Κυρώσεις της ΕΕ κατά της Ρωσίας: Ερωτήσεις και απαντήσεις
Βρείτε όλες τις απαντήσεις στις ερωτήσεις σας σχετικά με τις κυρώσεις που έχει θεσπίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση ως απάντηση στον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας.
Ποιες κυρώσεις έχει θεσπίσει μέχρι στιγμής η ΕΕ;
Από την έναρξη της γενικής εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου 2022, η ΕΕ έχει επιβάλει μαζικές και πρωτοφανείς κυρώσεις κατά της Ρωσίας.
Τα μέτρα αυτά έρχονται να συμπληρώσουν τις κυρώσεις που είχαν ήδη επιβληθεί στη Ρωσία από το 2014 και έπειτα, μετά την προσάρτηση της Κριμαίας και τη μη εφαρμογή των συμφωνιών του Μινσκ.
Περιλαμβάνουν οικονομικές κυρώσεις, ατομικές κυρώσεις, διπλωματικά μέτρα και μέτρα για τις θεωρήσεις.
Τα μέτρα έχουν σχεδιαστεί για την επίτευξη του στόχου πολιτικής της ΕΕ για τον τερματισμό του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, μέσω της μεγιστοποίησης της πίεσης που ασκείται στη Ρωσία και της χρήσης όλων των διαθέσιμων εργαλείων για την αποδυνάμωση της ικανότητας της Ρωσίας να διεξάγει τον παράνομο επιθετικό της πόλεμο.
Οι κυρώσεις της ΕΕ είναι προσεκτικά στοχευμένες, σχεδιασμένες ώστε να είναι αναλογικές και να έχουν προσωρινό χαρακτήρα. Αυτό σημαίνει ότι επανεξετάζονται τακτικά και ότι η ΕΕ μπορεί να τις προσαρμόσει, να τις χαλαρώσει ή να τις παύσει εάν επιτευχθούν οι στόχοι της ΕΕ ή γίνουν ουσιαστικά βήματα για την επίτευξή τους.
Η ΕΕ έχει επίσης θεσπίσει κυρώσεις κατά της Λευκορωσίας, του Ιράν και της Βόρειας Κορέας ως απάντηση στη στήριξη που παρέχουν προς τη Ρωσία στη στρατιωτική επίθεση εναντίον της Ουκρανίας.
Επιπλέον, η ΕΕ έχει επιβάλει κυρώσεις κατά ατόμων και οντοτήτων λόγω των υβριδικών απειλών της Ρωσίας και της συνεχιζόμενης επιδείνωσης της κατάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα, εν συνεχεία ιδίως του θανάτου του Alexei Navalny.
Σε ποιους επιβάλλονται κυρώσεις;
Τα περιοριστικά μέτρα της ΕΕ για ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας εφαρμόζονται σε περίπου 3.000 άτομα και οντότητες. Στον κατάλογο των ατόμων που υπόκεινται σε κυρώσεις περιλαμβάνονται:
- ο Πρόεδρος της Ρωσίας, Vladimir Putin
- ο Υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας, Sergey Lavrov
- ο πρώην Πρόεδρος της Ουκρανίας, Viktor Yanukovych
- ο Roman Abramovich
- βουλευτές της ρωσικής Κρατικής Δούμας (Κάτω Βουλή)
- μέλη του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας
- μέλη του Ομοσπονδιακού Συμβουλίου της Ρωσικής Ομοσπονδίας
- υπουργοί, κυβερνήτες και τοπικοί πολιτικοί, όπως ο δήμαρχος της Μόσχας
- υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι και στελέχη του στρατού
- διοικητές της ομάδας Wagner
- επιφανείς επιχειρηματίες και ολιγάρχες
- προπαγανδιστές υπέρ του Κρεμλίνου και κατά της Ουκρανίας
Ο κατάλογος περιλαμβάνει επίσης άτομα με ευθύνη ή εμπλοκή στα εξής:
- διοργάνωση υποτιθέμενων «δημοψηφισμάτων» το 2022 και «εκλογών» το 2023 σε εδάφη της Ουκρανίας
- φρικαλεότητες που διαπράχθηκαν στην Μπούτσα και τη Μαριούπολη
- πυραυλικές επιθέσεις εναντίον αμάχων και υποδομών ζωτικής σημασίας
- εκτοπισμός και αναγκαστική υιοθεσία παιδιών από την Ουκρανία
- στρατιωτική επανεκπαίδευση παιδιών από την Ουκρανία
- στρατολόγηση Σύρων μισθοφόρων για να πολεμήσουν στην Ουκρανία
- κατασκευή και προμήθεια δρόνων
- καταστρατήγηση των κυρώσεων
- δραστηριότητες του σκιώδους στόλου της Ρωσίας
- λεηλασία της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ουκρανίας
Στον κατάλογο περιλαμβάνονται επίσης πρόσωπα από το Ιράν, τη Λευκορωσία και τη Λαοκρατική Δημοκρατία της Κορέας.
Στον κατάλογο των οντοτήτων περιλαμβάνονται:
- πολιτικές παρατάξεις
- ένοπλες δυνάμεις και παραστρατιωτικές ομάδες, συμπεριλαμβανομένης της ομάδας Wagner
- τράπεζες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα
- οργανισμοί μέσων ενημέρωσης που ευθύνονται για προπαγάνδα και παραπληροφόρηση
- εταιρείες στον τομέα της άμυνας που δραστηριοποιούνται στην κατασκευή δρόνων
- εταιρείες που δραστηριοποιούνται στους τομείς των μεταφορών και της ενέργειας
- εταιρείες στους τομείς της αεροπορίας, της ναυπηγικής και της κατασκευής μηχανημάτων
- εταιρείες στους τομείς της ΤΠ, των τηλεπικοινωνιών και των ασφαλίσεων
- εταιρείες που εμπλέκονται στην καταστρατήγηση των κυρώσεων
- εταιρείες που συνδέονται με τον σκιώδη στόλο της Ρωσίας
- η PJSC Alrosa, η μεγαλύτερη εταιρεία εξόρυξης διαμαντιών στον κόσμο
- το κίνημα «Πανρωσικό Λαϊκό Μέτωπο»
- οργανώσεις υπεύθυνες για την αναγκαστική αφομοίωση παιδιών από την Ουκρανία
Σε κυρώσεις υπόκεινται και εταιρείες τρίτων χωρών λόγω της στήριξής τους στον πόλεμο της Ρωσίας.
Οι κυρώσεις κατά ατόμων συνίστανται σε ταξιδιωτικές απαγορεύσεις και δέσμευση περιουσιακών στοιχείων. Οι κυρώσεις κατά οντοτήτων συνίστανται στη δέσμευση περιουσιακών στοιχείων.
Οι ταξιδιωτικές απαγορεύσεις εμποδίζουν τα καταχωρισμένα άτομα να εισέλθουν στο έδαφος της ΕΕ ή να διέλθουν από αυτό, δια ξηράς, αέρος ή θαλάσσης. Δέσμευση περιουσιακών στοιχείων σημαίνει ότι δεσμεύονται όλοι οι λογαριασμοί που βρίσκονται σε τράπεζες της ΕΕ και που ανήκουν στα πρόσωπα και στις οντότητες που περιλαμβάνονται στον κατάλογο. Απαγορεύεται επίσης η διάθεση, άμεσα ή έμμεσα, κεφαλαίων ή περιουσιακών στοιχείων στα εν λόγω πρόσωπα και οντότητες.
Πώς περιορίζονται οι εμπορικές συναλλαγές της ΕΕ με τη Ρωσία;
Στο πλαίσιο των οικονομικών κυρώσεων, η ΕΕ έχει επιβάλει στη Ρωσία ορισμένους περιορισμούς όσον αφορά τις εισαγωγές και τις εξαγωγές. Αυτό σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές οντότητες δεν μπορούν να πωλούν ορισμένα προϊόντα στη Ρωσία (λόγω περιορισμών στις εξαγωγές) και ότι οι ρωσικές οντότητες δεν επιτρέπεται να πωλούν ορισμένα προϊόντα στην ΕΕ (λόγω περιορισμών στις εισαγωγές).
Ο κατάλογος των απαγορευμένων προϊόντων έχει καταρτιστεί έτσι ώστε να μεγιστοποιεί τον αρνητικό αντίκτυπο των κυρώσεων στη ρωσική οικονομία, περιορίζοντας παράλληλα τις συνέπειες για τις επιχειρήσεις και τους πολίτες της ΕΕ. Από τους περιορισμούς στις εξαγωγές και τις εισαγωγές εξαιρούνται προϊόντα που προορίζονται κυρίως για κατανάλωση και προϊόντα που σχετίζονται με την υγεία, τα φαρμακευτικά προϊόντα, τα τρόφιμα και τη γεωργία, προκειμένου να μην επηρεαστεί δυσμενώς ο ρωσικός πληθυσμός.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από τον Φεβρουάριο του 2022 η ΕΕ έχει απαγορεύσει την εξαγωγή προϊόντων και τεχνολογιών προς τη Ρωσία αξίας άνω των 48 δισ. ευρώ και την εισαγωγή προϊόντων από τη Ρωσία αξίας άνω των 91,2 δισ. ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι, σε σύγκριση με τους όγκους εξαγωγών και εισαγωγών του 2021, το 54% των εξαγωγών και το 58% των εισαγωγών υπόκεινται επί του παρόντος σε εμπάργκο.
Οι απαγορεύσεις εφαρμόζονται από τις τελωνειακές αρχές της ΕΕ.
Η ΕΕ, σε συνεργασία με άλλους ομονοούντες εταίρους, έχει εκδώσει δήλωση με την οποία επιφυλάσσεται του δικαιώματος να πάψει να μεταχειρίζεται τη Ρωσία ως μάλλον ευνοούμενο κράτος στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ). Η ΕΕ έχει αποφασίσει να ασκήσει αυτό το δικαίωμα όχι αυξάνοντας τους εισαγωγικούς δασμούς, αλλά θεσπίζοντας δέσμη περιοριστικών μέτρων που περιλαμβάνουν απαγορεύσεις στις εισαγωγές ή εξαγωγές ορισμένων αγαθών. Η ΕΕ και οι εταίροι της έχουν επίσης αναστείλει κάθε εργασία που σχετίζεται με την προσχώρηση της Λευκορωσίας στον ΠΟΕ.
Από τον Δεκέμβριο του 2023 η απαγόρευση ρωσικών διαμαντιών αποτελεί μέρος μιας προσπάθειας που καταβάλλει η G7 προκειμένου να αναπτυχθεί μια διεθνώς συντονισμένη απαγόρευση των διαμαντιών, η οποία έχει ως στόχο να στερήσει από τη Ρωσία αυτή τη σημαντική πηγή εσόδων.
Επιπλέον, το Συμβούλιο έχει εκπονήσει κατάλογο οντοτήτων που υποστηρίζουν άμεσα το στρατιωτικό και βιομηχανικό σύμπλεγμα της Ρωσίας. Οι οντότητες του καταλόγου υπόκεινται σε αυστηρότερους εξαγωγικούς περιορισμούς όσον αφορά τα αγαθά και τις τεχνολογίες διπλής χρήσης.
Ποια εμπορεύματα δεν μπορούν να εξαχθούν από την ΕΕ στη Ρωσία;
Ο κατάλογος των προϊόντων που υπόκεινται σε εμπάργκο περιλαμβάνει τα εξής:
- τεχνολογία αιχμής (π.χ. κβαντικοί υπολογιστές και προηγμένοι ημιαγωγοί, ηλεκτρονικά κατασκευαστικά στοιχεία και λογισμικό υψηλών προδιαγραφών)
- ειδικά αγαθά και τεχνολογία που απαιτούνται στη διύλιση πετρελαίου
- εξοπλισμό, τεχνολογία και υπηρεσίες του τομέα της ενέργειας
- είδη και τεχνολογία που προορίζονται για την αεροπορία και τη διαστημική βιομηχανία (π.χ. αεροσκάφη, κινητήρες αεροσκαφών, ανταλλακτικά και κάθε είδους εξοπλισμός για αεροσκάφη και ελικόπτερα, και καύσιμα αεριωθούμενων)
- είδη που προορίζονται για τη θαλάσσια ναυσιπλοΐα και τεχνολογία ραδιοεπικοινωνίας
- ορισμένα είδη διπλής χρήσης (είδη που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν τόσο για στρατιωτικούς όσο και για μη στρατιωτικούς σκοπούς), όπως κινητήρες δρόνων και λογισμικό για δρόνους ή συσκευές κρυπτογράφησης
- είδη πολυτελείας (π.χ. πολυτελή αυτοκίνητα, ρολόγια και κοσμήματα)
- όπλα και συναφές υλικό κάθε τύπου, συμπεριλαμβανομένων των μη στρατιωτικών πυροβόλων όπλων και των εξαρτημάτων τους
- χημικές ουσίες, γεννήτριες και θερμοστάτες
- κατασκευαστικά στοιχεία ΤΠ, ηλεκτρονικά και οπτικά κατασκευαστικά στοιχεία
- κάμερες, φακούς, δρόνους–παιχνίδια, φορητούς υπολογιστές και σκληρούς δίσκους
- άλλα αγαθά που θα μπορούσαν να ενισχύσουν τις βιομηχανικές ικανότητες της Ρωσίας
Ποια εμπορεύματα δεν μπορούν να εισαχθούν από τη Ρωσία στην ΕΕ;
Ο κατάλογος των προϊόντων που υπόκεινται σε εμπάργκο περιλαμβάνει τα εξής:
- αργό πετρέλαιο και προϊόντα διύλισης πετρελαίου
- υγροποιημένο φυσικό αέριο (ΥΦΑ) και υγραέριο (LPG)
- άνθρακα και άλλα στερεά ορυκτά καύσιμα
- χάλυβα, σίδηρο, χυτοσίδηρο, αλουμίνιο και άλλα μέταλλα
- σύρμα, ταινίες και σωλήνες από χαλκό και από αργίλιο
- τσιμέντο, πίσσα και άσφαλτο
- ξυλεία, χαρτί, συνθετικό καουτσούκ και πλαστικές ύλες
- ήλιο και άλλες χημικές ουσίες
- θαλασσινά, αλκοολούχα ποτά, τσιγάρα και καλλυντικά
- διαμάντια και χρυσό, συμπεριλαμβανομένων των κοσμημάτων
- άλλα αγαθά που συμβάλλουν στην ενίσχυση των ικανοτήτων της Ρωσίας
Όσον αφορά τα διαμάντια, η απαγόρευση εφαρμόζεται σε:
- διαμάντια που προέρχονται από τη Ρωσία
- διαμάντια που εξάγονται από τη Ρωσία
- διαμάντια που διέρχονται από τη Ρωσία
- ρωσικά διαμάντια που υφίστανται επεξεργασία σε χώρες εκτός ΕΕ
Τι σημαίνει στην πράξη η απαγόρευση περί πετρελαίου;
Τον Ιούνιο του 2022, το Συμβούλιο θέσπισε έκτη δέσμη κυρώσεων με την οποία, μεταξύ άλλων, απαγορεύεται η αγορά, η εισαγωγή και η μεταφορά αργού πετρελαίου δια θαλάσσης και ορισμένων προϊόντων πετρελαίου από τη Ρωσία στην ΕΕ. Οι περιορισμοί εφαρμόζονται από τις 5 Δεκεμβρίου 2022 για το αργό πετρέλαιο και από τις 5 Φεβρουαρίου 2023 για τα άλλα προϊόντα διύλισης πετρελαίου.
Εξαιρούνται προσωρινά οι εισαγωγές αργού πετρελαίου μέσω πετρελαιαγωγού στα κράτη μέλη της ΕΕ τα οποία, λόγω της γεωγραφικής τους θέσης, υπόκεινται σε ειδική εξάρτηση από τον εφοδιασμό από τη Ρωσία και δεν διαθέτουν βιώσιμες εναλλακτικές επιλογές. Η εξαίρεση όσον αφορά τους πετρελαιαγωγούς έπαυσε να ισχύει για την Πολωνία και τη Γερμανία στις 23 Ιουνίου 2023 και για την Τσεχία την 1η Ιουλίου 2025.
Ο αντίκτυπος της απαγόρευσης περί πετρελαίου είναι σημαντικός, δεδομένου ότι περίπου το ήμισυ των συνολικών εξαγωγών πετρελαίου της Ρωσίας διοχετεύεται στην ΕΕ.
Η απαγόρευση καλύπτει το 90% των εισαγωγών πετρελαίου της ΕΕ από τη Ρωσία. Η απώλεια αυτής της εξαιρετικά επικερδούς αγοράς έχει σημαντικό διαρθρωτικό αντίκτυπο στη Ρωσία, ο προϋπολογισμός της οποίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από αυτά τα έσοδα από το πετρέλαιο.
Πώς λειτουργεί το ανώτατο όριο τιμής του πετρελαίου;
Η ΕΕ εισήγαγε εξαίρεση από την απαγόρευση των θαλάσσιων μεταφορών ρωσικού πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων σε τρίτες χώρες και από την απαγόρευση παροχής συναφών υπηρεσιών, όταν τα εν λόγω αγαθά έχουν αγοραστεί σε τιμή ίση ή χαμηλότερη από το ανώτατο όριο τιμών.
Τα ανώτατα όρια τιμών ισχύουν για το αργό πετρέλαιο που μεταφέρεται δια θαλάσσης, για τα έλαια πετρελαίου και για τα έλαια ασφαλτούχων ορυκτών που προέρχονται ή εξάγονται από τη Ρωσία. Τα ανώτατα όρια τιμών έχουν οριστεί στα:
- 47,6 δολάρια το βαρέλι για το αργό πετρέλαιο
- 45 δολάρια το βαρέλι για προϊόντα πετρελαίου με έκπτωση
- 100 δολάρια το βαρέλι για προϊόντα πετρελαίου υψηλής ποιότητας
Η ΕΕ καθόρισε το επίπεδο των ανώτατων ορίων σε στενή συνεργασία με τον Συνασπισμό για τον Καθορισμό Ανώτατων Τιμών. Τα ανώτατα όρια εφαρμόζονται από τις 5 Δεκεμβρίου 2022 για το αργό πετρέλαιο και από τις 5 Φεβρουαρίου 2023 για τα προϊόντα πετρελαίου. Ενώ η αρχική αξία του ανώτατου ορίου τιμών για το αργό πετρέλαιο ήταν 60 δολάρια το βαρέλι, τον Ιούλιο του 2025 η ΕΕ αποφάσισε να το μειώσει σε 47,6 δολάρια το βαρέλι.
Οι τρέχουσες τιμές μπορούν να τροποποιηθούν στο μέλλον ώστε να αντικατοπτρίζουν τις εξελίξεις στην αγορά και τις τεχνικές αλλαγές.
Η απόφαση αυτή περιορίζει τις απότομες αυξήσεις των τιμών λόγω των έκτακτων συνθηκών στην αγορά και μειώνει δραστικά τα έσοδα που αποκομίζει η Ρωσία από το πετρέλαιο από την έναρξη του παράνομου επιθετικού πολέμου της κατά της Ουκρανίας και έπειτα. Συμβάλλει επίσης στη σταθεροποίηση των παγκόσμιων τιμών ενέργειας, μετριάζοντας παράλληλα τις δυσμενείς επιπτώσεις στον ενεργειακό εφοδιασμό άλλων χωρών.
Από τότε που η ΕΕ θέσπισε το ανώτατο όριο τιμών του πετρελαίου και άλλες κυρώσεις που σχετίζονται με την ενέργεια, τα έσοδα της Ρωσίας από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο μειώθηκαν κατά σχεδόν 80 % σε σύγκριση με τα αντίστοιχα έσοδα πριν από τον πόλεμο.
Διακοπή της αυτόματης προσαρμογής
Μετά την έγκριση της 21ης δέσμης κυρώσεων στις 23 Ιουλίου 2026, η αυτόματη προσαρμογή του μηχανισμού ανώτατων ορίων τιμών πετρελαίου διακόπτεται έως τις 15 Ιουλίου 2027. Με τον τρόπο αυτό, διασφαλίζεται ότι τα κέρδη της Ρωσίας από τις πωλήσεις πετρελαίου παραμένουν περιορισμένα, παρά την άνευ προηγουμένου κατάσταση που διαμορφώθηκε στην αγορά με το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Προβλέπεται ενδιάμεση επανεξέταση της αναστολής, ώστε να διασφαλιστεί ότι ο μηχανισμός παραμένει αναγκαίος και αναλογικός.
