam en andere producten
De Raad werkt aan herziene regels voor duidelijkere informatie voor consumenten op de etiketten van een aantal agrovoedingsproducten. Het gaat onder meer om:
- honing
- vruchtenjam (confituur) en marmelade
- vruchtensap en -nectars
- gedehydrateerde melk
De nieuwe regels staan in de zogeheten "ontbijtrichtlijnen". Ze moeten consumenten helpen voor gezondere voeding te kiezen en bewuste keuzes te maken en zorgen voor meer transparantie over de herkomst van producten.
De Raad en het Europees Parlement bereikten in januari 2024 een voorlopig akkoord over de geactualiseerde richtlijnen. De regels moeten nog formeel worden aangenomen door beide instellingen voordat ze in werking kunnen treden.
Voeding voor Europa: 60 jaar gemeenschappelijk landbouwbeleid
Het gemeenschappelijk landbouwbeleid werd 60 jaar geleden ingevoerd. Vandaag ondersteunt het een open eengemaakte markt voor Europese agrovoedingsproducten die voor betaalbare prijzen zorgt, zeer strenge veiligheids- en milieunormen hanteert en plattelandsgemeenschappen vitaal houdt. Ter gelegenheid van het jubileum hebben we gesproken met Europese landbouwers en begunstigden.
Laatst bijgewerkt: 12 februari 2025