Πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας: Κυρώσεις ΕΕ

Στόχος των κυρώσεων κατά της Ρωσίας

Από τον Μάρτιο του 2014 η ΕΕ έχει σταδιακά επιβάλει περιοριστικά μέτρα κατά της Ρωσίας ως αντίδραση:

• στην παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας (2014)
• στην ολομέτωπη εισβολή στην Ουκρανία (2022)
• στην παράνομη προσάρτηση των περιφερειών Ντονέτσκ, Λουχάνσκ, Ζαπορίζιας και Χερσώνας της Ουκρανίας (2022)

Μέχρι στιγμής, έχουν εγκριθεί 21 δέσμες κυρώσεων. Τα μέτρα αυτά αυξάνουν την πίεση στη Ρωσία και στοχεύουν την πολεμική οικονομία της, στηρίζοντας τις προσπάθειες για τον τερματισμό του βάναυσου επιθετικού πολέμου της κατά της Ουκρανίας.

Οι κυρώσεις της ΕΕ είναι προσεκτικά στοχευμένες, σχεδιασμένες ώστε να είναι αναλογικές και να έχουν προσωρινό χαρακτήρα. Αυτό σημαίνει ότι επανεξετάζονται τακτικά και ότι η ΕΕ μπορεί να τις προσαρμόσει, να τις χαλαρώσει ή να τις παύσει εάν επιτευχθούν οι στόχοι της ΕΕ ή γίνουν ουσιαστικά βήματα για την επίτευξή τους.

Επιπλέον, η ΕΕ έχει εγκρίνει κυρώσεις κατά της Βόρειας Κορέας, του Ιράν και της Λευκορωσίας λόγω της στήριξής τους στον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας.

Έχουν επίσης εγκριθεί κυρώσεις ως απάντηση στις παραβιάσεις και τις καταπατήσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Ρωσία και ως απάντηση στις υβριδικές απειλές και εκστρατείες της Ρωσίας κατά της ΕΕ και των κρατών μελών της.

Κυρώσεις κατά προσώπων και οντοτήτων

Περιοριστικά μέτρα της ΕΕ για ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας έχουν επιβληθεί σε σχεδόν 3.000 πρόσωπα και οντότητες.

Μεταξύ των προσώπων κατά των οποίων έχουν επιβληθεί κυρώσεις συγκαταλέγονται:

Ο κατάλογος περιλαμβάνει επίσης πρόσωπα που ευθύνονται ή εμπλέκονται στα εξής:

• διοργάνωση υποτιθέμενων «δημοψηφισμάτων» το 2022 και «εκλογών» το 2023 σε εδάφη της Ουκρανίας
• φρικαλεότητες που διαπράχθηκαν στην Μπούτσα και τη Μαριούπολη
• πυραυλικές επιθέσεις εναντίον αμάχων και υποδομών ζωτικής σημασίας
• απέλαση, αναγκαστική μεταφορά και παράνομες υιοθεσίες παιδιών από την Ουκρανία
• στρατιωτική επανεκπαίδευση παιδιών από την Ουκρανία
• στρατολόγηση Σύρων μισθοφόρων για να πολεμήσουν στην Ουκρανία
• κατασκευή και προμήθεια δρόνων
• καταστρατήγηση των κυρώσεων
• δραστηριότητες του σκιώδους στόλου της Ρωσίας
• λεηλασία της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ουκρανίας

Στον κατάλογο περιλαμβάνονται επίσης πρόσωπα από το Ιράν, τη Λευκορωσία και τη Λαοκρατική Δημοκρατία της Κορέας.

Μεταξύ των οντοτήτων κατά των οποίων έχουν επιβληθεί κυρώσεις συγκαταλέγονται:

• πολιτικά κόμματα
• ένοπλες δυνάμεις και παραστρατιωτικές ομάδες, συμπεριλαμβανομένης της ομάδας Wagner
• τράπεζες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα
• οργανισμοί μέσων ενημέρωσης που ευθύνονται για προπαγάνδα και παραπληροφόρηση
• εταιρείες στον τομέα της άμυνας που δραστηριοποιούνται στην κατασκευή δρόνων
• εταιρείες που δραστηριοποιούνται στους τομείς των μεταφορών και της ενέργειας
• εταιρείες στους τομείς της αεροπορίας, της ναυπηγικής και της κατασκευής μηχανημάτων
• εταιρείες στους τομείς της ΤΠ, των τηλεπικοινωνιών και των ασφαλίσεων
• εταιρείες που εμπλέκονται στην καταστρατήγηση των κυρώσεων
• εταιρείες που συνδέονται με τον σκιώδη στόλο της Ρωσίας
• η PJSC Alrosa, η μεγαλύτερη εταιρεία εξόρυξης διαμαντιών στον κόσμο
• το κίνημα «Πανρωσικό Λαϊκό Μέτωπο»
• οργανώσεις υπεύθυνες για την ιδεολογική κατήχηση και την επανεκπαίδευση παιδιών από την Ουκρανία

Σε κυρώσεις υπόκεινται και εταιρείες τρίτων χωρών λόγω της στήριξής τους στον πόλεμο της Ρωσίας. Τα μέτρα θεσπίστηκαν τον Μάρτιο του 2014 και παρατάθηκαν για τελευταία φορά έως τις 15 Σεπτεμβρίου 2026.