Ποιες υπηρεσίες της ΕΕ προς τη Ρωσία απαγορεύονται;
Για να πλήξει τη ρωσική οικονομία, η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εισαγωγή υπηρεσιών που προσφέρουν ευρωπαϊκές εταιρείες, η ΕΕ απαγόρευσε την παροχή ορισμένων υπηρεσιών επιχειρηματικού χαρακτήρα προς την κυβέρνηση της Ρωσίας ή προς οποιοδήποτε νομικό πρόσωπο, όπως εταιρείες και άλλες οντότητες ή φορείς, με έδρα τη Ρωσία.
Η απαγόρευση αφορά τις ακόλουθες υπηρεσίες προς τη Ρωσία ή τους Ρώσους:
- υπηρεσίες πορτοφολιού, λογαριασμού ή φύλαξης κρυπτοστοιχείων
- λογιστικές υπηρεσίες, ελεγκτικές υπηρεσίες, υπηρεσίες τήρησης λογιστικών βιβλίων και υπηρεσίες παροχής φορολογικών συμβουλών
- κατασκευαστικές υπηρεσίες και υπηρεσίες αρχιτέκτονα και μηχανικού
- κυβερνοασφάλεια, συμβουλευτικές υπηρεσίες ΤΠ και υπηρεσίες παροχής νομικών συμβουλών
- υπηρεσίες διαφήμισης, έρευνας αγοράς και δημοσκοπήσεων
- τεχνική βοήθεια, υπηρεσίες διαμεσολάβησης και χρηματοδοτικής βοήθειας (σε σχέση με τη θαλάσσια μεταφορά ρωσικού πετρελαίου)
- δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας και εμπορικού απορρήτου (τα οποία σχετίζονται με αγαθά και τεχνολογίες που καλύπτονται από άλλες κυρώσεις)
- λογισμικό για τη διαχείριση επιχειρήσεων
- λογισμικό βιομηχανικού σχεδιασμού και κατασκευής
- λογισμικό για ορισμένες χρήσεις στον τραπεζικό και χρηματοπιστωτικό τομέα
- συντήρηση ρωσικών δεξαμενόπλοιων ΥΦΑ και παγοθραυστικών
Επιπλέον, από τον Οκτώβριο του 2025, είναι υποχρεωτική η εκ των προτέρων αδειοδότηση για όλες τις υπηρεσίες που παρέχονται στη ρωσική κυβέρνηση.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η συνολική αξία των εξαγωγικών περιορισμών στις επιχειρηματικές υπηρεσίες ανέρχεται σε 3,28 δισ. ευρώ (16% των εξαγωγών της ΕΕ προς τη Ρωσία πριν από την εισβολή).
Ποιες κυρώσεις έχουν επιβληθεί στον τομέα των μεταφορών;
Οδικές μεταφορές
Η ΕΕ έχει απαγορεύσει σε οδικούς μεταφορείς, ρυμουλκούμενα και ημιρυμουλκούμενα από τη Ρωσία και τη Λευκορωσία να μεταφέρουν εμπορεύματα στην ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της διαμετακόμισης.
Με την απαγόρευση αυτή επιδιώκεται να περιοριστεί η ικανότητα της ρωσικής βιομηχανίας να αποκτά βασικά αγαθά, και να διαταραχθεί το οδικό εμπόριο προς και από τη Ρωσία. Ωστόσο, οι χώρες της ΕΕ μπορούν να χορηγούν παρεκκλίσεις για:
- τη μεταφορά ενεργειακών, φαρμακευτικών, ιατρικών, γεωργικών προϊόντων και τροφίμων
- ανθρωπιστικούς σκοπούς
- μεταφορές που συνδέονται με τη λειτουργία διπλωματικών και προξενικών αντιπροσωπιών της ΕΕ και των κρατών μελών της στη Ρωσία, ή διεθνών οργανισμών στη Ρωσία που απολαύουν ασυλιών σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο
- τη μεταφορά ή εξαγωγή στη Ρωσία πολιτιστικών αγαθών που τελούν υπό το καθεστώς δανείου στο πλαίσιο της επίσημης πολιτιστικής συνεργασίας με τη Ρωσία
- αυτοκίνητα που διαθέτουν διπλωματική πινακίδα κυκλοφορίας οχήματος και εισέρχονται στην ΕΕ ή χρησιμοποιούνται για ανθρωπιστικούς σκοπούς
- αυτοκίνητα τα οποία ανήκουν σε πολίτες της ΕΕ που διαμένουν στη Ρωσία και ταξιδεύουν προς την ΕΕ
Η απαγόρευση δεν επηρεάζει τις ταχυδρομικές υπηρεσίες και τη διαμετακόμιση εμπορευμάτων μεταξύ της περιφέρειας (όμπλαστ) του Καλίνινγκραντ και της Ρωσίας.
Αεροπορικές μεταφορές
Η ΕΕ έχει απαγορεύσει στους ρωσικούς αερομεταφορείς όλων των κατηγοριών την πρόσβαση σε αερολιμένες της ΕΕ και τις πτήσεις εντός του εναέριου χώρου της ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι τα αεροπλάνα που είναι νηολογημένα στη Ρωσία ή αλλού και μισθώνονται ή ναυλώνονται από ρώσο πολίτη ή ρωσική οντότητα δεν μπορούν να προσγειωθούν σε κανέναν αερολιμένα της ΕΕ και δεν μπορούν να εκτελούν πτήσεις πάνω από χώρες της ΕΕ. Τα ιδιωτικά αεροσκάφη, π.χ. ιδιωτικά επιχειρηματικά αεροσκάφη, περιλαμβάνονται στην απαγόρευση.
Επιπλέον, η ΕΕ απαγόρευσε τις εξαγωγές στη Ρωσία αγαθών και τεχνολογίας από την αεροπορική και τη διαστημική βιομηχανία. Αυτό σημαίνει ότι οι ρωσικές αεροπορικές εταιρείες δεν μπορούν να αγοράσουν αεροσκάφη, ανταλλακτικά ή εξοπλισμό για τον στόλο τους και δεν μπορούν να πραγματοποιήσουν τις αναγκαίες επισκευές ή τεχνικές επιθεωρήσεις.
Απαγορεύονται επίσης οι ασφαλιστικές υπηρεσίες, οι υπηρεσίες συντήρησης και η τεχνική βοήθεια που σχετίζονται με τα εν λόγω αγαθά και τεχνολογία.
Δεδομένου ότι τα τρία τέταρτα του υπάρχοντος εμπορικού αεροπορικού στόλου της Ρωσίας έχουν κατασκευαστεί στην ΕΕ, τις ΗΠΑ ή τον Καναδά, με την πάροδο του χρόνου η απαγόρευση είναι πιθανό να έχει ως αποτέλεσμα την καθήλωση στο έδαφος σημαντικού ποσοστού του ρωσικού στόλου πολιτικής αεροπορίας, ακόμη και για τις εσωτερικές πτήσεις.
Θαλάσσιες μεταφορές
Η ΕΕ έκλεισε τους λιμένες της σε ολόκληρο τον ρωσικό εμπορικό στόλο, ο οποίος αριθμεί πάνω από 2.800 σκάφη. Ωστόσο, το μέτρο δεν επηρεάζει σκάφη που μεταφέρουν ενέργεια, φαρμακευτικά, ιατρικά, γεωργικά προϊόντα και τρόφιμα, ανθρωπιστική βοήθεια, άνθρακα, πυρηνικά καύσιμα και άλλα αγαθά που είναι αναγκαία για τη λειτουργία μη στρατιωτικών πυρηνικών δυνατοτήτων.
Επίσης, το μέτρο δεν επηρεάζει τα σκάφη που χρήζουν συνδρομής και αναζητούν καταφύγιο ή τα σκάφη που ζητούν ελλιμενισμό έκτακτης ανάγκης για λόγους ασφάλειας στη θάλασσα ή για τη διάσωση ανθρώπινων ζωών στη θάλασσα.
Η απαγόρευση ισχύει επίσης για σκάφη:
- που προσπαθούν να αποφύγουν τις κυρώσεις αντικαθιστώντας τη ρωσική σημαία με τη σημαία άλλου κράτους ή με την εγγραφή τους στο νηολόγιο άλλου κράτους αντί του ρωσικού
- που ανήκουν στον σκιώδη στόλο της Ρωσίας
- που αναλαμβάνουν τη μεταφορά στρατιωτικού εξοπλισμού για τη Ρωσία ή κλεμμένων ουκρανικών σιτηρών
- που εκτελούν μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο και για τα οποία υπάρχουν υπόνοιες ότι παραβιάζουν τις κυρώσεις
- για τα οποία υπάρχουν υπόνοιες ότι παρεμβαίνουν παράνομα στο σύστημα αυτόματης αναγνώρισης ή το απενεργοποιούν κατά τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου
Οι λιμενικές αρχές μπορούν να εντοπίσουν μια απόπειρα μετανηολόγησης ή τροποποίησης της νηολόγησης ελέγχοντας τον αριθμό IMO ενός πλοίου (τον μοναδικό αριθμό αναγνώρισης που χορηγείται εκ μέρους του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού).
Η ΕΕ έχει απαγορεύσει τις θαλάσσιες μεταφορές ρωσικού αργού πετρελαίου (από τις 5 Δεκεμβρίου 2022) και προϊόντων πετρελαίου (από τις 5 Φεβρουαρίου 2023) προς χώρες εκτός ΕΕ. Επίσης απαγόρευσε την παροχή σχετικής τεχνικής βοήθειας, υπηρεσιών διαμεσολάβησης και χρηματοδοτικής βοήθειας.
Η απαγόρευση αυτή δεν ισχύει εάν το αργό πετρέλαιο ή τα προϊόντα πετρελαίου αγοράζονται σε τιμή ίση ή χαμηλότερη από το ανώτατο όριο τιμής του πετρελαίου.
Απαγορεύονται οι συναλλαγές με ρωσικές τράπεζες;
Από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας ισχύει πλήρης απαγόρευση των συναλλαγών με την Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας, τη Ρωσική Τράπεζα Περιφερειακής Ανάπτυξης και την Κεντρική Τράπεζα της Λευκορωσίας.
Μεταξύ του 2022 και του 2025, η ΕΕ επέβαλε επίσης αποκλεισμό από το σύστημα SWIFT σε αρκετές άλλες ρωσικές και λευκορωσικές τράπεζες. Το SWIFT είναι μια υπηρεσία ανταλλαγής μηνυμάτων που διευκολύνει σημαντικά την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ τραπεζών και άλλων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Ως αποτέλεσμα αυτού του αποκλεισμού, οι θιγόμενες τράπεζες δεν μπορούν να αποκτήσουν ξένο νόμισμα ή να μεταφέρουν περιουσιακά στοιχεία στο εξωτερικό.
Τον Ιούλιο του 2025, η ΕΕ αποφάσισε να επεκτείνει τον ισχύοντα αποκλεισμό από το σύστημα SWIFT και να προχωρήσει σε πλήρη απαγόρευση των συναλλαγών. Αυτό σημαίνει ότι απαγορεύεται σε κάθε οικονομικό φορέα της ΕΕ να προβεί σε οποιαδήποτε συναλλαγή με τις καταχωρισμένες τράπεζες άμεσα ή έμμεσα. Στη συνέχεια, η ΕΕ επέκτεινε την απαγόρευση των συναλλαγών σε χρηματοπιστωτικούς φορείς τρίτων χωρών, περιλαμβανομένων των παρόχων κρυπτοστοιχείων που συμβάλλουν στην παράκαμψη των κυρώσεων, στηρίζουν τον πόλεμο της Ρωσίας ή συνδέονται με την υπηρεσία χρηματοοικονομικών μηνυμάτων της Ρωσίας.
Η απαγόρευση αυτή ισχύει επί του παρόντος για περισσότερες από 100 ρωσικές τράπεζες καθώς και για ορισμένες τράπεζες στη Λευκορωσία και σε άλλες τρίτες χώρες.
Σύστημα μεταφοράς χρηματοοικονομικών μηνυμάτων
Από τον Ιούνιο του 2024, η ΕΕ έχει απαγορεύσει τη χρήση του «συστήματος μεταφοράς χρηματοοικονομικών μηνυμάτων» (SPFS) —μιας εξειδικευμένης υπηρεσίας χρηματοοικονομικών μηνυμάτων που αναπτύχθηκε από την Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας με σκοπό την εξουδετέρωση των επιπτώσεων των υφιστάμενων κυρώσεων της ΕΕ.
Αυτό σημαίνει ότι απαγορεύεται στις οντότητες της ΕΕ που δραστηριοποιούνται εκτός Ρωσίας να συνδέονται με το SPFS ή με ισοδύναμες εξειδικευμένες υπηρεσίες χρηματοοικονομικών μηνυμάτων. Επιπλέον, η ΕΕ έχει θεσπίσει απαγόρευση σε πιστωτικά ιδρύματα ή χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς που είναι εγκατεστημένοι εκτός Ρωσίας και χρησιμοποιούν SPFS.
Πώς χρησιμοποιούνται τα ακινητοποιημένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία;
Τον Φεβρουάριο του 2022, στο πλαίσιο της τρίτης δέσμης κυρώσεων κατά της Ρωσίας, η Ευρωπαϊκή Ένωση απαγόρευσε όλες τις συναλλαγές που σχετίζονται με τη διαχείριση αποθεματικών και περιουσιακών στοιχείων της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας.
Ως εκ τούτου, τα περιουσιακά στοιχεία και τα αποθεματικά της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας που διατηρούνται σε κεντρικές τράπεζες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα στην ΕΕ έχουν ακινητοποιηθεί.
Στις 21 Μαΐου 2024, το Συμβούλιο προσάρμοσε το νομικό πλαίσιο για να διασφαλίσει ότι τα έκτακτα έσοδα που προκύπτουν από την ακινητοποίηση των περιουσιακών στοιχείων της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη στήριξη της Ουκρανίας και της ανάκαμψης και ανασυγκρότησης της, καθώς και για την αυτοάμυνά της ενάντια στη ρωσική επίθεση.
Λόγω της ακινητοποίησης των περιουσιακών στοιχείων και των αποθεματικών της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας, συσσωρεύονται έκτακτα ταμειακά υπόλοιπα στους ισολογισμούς των κεντρικών αποθετηρίων τίτλων (ΚΑΤ), με αποτέλεσμα να προκύπτουν έκτακτα έσοδα. Τα έσοδα αυτά δεν χρειάζεται να διατεθούν στην Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες, ακόμη και μετά τη διακοπή της ακινητοποίησης.
Οι κανόνες της ΕΕ προβλέπουν ότι μόνο τα ΚΑΤ που κατέχουν αποθεματικά και περιουσιακά στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας συνολικής αξίας άνω του 1 εκατ. ευρώ υπόκεινται στην υποχρέωση παρακράτησης των ποσών.
Στις 26 Ιουλίου 2024, η ΕΕ έλαβε την πρώτη καταβολή ύψους 1,5 δισ. ευρώ, η οποία διατέθηκε για την παροχή στρατιωτικής στήριξης στις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη (90%) και στο Μέσο Διευκόλυνσης για την Ουκρανία (10%). Η δεύτερη καταβολή ύψους 2,1 δισ. ευρώ διατέθηκε τον Απρίλιο του 2025.
Οι κανόνες της ΕΕ που εγκρίθηκαν στις 25 Οκτωβρίου 2024 προβλέπουν ότι το 95% των έκτακτων εσόδων που προκύπτουν από τα ακινητοποιημένα περιουσιακά στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας θα διατεθεί στον προϋπολογισμό της ΕΕ και θα διοχετευθεί μέσω του μηχανισμού συνεργασίας για τα δάνεια προς την Ουκρανία, ενός μέσου που δημιούργησε η ΕΕ για να βοηθήσει την Ουκρανία να αποπληρώσει δάνεια από ΕΕ και G7 ύψους περίπου 45 δισ. ευρώ. Το υπόλοιπο 5% θα διατεθεί στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό για την Ειρήνη.
Στις 12 Δεκεμβρίου 2025, το Συμβούλιο αποφάσισε να απαγορεύσει, σε προσωρινή βάση, κάθε μεταφορά στη Ρωσία περιουσιακών στοιχείων της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας που έχουν ακινητοποιηθεί στην ΕΕ.
Γιατί η ΕΕ απαγόρευσε ορισμένα μέσα ενημέρωσης;
Η Ρωσική Ομοσπονδία διεξάγει συστηματική, διεθνή εκστρατεία παραπληροφόρησης, χειραγώγησης των πληροφοριών και στρέβλωσης των γεγονότων, προκειμένου να ενισχύσει τη στρατηγική της για την αποσταθεροποίηση τόσο των γειτονικών της χωρών, όσο και της ΕΕ και των κρατών μελών της.
Ως αντίμετρο, η ΕΕ ανέστειλε τις δραστηριότητες και τις άδειες ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης στην ΕΕ 27 μέσων παραπληροφόρησης που υποστηρίζονται από το Κρεμλίνο:
- EADaily / Eurasia Daily
- Fondsk
- Izvestia
- Katehon
- Krasnaya Zvezda / Tvzvezda
- Lenta
- New Eastern Outlook
- NewsFront
- NTV/NTV Mir
- Oriental Review
- Pervyi Kanal
- REN TV
- RIA Novosti
- RuBaltic
- Russia Today και θυγατρικές
- Rossiya RTR / RTR Planeta
- Rossiya 24/Russia 24
- Rossiya 1
- Rossiyskaya Gazeta
- SouthFront
- Τηλεοπτικό κανάλι Spas
- Sputnik και θυγατρικές
- Strategic Culture Foundation
- Τηλεοπτικό κανάλι Tsargrad
- TV Centre International
- Voice of Europe
Η Ρωσία χρησιμοποιεί όλα αυτά τα μέσα ενημέρωσης για τη σκόπιμη διάδοση προπαγάνδας και τη διεξαγωγή εκστρατειών παραπληροφόρησης, μεταξύ άλλων σχετικά με τη στρατιωτική της επίθεση κατά της Ουκρανίας.
Η απαγόρευση καλύπτει όλα τα μέσα μετάδοσης και διανομής στα κράτη μέλη της ΕΕ ή που απευθύνονται σε αυτά, μεταξύ των οποίων η καλωδιακή, η δορυφορική, η διαδικτυακή τηλεόραση, οι πλατφόρμες, οι δικτυακοί τόποι και οι εφαρμογές.
Σύμφωνα με τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, τα μέτρα αυτά δεν θα εμποδίζουν τα εν λόγω μέσα ενημέρωσης και το προσωπικό τους να ασκούν άλλες δραστηριότητες στην ΕΕ που δεν εμπεριέχουν τη ραδιοτηλεοπτική μετάδοση, όπως έρευνα και συνεντεύξεις.
Η ΕΕ έχει επίσης επιβάλει κυρώσεις σε οργανισμούς μέσων ενημέρωσης και άτομα που ευθύνονται για την προπαγάνδα και την παραπληροφόρηση.
Τι κάνει η ΕΕ για να αντιμετωπίσει την καταστρατήγηση των κυρώσεων;
Αντιμέτωποι με το εύρος των κυρώσεων της ΕΕ, οι ρωσικοί στόχοι έχουν αναπτύξει ποικίλες τεχνικές για την καταστρατήγησή τους. Για παράδειγμα, χρησιμοποιούν περίπλοκους χρηματοπιστωτικούς μηχανισμούς, παραποιούν τη φύση ή την προέλευση των εμπορευμάτων ή βασίζονται στις δικαιοδοσίες χωρών εκτός ΕΕ.
Η ΕΕ έχει λάβει σειρά μέτρων για την αντιμετώπιση της καταστρατήγησης, όπως:
- επιβολή κυρώσεων σε άτομα και οντότητες που εμπλέκονται σε καταστρατήγηση
- απαγόρευση της πρόσβασης σε λιμένες της ΕΕ και περιορισμοί στην παροχή ευρέος φάσματος θαλάσσιων υπηρεσιών για σκάφη τρίτων χωρών για τα οποία υπάρχουν υπόνοιες ότι παραβιάζουν τις κυρώσεις της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της καταστρατήγησης του ανώτατου ορίου τιμών του πετρελαίου (σκιώδης στόλος της Ρωσίας)
- περιορισμοί στις εξαγωγές ειδών διπλής χρήσης και προηγμένης τεχνολογίας για εκατοντάδες οντότητες, συμπεριλαμβανομένων πολλών που βρίσκονται εκτός Ρωσίας και υποστηρίζουν άμεσα τον πόλεμο της Ρωσίας
- απαγόρευση διαμετακόμισης μέσω του εδάφους της Ρωσίας για αγαθά διπλής χρήσης, τεχνολογίες και αγαθά χρήσιμα στο πεδίο της μάχης τα οποία εξάγονται από την ΕΕ προς χώρες εκτός ΕΕ
- απαίτηση προς τις μητρικές εταιρείες της ΕΕ να διασφαλίζουν ότι οι θυγατρικές τους σε χώρες εκτός ΕΕ δεν εμπλέκονται σε δραστηριότητες που παράγουν αποτελέσματα τα οποία επιδιώκουν να αποτρέψουν οι κυρώσεις
- απαίτηση προς τους φορείς της ΕΕ να θέσουν σε εφαρμογή μηχανισμούς δέουσας επιμέλειας για την πώληση αγαθών που χρησιμοποιούνται στο πεδίο της μάχης σε χώρες εκτός ΕΕ
- επέκταση της απαγόρευσης συναλλαγών σε φορείς εκτός ΕΕ που εδρεύουν εκτός Ρωσίας και διευκολύνουν την καταστρατήγηση των περιορισμών που σχετίζονται με το πετρέλαιο
Προκειμένου να περιοριστεί η καταστρατήγηση της απαγόρευσης παροχής υπηρεσιών πορτοφολιού, λογαριασμού ή φύλαξης κρυπτοστοιχείων σε Ρώσους και κατοίκους Ρωσίας, η ΕΕ εισήγαγε απαγόρευση σε Ρώσους υπηκόους ή φυσικά πρόσωπα που κατοικούν στη Ρωσία να κατέχουν ή να ελέγχουν τα νομικά πρόσωπα, τις οντότητες ή τους φορείς που παρέχουν τις εν λόγω υπηρεσίες ή να κατέχουν θέσεις στα διοικητικά τους όργανα. Η ΕΕ έχει επίσης θεσπίσει κυρώσεις κατά παρόχων κρυπτοστοιχείων.
Επιπροσθέτως, είναι πλέον υποχρεωτικό να δηλώνονται οι μεταφορές κεφαλαίων άνω των 100.000 ευρώ εκτός της ΕΕ από οποιαδήποτε οντότητα εγκατεστημένη στην ΕΕ η οποία τελεί υπό την κυριότητα ή τον έλεγχο της Ρωσίας.
Τον Δεκέμβριο του 2022, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διόρισε τον David O’Sullivan ειδικό απεσταλμένο για την εφαρμογή των κυρώσεων της ΕΕ. Καθήκον του ειδικού απεσταλμένου είναι να εξασφαλίζει συνεχείς και υψηλού επιπέδου επαφές και συζητήσεις με χώρες εκτός ΕΕ, ώστε να αποτρέπεται η αποφυγή ή η καταστρατήγηση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας, καθώς και να μεριμνά ότι δεν θα καταλήγουν στα χέρια της Ρωσίας ευαίσθητα αγαθά ευρωπαϊκής προέλευσης τα οποία χρησιμοποιούνται στο πεδίο της μάχης.
Τι είναι η ρήτρα αποκλεισμού της Ρωσίας;
Η ρήτρα αποκλεισμού της Ρωσίας αποτελεί συμβατική απαίτηση που υποχρεώνει τους εξαγωγείς ευαίσθητων αγαθών της ΕΕ (όπως η προηγμένη τεχνολογία, τα εξαρτήματα αεροσκαφών, ο οπλισμός και τα είδη διπλής χρήσης) να απαγορεύουν στους αγοραστές τους σε τρίτες χώρες να επανεξάγουν τα εν λόγω αγαθά στη Ρωσία ή για χρήση στη Ρωσία.
Η ρήτρα αποκλεισμού της Ρωσίας, η οποία θεσπίστηκε στο πλαίσιο των μέτρων κατά της καταστρατήγησης, απαιτεί από τους πωλητές να περιλαμβάνουν ρήτρες με κυρώσεις σε περίπτωση παραβιάσεων και μηχανισμούς παρακολούθησης, με στόχο να αποτραπεί η έμμεση πρόσβαση της Ρωσίας σε ορισμένα είδη που τροφοδοτούν τον πόλεμο της Ρωσίας.
Πώς αντιμετωπίζει η ΕΕ τον «σκιώδη στόλο» της Ρωσίας;
Ο σκιώδης στόλος της Ρωσίας αποτελείται από μεγάλο αριθμό παλαιών δεξαμενόπλοιων που μεταφέρουν παράνομα ρωσικό αργό πετρέλαιο ή προϊόντα που παράγονται από ρωσικό αργό πετρέλαιο καταστρατηγώντας τις κυρώσεις και το ανώτατο όριο τιμών του πετρελαίου. Η δραστηριότητά τους επιτρέπει στη Ρωσία να συνεχίσει να αποκομίζει κρίσιμα έσοδα για την πολεμική της οικονομία.
Τα σκάφη αυτά χρησιμοποιούν τακτικές αποφυγής, όπως η απενεργοποίηση συστημάτων εντοπισμού, η χρήση «ψευδών» σημαιών και άλλων πολύπλοκων δομών ιδιοκτησίας για την απόκρυψη της ταυτότητας, της προέλευσης και του φορτίου τους. Εκτός από την καταστρατήγηση του ανώτατου ορίου τιμών του πετρελαίου, ο σκιώδης στόλος της Ρωσίας μπορεί επίσης να μεταφέρει και άλλα είδη, όπως στρατιωτικό εξοπλισμό που υπόκειται σε κυρώσεις ή κλεμμένα ουκρανικά σιτηρά.
Για την αντιμετώπιση των κινδύνων καταστρατήγησης που ενέχει ο σκιώδης στόλος του Putin, το Συμβούλιο για πρώτη φορά ενέκρινε μέτρα στην 11η και τη 12η δέσμη κυρώσεων.
Στην 14η δέσμη κυρώσεων, που εγκρίθηκε τον Ιούνιο του 2024, η ΕΕ επέβαλε απαγόρευση πρόσβασης σε λιμένες της ΕΕ και παροχής υπηρεσιών που σχετίζονται με τις θαλάσσιες μεταφορές σε σκάφη που αποτελούν μέρος του σκιώδους στόλου της Ρωσίας. Από τις 23 Ιουλίου 2026, η ΕΕ έχει συμπεριλάβει στον εν λόγω κατάλογο πάνω από 670 σκάφη.
Επιπλέον, η ΕΕ απαγόρευσε τις συναλλαγές με ρωσικούς λιμένες, κλεισιάδες και αερολιμένες που χρησιμοποιούνται για την καταστρατήγηση του ανώτατου ορίου τιμών του πετρελαίου και άλλων κυρώσεων της ΕΕ, και επέβαλε κυρώσεις (δέσμευση περιουσιακών στοιχείων και ταξιδιωτικές απαγορεύσεις) σε οντότητες και άτομα που ευθύνονται για τη δραστηριότητα του σκιώδους στόλου της Ρωσίας ή εμπλέκονται σε αυτή.
Ο ειδικός απεσταλμένος για την εφαρμογή των κυρώσεων της ΕΕ, ο οποίος διορίστηκε τον Δεκέμβριο του 2022, έρχεται σε επαφή με τρίτα κράτη σημαίας, προτρέποντάς τα να επιβάλουν κυρώσεις και να αποτρέψουν τα καταχωρισμένα δεξαμενόπλοια από το να πλέουν υπό τη σημαία τους με σκοπό την καταστρατήγηση των κυρώσεων της ΕΕ.
Ο στόλος αυτός δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους, όπως δυνητικές περιβαλλοντικές ζημιές, καθώς και κινδύνους για την ασφάλεια και την προστασία στη θάλασσα, την ακεραιότητα του διεθνούς θαλάσσιου εμπορίου, τις υποθαλάσσιες υποδομές ζωτικής σημασίας και την τήρηση των διεθνών ναυτιλιακών κανόνων και προτύπων. Το Συμβούλιο εξέδωσε σχετική δήλωση τον Δεκέμβριο του 2025.
Επηρεάζουν οι κυρώσεις της ΕΕ το παγκόσμιο εμπόριο τροφίμων και γεωργικών προϊόντων;
Όχι, οι κυρώσεις της ΕΕ κατά της Ρωσίας δεν έχουν στραφεί ποτέ κατά του διεθνούς εμπορίου τροφίμων και γεωργικών προϊόντων. Δεν στοχεύουν ούτε περιορίζουν τις εξαγωγές γεωργικών προϊόντων ή τροφίμων μεταξύ της Ρωσίας και του υπόλοιπου κόσμου· καλύπτουν μόνο το διμερές εμπόριο μεταξύ της ΕΕ και της Ρωσίας.
Η Ρωσία φέρει την αποκλειστική ευθύνη για τις διαταραχές στην παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια. Πριν από την επίθεση της Ρωσίας, το 90% των γεωργικών εξαγωγών της Ουκρανίας προς τον υπόλοιπο κόσμο περνούσε από τους λιμένες της Ουκρανίας στον Εύξεινο Πόντο. Όταν ξεκίνησε τον πόλεμο, η Ρωσία επέβαλε αποκλεισμό στις εξαγωγές της Ουκρανίας.
Η επισιτιστική ασφάλεια και η οικονομική προσιτότητα των τροφίμων αποτελούν βασική προτεραιότητα για την ΕΕ και τα κράτη μέλη της. Η ΕΕ υποστηρίζει σταθερά τις προσπάθειες για την ενίσχυση της παγκόσμιας επισιτιστικής ασφάλειας, για παράδειγμα μέσω των λωρίδων αλληλεγγύης ΕΕ-Ουκρανίας και της Πρωτοβουλίας των Ηνωμένων Εθνών για τα Σιτηρά στον Εύξεινο Πόντο.
Τον Ιούλιο του 2023, η Ρωσία αποφάσισε μονομερώς να διακόψει την εφαρμογή της Πρωτοβουλίας για τα Σιτηρά στον Εύξεινο Πόντο, η οποία είχε θεσπιστεί τον Ιούλιο του 2022.
Συντονίζει η ΕΕ τις κυρώσεις της με άλλους εταίρους;
Οι κυρώσεις είναι αποτελεσματικότερες, εάν σε αυτές συμμετέχει ευρύ φάσμα διεθνών εταίρων. Τα τελευταία έτη, η ΕΕ συνεργάζεται στενά με ομονοούντες εταίρους για τον συντονισμό των κυρώσεων.
Η ΕΕ συνεργάζεται με τον Όμιλο της Παγκόσμιας Τράπεζας, την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ), τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) και άλλους διεθνείς εταίρους για να εμποδίσει τη Ρωσία να λάβει χρηματοδότηση από τέτοιους οργανισμούς.
Για τον συντονισμό αυτής της διεθνούς προσπάθειας, η ειδική ομάδα «Ελίτ, εντολοδόχοι και ολιγάρχες της Ρωσίας» επιτρέπει στην ΕΕ να συνεργάζεται με τις χώρες της G7 —τον Καναδά, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ιαπωνία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Ηνωμένες Πολιτείες— καθώς και με την Αυστραλία, προκειμένου να διασφαλίζει την επιβολή των κυρώσεων.
Μολονότι η ΕΕ συνεργάζεται στενά με πολλούς εταίρους, καθεμία από αυτές τις χώρες εκτός ΕΕ αποφασίζει μονομερώς ποιες κυρώσεις θα επιβάλει.
Οι κυρώσεις της ΕΕ εμπίπτουν στο διεθνές δίκαιο;
Ναι. Όλες οι κυρώσεις της ΕΕ συμμορφώνονται πλήρως με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο, με παράλληλο σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών.
Μόλις επιτευχθεί πολιτική συμφωνία μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, οι αναγκαίες νομικές πράξεις εκπονούνται από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης ή/και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και υποβάλλονται στο Συμβούλιο προς έκδοση.
Οι κανονισμοί και οι αποφάσεις του Συμβουλίου, ως νομικές πράξεις γενικής ισχύος, είναι δεσμευτικοί για κάθε πρόσωπο ή οντότητα που υπάγεται στη δικαιοδοσία της ΕΕ. Αυτό σημαίνει κάθε πρόσωπο ή οντότητα εντός της ΕΕ, κάθε υπήκοο της ΕΕ σε οποιονδήποτε τόπο, καθώς και όλες τις εταιρείες και τους οργανισμούς που έχουν συσταθεί σύμφωνα με το δίκαιο κράτους μέλους της ΕΕ.
Δείτε επίσης
Πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας: Κυρώσεις ΕΕ
Παραβιάσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων στη Ρωσία: Κυρώσεις ΕΕ
Υβριδικές δραστηριότητες της Ρωσίας: Κυρώσεις ΕΕ
- Κυρώσεις που επιβλήθηκαν μετά τη στρατιωτική επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)
- Περιοριστικά μέτρα της ΕΕ λόγω του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)
- Κυρώσεις της ΕΕ κατά της Λευκορωσίας
- Κυρώσεις της ΕΕ κατά του Ιράν
- Κυρώσεις της ΕΕ κατά της Βόρειας Κορέας
- Γιατί η ΕΕ θεσπίζει κυρώσεις
- Αλληλεγγύη της ΕΕ προς την Ουκρανία
Τελευταία ενημέρωση: 5 Αυγούστου 2026