Κλιματική αλλαγή: Η δράση της ΕΕ

Κλιματικά ουδέτερη ΕΕ έως το 2050

Οι χώρες της ΕΕ έχουν δεσμευτεί νομικά να καταπολεμήσουν την κλιματική αλλαγή κάνοντας στροφή προς μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία με μηδενικές καθαρές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου έως το 2050.

Τον Δεκέμβριο του 2019, οι ηγέτες και οι ηγέτιδες της ΕΕ συμφώνησαν αυτόν τον στόχο στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και, στη συνέχεια, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολόγησε την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία.

Ο στόχος απορρέει από την προσήλωση στη συμφωνία του Παρισιού, την οποία έχουν υπογράψει και επικυρώσει όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.

• Συμφωνία του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή

Τι είναι η κλιματική ουδετερότητα και οι μηδενικές καθαρές εκπομπές;

Κλιματική ουδετερότητα έχουμε όταν μειώνονται σε μεγάλο βαθμό στην ατμόσφαιρα οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που παράγονται από την ανθρώπινη δραστηριότητα, όπως εκείνες του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) που παράγονται από την καύση ορυκτών καυσίμων, ώστε να εξασφαλίζεται ότι δεν θα υπάρξουν επιπτώσεις στο κλιματικό σύστημα.

Οι εκπομπές που είναι δύσκολο να εξαλειφθούν αντισταθμίζονται από τις απορροφήσεις άνθρακα, δηλαδή του CO₂ που απομακρύνεται από την ατμόσφαιρα είτε φυσικά (μέσω της βλάστησης) είτε με μηχανικά μέσα.

Σε μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία, υπάρχει ισοζύγιο μηδενικών καθαρών εκπομπών.

Πώς οι χώρες της ΕΕ θα επιτύχουν κλιματική ουδετερότητα

Προκειμένου να επιτευχθεί κλιματική ουδετερότητα στην ΕΕ έως το 2050, οι χώρες της ΕΕ πρέπει να μειώσουν δραστικά τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και να βρουν τρόπους να αντισταθμίσουν τις εναπομένουσες και αναπόφευκτες εκπομπές.

Τα τελευταία χρόνια, και ιδίως στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, η ΕΕ έχει θέσει στόχους για τη μείωση των εκπομπών σε όλους τους τομείς της οικονομίας και έχει θεσπίσει νομοθεσία για την επίτευξη αυτών των μειώσεων.

Οι κλιματικοί στόχοι της ΕΕ

Καθώς η κλιματική κρίση επιδεινώνεται, και η συχνότητα και η σοβαρότητα των ακραίων καιρικών φαινομένων αυξάνονται, οι χώρες της ΕΕ θέτουν προοδευτικά πιο φιλόδοξους στόχους για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.

Το 2008 συμφωνήθηκε ο πρώτος πανευρωπαϊκός κλιματικός στόχος ο οποίος επιδίωκε μείωση των εκπομπών κατά 20% έως το 2020 σε σύγκριση με το 1990. Η ΕΕ υπερέβη αυτόν τον στόχο και το 2020 πέτυχε μείωση της τάξης του 32%. Το αποτέλεσμα αυτό συνδεόταν επίσης με την πανδημία COVID-19, ωστόσο, σύμφωνα με τα στοιχεία, η ΕΕ είχε υπερβεί τον στόχο της ήδη από το 2019 με μείωση της τάξης του 25%.

Το 2014 η Ευρωπαϊκή Ένωση συμφώνησε ως προς στόχο μείωσης των εκπομπών κατά 40% για το 2030. Το 2023 η ΕΕ αύξησε τη φιλοδοξία της όσον αφορά τον στόχο για το 2030: με το ευρωπαϊκό νομοθέτημα για το κλίμα, οι χώρες της ΕΕ δεσμεύονται πλέον νομικά να μειώσουν τις εκπομπές κατά τουλάχιστον 55% έως το 2030.

Τον Μάρτιο του 2026, το Συμβούλιο, αφού συμφώνησε με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ενέκρινε το τροποποιημένο ευρωπαϊκό νομοθέτημα για το κλίμα, με το οποίο θεσπίζεται δεσμευτικός ενδιάμεσος στόχος για το 2040 για μείωση κατά 90% των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990.