• Κανονισμός σχετικά με περιοριστικά μέτρα για ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)
• Απόφαση σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)

Στα περιοριστικά μέτρα περιλαμβάνονται:

Ταξιδιωτική απαγόρευση

Τα στοχευμένα πρόσωπα δεν μπορούν να εισέρχονται στο έδαφος της ΕΕ ή να διέρχονται από αυτό.

Δέσμευση περιουσιακών στοιχείων

Δεσμεύονται όλα τα περιουσιακά στοιχεία τα οποία διατηρούν στην ΕΕ άτομα και οντότητες που υπόκεινται σε κυρώσεις.

Μη διαθεσιμότητα κεφαλαίων

Απαγορεύεται σε πρόσωπα και οντότητες της ΕΕ να διαθέτουν κεφάλαια σε πρόσωπα και οντότητες που υπόκεινται σε κυρώσεις.

Οικονομικές κυρώσεις

Το 2014 η ΕΕ επέβαλε οικονομικές κυρώσεις για τις συναλλαγές με τη Ρωσία σε συγκεκριμένους οικονομικούς τομείς, αντιδρώντας στην παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας.

Τον Μάρτιο του 2015 οι ηγέτες και οι ηγέτιδες της ΕΕ αποφάσισαν να συνδέσουν το ισχύον καθεστώς κυρώσεων με την πλήρη εφαρμογή των συμφωνιών του Μινσκ, η οποία προβλεπόταν για το τέλος Δεκεμβρίου του 2015.

Δεδομένου ότι αυτό δεν συνέβη, το Συμβούλιο παρέτεινε τις οικονομικές κυρώσεις έως τις 31 Ιουλίου 2016.

Από τον Ιούλιο του 2016 οι οικονομικές κυρώσεις παρατείνονται διαδοχικά για έξι μήνες κάθε φορά. Η τελευταία τους παράταση ήταν έως τις 31 Ιουλίου 2027.

Μετά την ολομέτωπη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, η ΕΕ έχει εντείνει τα μέτρα στο πλαίσιο αυτού του καθεστώτος κυρώσεων.

Οι οικονομικές κυρώσεις στοχεύουν τον χρηματοπιστωτικό τομέα, τους τομείς του εμπορίου, της ενέργειας, των μεταφορών, της τεχνολογίας και της άμυνας της Ρωσίας, καθώς και τις υπηρεσίες που παρέχονται στη Ρωσία ή σε Ρώσους υπηκόους.

Στοχεύουν επίσης τη Λευκορωσία, λόγω της συνέργειάς της με τη Ρωσία, καθώς και το Ιράν, ως απάντηση στην κατασκευή και την παροχή δρόνων.

Χρηματοπιστωτικός τομέας

Άμυνα και τεχνολογία

Ενέργεια

Εμπόριο

Μεταφορές

Υπηρεσίες

Ακολουθεί επισκόπηση των οικονομικών κυρώσεων κατά της Ρωσίας.

Χρηματοπιστωτικός τομέας

Τα μέτρα στον χρηματοπιστωτικό τομέα περιλαμβάνουν περιορισμούς στην πρόσβαση της Ρωσίας στις κεφαλαιαγορές και στις χρηματοπιστωτικές αγορές της ΕΕ, και στο πλαίσιο αυτών απαγορεύονται:

• οι συναλλαγές με περισσότερες από 100 ρωσικές τράπεζες
• η χρήση του «συστήματος μεταφοράς χρηματοπιστωτικών μηνυμάτων» (SPFS)
• η συμμετοχή φορέων της ΕΕ στο ρωσικό εθνικό σύστημα καρτών πληρωμών (Mir) ή στο «σύστημα ταχύτερων πληρωμών» (SBP)
• οι καταθέσεις σημαντικών ποσών από Ρώσους υπηκόους σε τράπεζες της ΕΕ
• οι επενδύσεις σε έργα που συγχρηματοδοτούνται από το ρωσικό ταμείο άμεσων επενδύσεων
• η διάθεση τραπεζογραμματίων ευρώ στη Ρωσία
• οι συναλλαγές σε ορισμένα κρυπτονομίσματα και με ορισμένες πλατφόρμες κρυπτοστοιχείων
• η παροχή κρυπτοστοιχείων και συμβουλών σχετικά με καταπιστεύματα σε Ρώσους υπηκόους

Ενέργεια

Τα μέτρα στον τομέα της ενέργειας περιλαμβάνουν ανώτατο όριο τιμών για τις θαλάσσιες μεταφορές ρωσικού πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου και υποχρέωση κοινοποίησης για τις πωλήσεις δεξαμενόπλοιων ΥΦΑ. Με τα μέτρα αυτά απαγορεύονται:

• οι εισαγωγές αργού πετρελαίου, προϊόντων πετρελαίου και άνθρακα από τη Ρωσία
• οι εισαγωγές προϊόντων διύλισης πετρελαίου που παράγονται από ρωσικό πετρέλαιο και προέρχονται από χώρες εκτός ΕΕ
• οι συναλλαγές με κατάλογο εταιρειών εμπορίας πετρελαίου
• οι εισαγωγές ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και υγροποιημένου αερίου πετρελαίου (LPG)
• οι συναλλαγές που σχετίζονται με τους Nord Stream 1 και 2
• η παροχή χώρου αποθήκευσης αερίου σε Ρώσους υπηκόους
• οποιεσδήποτε νέες επενδύσεις της Ρωσίας σε έργα LNG
• οι εξαγωγές προς τη Ρωσία αγαθών και τεχνολογιών για τη βιομηχανία ενέργειας
• οποιεσδήποτε νέες επενδύσεις στον ενεργειακό και τον εξορυκτικό τομέα της Ρωσίας

Μεταφορές

Τα μέτρα στον τομέα των μεταφορών περιλαμβάνουν το κλείσιμο του εναέριου χώρου της ΕΕ για όλα τα ρωσικά αεροσκάφη και των λιμένων της ΕΕ για όλα τα ρωσικά σκάφη και για πάνω από 670 μη ενωσιακά σκάφη που αποτελούν μέρος του σκιώδους στόλου της Ρωσίας. Με τα μέτρα αυτά απαγορεύονται:

• οι εξαγωγές προς τη Ρωσία αγαθών και τεχνολογίας στους τομείς της αεροπορίας, της ναυτιλίας και του διαστήματος
• οι εξαγωγές προς τη Ρωσία όλων των τύπων αεροσκαφών, συμπεριλαμβανομένων των εξαρτημάτων τους και των αεροπορικών καυσίμων
• οι οδικές μεταφορές εμπορευμάτων στην ΕΕ από Ρώσους μεταφορείς
• η μεταφορά εμπορευμάτων εντός της ΕΕ από ρυμουλκούμενα και ημιρυμουλκούμενα οχήματα που είναι καταχωρισμένα στη Ρωσία
• οι συναλλαγές με τον Ρωσικό Νηογνώμονα
• η παροχή υπηρεσιών επισκευής, συντήρησης και των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών που σχετίζονται με μεταφορές

Άμυνα και τεχνολογία

Τα μέτρα στους τομείς της άμυνας και της τεχνολογίας περιλαμβάνουν εξαγωγικούς περιορισμούς για έναν κατάλογο οντοτήτων που στηρίζουν άμεσα το στρατιωτικό και βιομηχανικό σύμπλεγμα της Ρωσίας, πολλές από τις οποίες βρίσκονται σε τρίτες χώρες. Απαγορεύεται επίσης να εξάγονται προς τη Ρωσία:

• αγαθά και τεχνολογίες διπλής χρήσης για στρατιωτική χρήση
• κινητήρες δρόνων και κατασκευαστικά στοιχεία για την παραγωγή δρόνων
• όπλα και πυροβόλα για μη στρατιωτική χρήση, συμπεριλαμβανομένων των κατασκευαστικών τους στοιχείων
• πυρομαχικά, στρατιωτικά οχήματα και εξοπλισμός παραστρατιωτικών μονάδων
• εξοπλισμός τεχνολογίας πληροφοριών, ηλεκτρονικά και οπτικά κατασκευαστικά στοιχεία
• χημικές ουσίες, όργανα ναυσιπλοΐας, γεννήτριες και θερμοστάτες
• κάμερες, φακοί, δρόνοι-παιχνίδια, φορητοί υπολογιστές και σκληροί δίσκοι
• άλλα αγαθά και τεχνολογίες που θα μπορούσαν να ενισχύσουν τους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας της Ρωσίας

Εμπόριο πρώτων υλών και άλλων αγαθών

Τα μέτρα στον εμπορικό τομέα περιλαμβάνουν την απαγόρευση των εξαγωγών προς τη Ρωσία ειδών πολυτελείας, προβλέπουν την υπαγωγή του χλωριούχου καλίου σε ποσοστώσεις και απαγορεύουν να εισάγονται από τη Ρωσία:

• χάλυβας, σίδηρος, χυτοσίδηρος, αργίλιο και άλλα μέταλλα
• σύρμα, σωλήνες και φύλλα από χαλκό και από αργίλιο
• τσιμέντο, πίσσα και άσφαλτος
• ξύλο, χαρτί, καουτσούκ και πλαστικές ύλες
• ήλιο και άλλες χημικές ουσίες
• θαλασσινά, αλκοολούχα ποτά, τσιγάρα και καλλυντικά
• διαμάντια και χρυσός, συμπεριλαμβανομένων των κοσμημάτων
• άλλα αγαθά που θα μπορούσαν να ενισχύσουν τις βιομηχανικές ικανότητες της Ρωσίας

Υπηρεσίες

Τα μέτρα στον τομέα των υπηρεσιών περιλαμβάνουν υποχρεωτική εκ των προτέρων έγκριση για όλες τις υπηρεσίες που παρέχονται στη ρωσική κυβέρνηση και απαγορεύουν να παρέχονται στη Ρωσία ή σε Ρώσους υπηκόους:

• υπηρεσίες λογιστικών και λοιπών ελέγχων, υπηρεσίες τήρησης λογιστικών βιβλίων και υπηρεσίες παροχής φορολογικών συμβουλών
• κατασκευαστικές υπηρεσίες και υπηρεσίες αρχιτέκτονα και μηχανικού
• κυβερνοασφάλεια, συμβουλευτικές υπηρεσίες ΤΠ και υπηρεσίες παροχής νομικών συμβουλών
• υπηρεσίες διαφήμισης, έρευνας αγοράς και δημοσκοπήσεις
• τεχνική βοήθεια, διαμεσολάβηση ή χρηματοδοτική βοήθεια σχετικά με αγαθά και τεχνολογίες που καλύπτονται από άλλες κυρώσεις
• δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας ή εμπορικά απόρρητα τα οποία σχετίζονται με αγαθά και τεχνολογίες που καλύπτονται από άλλες κυρώσεις
• λογισμικό για τη διαχείριση επιχειρήσεων, για βιομηχανικό σχεδιασμό και κατασκευή και για ορισμένες χρήσεις στον τραπεζικό και χρηματοπιστωτικό τομέα
• υπηρεσίες κρυπτοστοιχείων
• συντήρηση δεξαμενόπλοιων ΥΦΑ και παγοθραυστικών και υπηρεσίες τερματικών σταθμών ΥΦΑ

Οι ανωτέρω κατάλογοι δεν είναι εξαντλητικοί. Ο πλήρης κατάλογος των κυρώσεων είναι διαθέσιμος στον δικτυακό τόπο της Επίσημης Εφημερίδας της ΕΕ:

• Κανονισμός σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω ενεργειών της Ρωσίας που αποσταθεροποιούν την κατάσταση στην Ουκρανία (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)
• Απόφαση σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω ενεργειών της Ρωσίας που αποσταθεροποιούν την κατάσταση στην Ουκρανία (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)

Ακινητοποιημένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία

Με την έγκριση της τρίτης δέσμης κυρώσεων κατά της Ρωσίας στις 28 Φεβρουαρίου 2022, ακινητοποιήθηκαν περιουσιακά στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας αξίας περίπου 210 δισ. ευρώ στην ΕΕ.

Τον Μάιο του 2024 το Συμβούλιο προσάρμοσε το νομικό πλαίσιο για να διασφαλίσει ότι τα έκτακτα έσοδα που προκύπτουν από την ακινητοποίηση των περιουσιακών στοιχείων της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας στην ΕΕ μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη στήριξη της Ουκρανίας.

Οι κανόνες της ΕΕ που εγκρίθηκαν στις 25 Οκτωβρίου 2024 προβλέπουν ότι το 95% των έκτακτων εσόδων θα διατεθεί στον προϋπολογισμό της ΕΕ και θα διοχετευθεί μέσω του μηχανισμού συνεργασίας για τα δάνεια προς την Ουκρανία, ενός μέσου που δημιούργησε η ΕΕ για να βοηθήσει την Ουκρανία να αποπληρώσει δάνεια από ΕΕ και G7 ύψους περίπου 45 δισ. ευρώ. Το υπόλοιπο 5% θα διατεθεί στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό για την Ειρήνη.

Τον Δεκέμβριο του 2025 το Συμβούλιο αποφάσισε να απαγορεύσει, σε προσωρινή βάση, κάθε μεταφορά στη Ρωσία περιουσιακών στοιχείων της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας που έχουν ακινητοποιηθεί στην ΕΕ.

• Πώς χρησιμοποιούνται τα ακινητοποιημένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία;

Απαγορεύσεις στα μέσα επικοινωνίας

Από το 2022 η ΕΕ έχει αναστείλει τις δραστηριότητες και τις άδειες ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης στην ΕΕ διαφόρων μέσων παραπληροφόρησης που υποστηρίζονται από το Κρεμλίνο.

Τα μέσα αυτά έχουν χρησιμοποιηθεί από τη ρωσική κυβέρνηση ως εργαλεία για τη χειραγώγηση πληροφοριών και την προώθηση παραπληροφόρησης σχετικά με τη στρατιωτική επίθεση στην Ουκρανία, μεταξύ άλλων για προπαγάνδα, με στόχο την αποσταθεροποίηση των γειτονικών χωρών της Ρωσίας, καθώς και της ΕΕ και των κρατών μελών της.

Επί του παρόντος, η απαγόρευση ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης ισχύει για 27 μέσα ενημέρωσης:

• EADaily / Eurasia Daily
• Fondsk
• Izvestia
• Katehon
• Krasnaya Zvezda / Tvzvezda
• Lenta
• New Eastern Outlook
• NewsFront
• NTV/NTV Mir

• Oriental Review
• Pervyi Kanal
• REN TV
• RIA Novosti
• RuBaltic
• Russia Today και θυγατρικές
• Rossiya RTR / RTR Planeta
• Rossiya 24/Russia 24
• Rossiya 1

• Rossiyskaya Gazeta
• SouthFront
• Τηλεοπτικό κανάλι Spas
• Sputnik και θυγατρικές
• Strategic Culture Foundation
• Τηλεοπτικό κανάλι Tsargrad
• TV Centre International
• Voice of Europe

Χρηματοδότηση πολιτικών κομμάτων στην ΕΕ

Η Ρωσία προσπαθεί διαρκώς να παρεμβαίνει στις δημοκρατικές διαδικασίες στην ΕΕ και να υπονομεύει τα δημοκρατικά της θεμέλια, μεταξύ άλλων μέσω εκστρατειών επιρροής και προώθησης παραπληροφόρησης.

Ως εκ τούτου, η ΕΕ αποφάσισε ότι τα πολιτικά κόμματα και ιδρύματα, οι μη κυβερνητικές οργανώσεις, οι δεξαμενές σκέψης και οι πάροχοι υπηρεσιών μέσων ενημέρωσης στην ΕΕ δεν θα επιτρέπεται πλέον να δέχονται χρηματοδότηση από το ρωσικό κράτος και τους εντολοδόχους του.

Σύμφωνα με τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, τα μέτρα αυτά δεν θα εμποδίζουν τους παρόχους υπηρεσιών μέσων ενημέρωσης και το προσωπικό τους να ασκούν άλλες δραστηριότητες στην ΕΕ, όπως έρευνα και συνεντεύξεις.

Άλλοι οικονομικοί περιορισμοί

Περιορισμοί στις οικονομικές σχέσεις με συγκεκριμένους τομείς

Το Συμβούλιο έχει θεσπίσει στοχευμένα οικονομικά μέτρα σε σχέση με συγκεκριμένους τομείς, σε συνέχεια:

• της παράνομης προσάρτησης από τη Ρωσία της Κριμαίας και της Σεβαστούπολης
• της αναγνώρισης από τη Ρωσία των εκτός κυβερνητικού ελέγχου περιοχών του Ντονέτσκ, του Λουχάνσκ, της Ζαπορίζιας και της Χερσώνας

Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν περιορισμούς όσον αφορά:

εισαγωγές

εξαγωγές

υπηρεσίες

Τα περιοριστικά μέτρα λόγω της παράνομης προσάρτησης της Κριμαίας και της Σεβαστούπολης θεσπίστηκαν το 2014 και παρατάθηκαν λίαν προσφάτως έως τις 23 Ιουνίου 2027.

Τα περιοριστικά μέτρα λόγω της απόφασης της Ρωσίας να αναγνωρίσει τις εκτός κυβερνητικού ελέγχου περιοχές του Ντονέτσκ και του Λουχάνσκ της Ουκρανίας ως ανεξάρτητες οντότητες, καθώς και της επακόλουθης απόφασης να σταλούν ρωσικά στρατεύματα στις περιοχές αυτές, θεσπίστηκαν τον Φεβρουάριο του 2022.

Τον Οκτώβριο του 2022 τα εν λόγω μέτρα επεκτάθηκαν ώστε να καλύπτουν επίσης τις εκτός κυβερνητικού ελέγχου περιοχές της Ζαπορίζιας και της Χερσώνας. Παρατάθηκαν λίαν προσφάτως έως τις 24 Φεβρουαρίου 2027.

• Κανονισμός σχετικά με περιοριστικά μέτρα ως απάντηση στην παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας και της Σεβαστούπολης (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)
• Απόφαση σχετικά με περιοριστικά μέτρα ως απάντηση στην παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας και της Σεβαστούπολης (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)
• Κανονισμός σχετικά με περιοριστικά μέτρα ως απάντηση στην παράνομη αναγνώριση, κατοχή ή προσάρτηση από τη Ρωσική Ομοσπονδία ορισμένων μη ελεγχόμενων από την κυβέρνηση περιοχών της Ουκρανίας (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)
• Απόφαση σχετικά με περιοριστικά μέτρα ως απάντηση στην παράνομη αναγνώριση, κατοχή ή προσάρτηση από τη Ρωσική Ομοσπονδία ορισμένων εκτός κυβερνητικού ελέγχου περιοχών της Ουκρανίας (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)

Μέτρα που αφορούν την οικονομική συνεργασία

Το 2014 η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ) αποφάσισε ότι η Ρωσία δεν θα είναι πλέον δικαιούχος χώρα και σταμάτησε να εγκρίνει επενδύσεις σε αυτήν.

Το ίδιο έτος, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) ανέστειλε την υπογραφή νέων χρηματοδοτικών πράξεων στη Ρωσία. Ορισμένα προγράμματα διμερούς και περιφερειακής συνεργασίας της ΕΕ με τη Ρωσία επανεξετάστηκαν και ανεστάλησαν.

Επιπλέον, από κοινού με άλλα μέλη του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, η ΕΕ συμφώνησε να αρνηθεί τη μεταχείριση του μάλλον ευνοούμενου κράτους για ρωσικά προϊόντα και υπηρεσίες στις αγορές της ΕΕ.

Υπεξαίρεση ουκρανικών κρατικών κεφαλαίων

Τον Μάρτιο του 2014 το Συμβούλιο αποφάσισε να δεσμεύσει τα περιουσιακά στοιχεία προσώπων που ευθύνονται για την υπεξαίρεση ουκρανικών κρατικών κεφαλαίων. Τα μέτρα αυτά παρατάθηκαν λίαν προσφάτως έως τις 6 Μαρτίου 2027.

• Κανονισμός σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά ορισμένων προσώπων, οντοτήτων και φορέων ενόψει της κατάστασης στην Ουκρανία (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)
• Απόφαση σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά ορισμένων προσώπων, οντοτήτων και φορέων εν όψει της κατάστασης στην Ουκρανία (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)

Η ΕΕ έχει επίσης επιβάλει κυρώσεις σε οργανισμούς μέσων ενημέρωσης και άτομα που ρυπαίνουν τη δημόσια σφαίρα με παραπληροφόρηση.

Δασμοί σε γεωργικά προϊόντα και λιπάσματα

Στις 12 Ιουνίου 2025 το Συμβούλιο εξέδωσε κανονισμό που εισάγει δασμούς στα γεωργικά προϊόντα και σε ορισμένα αζωτούχα λιπάσματα από τη Ρωσία και τη Λευκορωσία στα οποία δεν είχαν επιβληθεί ακόμη πρόσθετοι τελωνειακοί δασμοί.

Οι εισαγωγές από τη Ρωσία των λιπασμάτων που επηρεάζονται από τους νέους δασμούς αντιπροσωπεύουν πάνω από το 25% των συνολικών εισαγωγών λιπασμάτων της ΕΕ, δηλαδή σχεδόν 3,6 εκατομμύρια τόνους.

Οι δασμοί αναμένεται να μειώσουν τα έσοδα της Ρωσίας από τις εξαγωγές, περιορίζοντας έτσι την ικανότητά της να χρηματοδοτεί τον επιθετικό της πόλεμο κατά της Ουκρανίας. Ο κανονισμός θα αφορά μόνο τις εισαγωγές στην ΕΕ. Οι ρωσικές εξαγωγές γεωργικών προϊόντων και λιπασμάτων σε τρίτες χώρες δεν επηρεάζονται.

• Εμπόριο: Νέοι δασμοί της ΕΕ σε ρωσικά και λευκορωσικά γεωργικά προϊόντα και λιπάσματα (δελτίο Τύπου, 12 Ιουνίου 2025)

Διπλωματικά μέτρα

Αναστολή των διμερών συνόδων κορυφής

Το 2014 η σύνοδος κορυφής ΕΕ-Ρωσίας ματαιώθηκε και τα κράτη μέλη της ΕΕ αποφάσισαν να μην πραγματοποιούν πλέον τακτικές διμερείς διασκέψεις κορυφής με τη Ρωσία. Οι διμερείς συνομιλίες με τη Ρωσία για ζητήματα θεωρήσεων ανεστάλησαν επίσης.

Αντί της συνόδου κορυφής της G8 στο Σότσι, πραγματοποιήθηκε σύνοδος της G7 —χωρίς τη Ρωσία— στις Βρυξέλλες στις 4 και 5 Ιουνίου 2014. Έκτοτε, οι σύνοδοι διεξάγονται σε σύνθεση G7.

Οι χώρες της ΕΕ τάχθηκαν επίσης υπέρ της αναστολής των διαπραγματεύσεων σχετικά με την ένταξη της Ρωσίας στον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) και στον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (ΔΟΕ).

Από τον Οκτώβριο του 2025 οι Ρώσοι διπλωμάτες υποχρεούνται να ενημερώνουν εκ των προτέρων το οικείο κράτος μέλος της ΕΕ, όταν ταξιδεύουν στον χώρο Σένγκεν πέραν της χώρας διαπίστευσής τους.

Αναστολή της συμφωνίας για τις θεωρήσεις

Τον Φεβρουάριο του 2022 η ΕΕ αποφάσισε ότι Ρώσοι διπλωμάτες και άλλοι Ρώσοι αξιωματούχοι και επιχειρηματίες δεν θα μπορούν πλέον να κάνουν χρήση των διατάξεων οι οποίες αφορούν την απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων και οι οποίες επιτρέπουν προνομιακή πρόσβαση στην ΕΕ.

Τον Σεπτέμβριο του 2022 το Συμβούλιο εξέδωσε απόφαση με την οποία αναστέλλεται πλήρως η συμφωνία για την απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων μεταξύ ΕΕ και Ρωσίας. Κατόπιν τούτου, οι γενικοί κανόνες του κώδικα θεωρήσεων εφαρμόζονται στους Ρώσους πολίτες.

Τον Δεκέμβριο του 2022 το Συμβούλιο εξέδωσε απόφαση για τη μη αποδοχή ρωσικών ταξιδιωτικών εγγράφων που έχουν εκδοθεί στην Ουκρανία και τη Γεωργία.

Η απόφαση αυτή αποτέλεσε απάντηση στην πρακτική της Ρωσίας να εκδίδει ρωσικά διεθνή διαβατήρια σε κατοίκους κατεχόμενων περιοχών. Εκδόθηκε σε συνέχεια της μονομερούς απόφασης της Ρωσίας να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία των γεωργιανών εδαφών της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσετίας το 2008.

Τα ρωσικά ταξιδιωτικά έγγραφα που εκδίδονται σε κατεχόμενες από τη Ρωσία περιοχές της Ουκρανίας ή σε αποσχισθέντα εδάφη στη Γεωργία, ή για άτομα που διαμένουν εκεί, δεν γίνονται δεκτά ως έγκυρα ταξιδιωτικά έγγραφα για την απόκτηση θεώρησης ή τη διέλευση των συνόρων του χώρου Σένγκεν.

• Το Συμβούλιο εγκρίνει πλήρη αναστολή της απλούστευσης της έκδοσης θεωρήσεων με τη Ρωσία (δελτίο Τύπου, 9 Σεπτεμβρίου 2022)
• Απόφαση του Συμβουλίου για τη μη αποδοχή ρωσικών εγγράφων που εκδίδονται στην Ουκρανία και τη Γεωργία (δελτίο Τύπου, 8 Δεκεμβρίου 2022)

Μέτρα κατά της καταστρατήγησης

Αντιμέτωποι με το εύρος των κυρώσεων της ΕΕ, οι ρωσικοί στόχοι έχουν αναπτύξει διάφορες τεχνικές για την καταστρατήγησή τους. Για παράδειγμα, χρησιμοποιούν περίπλοκους χρηματοπιστωτικούς μηχανισμούς, παραποιούν τη φύση ή την προέλευση των εμπορευμάτων ή βασίζονται στις δικαιοδοσίες τρίτων χωρών.

Η ΕΕ έχει λάβει σειρά μέτρων για την αντιμετώπιση της καταστρατήγησης, όπως:

• κυρώσεις κατά προσώπων και οντοτήτων που εμπλέκονται σε ενέργειες καταστρατήγησης, συμπεριλαμβανομένων όσων εμπλέκονται με τον σκιώδη στόλο της Ρωσίας
• περιορισμοί στις εξαγωγές ειδών διπλής χρήσης και προηγμένης τεχνολογίας για εκατοντάδες οντότητες, συμπεριλαμβανομένων πολλών που βρίσκονται εκτός Ρωσίας και υποστηρίζουν άμεσα τον πόλεμο της Ρωσίας
• επέκταση της απαγόρευσης συναλλαγών σε φορείς εκτός ΕΕ που εδρεύουν εκτός Ρωσίας και διευκολύνουν την καταστρατήγηση των περιορισμών που σχετίζονται με το πετρέλαιο

Η ΕΕ έχει απαγορεύσει την πρόσβαση σε λιμένες της ΕΕ σε σκάφη:

• που αποτελούν μέρος του σκιώδους στόλου της Ρωσίας που μεταφέρει ρωσικό αργό πετρέλαιο ή προϊόντα που παράγονται από ρωσικό αργό πετρέλαιο και ενέχονται στην καταστρατήγηση του ανώτατου ορίου τιμών πετρελαίου (πάνω από 670 σκάφη μέχρι στιγμής)
• που εκτελούν μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο και για τα οποία υπάρχουν υπόνοιες ότι παραβιάζουν τις κυρώσεις
• για τα οποία υπάρχουν υπόνοιες ότι παρεμβαίνουν παράνομα στο σύστημα αυτόματης αναγνώρισης ή το απενεργοποιούν κατά τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου

Επιπλέον, απαγορεύονται επίσης οι συναλλαγές με ρωσικούς λιμένες, κλεισιάδες και αερολιμένες που χρησιμοποιούνται για την καταστρατήγηση του ανώτατου ορίου τιμών πετρελαίου.

Η ΕΕ έχει απαγορεύσει τη διαμετακόμιση αγαθών διπλής χρήσης, τεχνολογιών και αγαθών που χρησιμοποιούνται στο πεδίο της μάχης τα οποία εξάγονται από την ΕΕ σε τρίτες χώρες μέσω ρωσικού εδάφους, καθώς και την επανεξαγωγή ιδιαίτερα ευαίσθητων αγαθών και τεχνολογίας στη Ρωσία και προς χρήση στη Ρωσία (ρήτρα αποκλεισμού της Ρωσίας).

Η ΕΕ έχει απαιτήσει:

• οι μητρικές εταιρείες της ΕΕ να διασφαλίζουν ότι οι θυγατρικές τους σε τρίτες χώρες δεν εμπλέκονται σε δραστηριότητες που παράγουν αποτελέσματα τα οποία επιδιώκουν να αποτρέψουν οι κυρώσεις
• οι φορείς εκμετάλλευσης της ΕΕ να θέσουν σε εφαρμογή μηχανισμούς δέουσας επιμέλειας για την πώληση αγαθών για το πεδίο της μάχης σε τρίτες χώρες
• οι φορείς εκμετάλλευσης της ΕΕ που μεταφέρουν βιομηχανική τεχνογνωσία για την παραγωγή αγαθών για το πεδίο της μάχης σε τρίτες χώρες να προβλέπουν συμβατικές διατάξεις ώστε να διασφαλίζεται ότι η τεχνογνωσία δεν θα χρησιμοποιείται για αγαθά προοριζόμενα για τη Ρωσία

Προκειμένου να περιοριστεί η καταστρατήγηση της απαγόρευσης παροχής υπηρεσιών πορτοφολιού, λογαριασμού ή φύλαξης κρυπτοστοιχείων σε Ρώσους ή μόνιμους κατοίκους Ρωσίας, η ΕΕ έλαβε απόφαση με την οποία απαγορεύεται σε Ρώσους υπηκόους ή φυσικά πρόσωπα που κατοικούν στη Ρωσία να κατέχουν ή να ελέγχουν τα νομικά πρόσωπα, τις οντότητες ή τους φορείς που παρέχουν τις εν λόγω υπηρεσίες ή να κατέχουν θέσεις στα διοικητικά τους όργανα. Η ΕΕ έχει επίσης θεσπίσει κυρώσεις κατά των παρόχων κρυπτοστοιχείων.

Επιπροσθέτως, είναι υποχρεωτικό να δηλώνονται οι μεταφορές κεφαλαίων άνω των 100.000 ευρώ εκτός της ΕΕ από οποιαδήποτε οντότητα εγκατεστημένη στην ΕΕ, η οποία ανήκει στη Ρωσία ή ελέγχεται από αυτή.

Άλλες κυρώσεις κατά της Ρωσίας

Επιπλέον των κυρώσεων που έχουν θεσπισθεί ως απάντηση στον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, η ΕΕ έχει επίσης επιβάλει κυρώσεις σε όσους ευθύνονται για σοβαρές παραβιάσεις ή καταπατήσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων, για την καταστολή της κοινωνίας των πολιτών και της δημοκρατικής αντιπολίτευσης, και για την υπονόμευση της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου στη Ρωσία.

Έχουν επίσης εγκριθεί κυρώσεις ως απάντηση στις υβριδικές απειλές και εκστρατείες της Ρωσίας κατά της ΕΕ.

Δείτε επίσης:

• Κυρώσεις της ΕΕ κατά της Ρωσίας: Ερωτήσεις και απαντήσεις
• Κυρώσεις που επιβλήθηκαν μετά τη στρατιωτική επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)
• Κυρώσεις της ΕΕ κατά της Λευκορωσίας
• Κυρώσεις της ΕΕ κατά του Ιράν
• Κυρώσεις της ΕΕ κατά της Βόρειας Κορέας