Ο νέος αυτός στόχος αποτελεί καθοριστικό βήμα προς την επίτευξη του μακροπρόθεσμου στόχου της ΕΕ για κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Το ευρωπαϊκό νομοθέτημα για το κλίμα είναι κανονισμός και συνεπώς ισχύει άμεσα σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.

• Κλιματικός στόχος για το 2040: Τελικό πράσινο φως από το Συμβούλιο (δελτίο Τύπου, 5 Μαρτίου 2026)
• Κλιματικός στόχος για το 2040: Συμφωνία Συμβουλίου και Κοινοβουλίου για μείωση των εκπομπών κατά 90% (δελτίο Τύπου, 10 Δεκεμβρίου 2025)
• Κλιματικός στόχος για το 2040: Το Συμβούλιο καθορίζει τη θέση του για μείωση των εκπομπών κατά 90% (δελτίο Τύπου, 5 Νοεμβρίου 2025)

Πολιτική και νομοθεσία της ΕΕ για το κλίμα

Μεγάλο μέρος της πρόσφατης πολιτικής της ΕΕ για το κλίμα απορρέει από την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία.

Το ευρωπαϊκό νομοθέτημα για το κλίμα αποτελεί το κύριο νομοθέτημα στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας, καθώς καθιστά τον στόχο της επίτευξης κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050 νομικά δεσμευτικό για όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.

Η δέσμη Fit for 55 είναι ένα εκτενές σύνολο νομοθεσίας για το κλίμα, το οποίο περιλαμβάνει διάφορες νομοθετικές πράξεις και καθορίζει κανόνες και μέτρα για την επίτευξη του στόχου της μείωσης των εκπομπών κατά τουλάχιστον 55% έως το 2030.

Δεδομένου ότι για να επιτευχθεί μηδενικό ισοζύγιο εκπομπών απαιτείται σημαντικός μετασχηματισμός του τρέχοντος οικονομικού μοντέλου, η πολιτική για το κλίμα επεκτείνεται σε όλους τους τομείς της οικονομίας. Ακολουθούν ορισμένα παραδείγματα μέτρων που έχουν ληφθεί βάσει του δικαίου της ΕΕ.

Παραδείγματα μέτρων για το κλίμα

Προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

Βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης

Αύξηση των απορροφήσεων άνθρακα

Μεταρρύθμιση και επέκταση της εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών

Φιλικότερες προς το περιβάλλον μεταφορές

Στήριξη της μετάβασης προς μια πιο πράσινη οικονομία

Πρόοδος όσον αφορά την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας

Η ΕΕ έχει σημειώσει μεγάλη πρόοδο όσον αφορά τη μείωση του αντικτύπου της στο κλίμα από την πρώτη φορά που συμφωνήθηκαν κλιματικοί στόχοι από τις χώρες της ΕΕ.

Το 2024 η ΕΕ είχε μειώσει τις καθαρές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά περισσότερο από 37% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990 (πάνω από 39% αν δεν ληφθούν υπόψη οι διεθνείς αεροπορικές και θαλάσσιες μεταφορές).

Ωστόσο, οι εκπομπές δεν μειώνονται με τον ίδιο ρυθμό σε όλους τους τομείς. Ενώ οι εκπομπές στον τομέα των μεταφορών αυξάνονται, σε άλλους τομείς είναι σημαντικά χαμηλότερες σε σύγκριση με το 1990, με τον κλάδο της παραγωγής ενέργειας να πρωτοστατεί με μείωση κατά 57%.

Οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ μειώνονται

Στο γράφημα που ακολουθεί παρουσιάζονται οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ ανά τομέα σε δισεκατομμύρια τόνους ισοδυνάμου CO₂, εξαιρουμένων των εκπομπών από τις διεθνείς αερομεταφορές και τη ναυσιπλοΐα και των απορροφήσεων (καταβόθρες άνθρακα) από τον τομέα της χρήσης γης, της αλλαγής χρήσης γης και της δασοπονίας (LULUCF).

Δείτε επίσης: