Zanieczyszczenie powietrza w UE: fakty i liczby
Chociaż nasze powietrze jest obecnie znacznie czystsze niż kilkadziesiąt lat temu, w 2023 r. około 280 000 osób w Europie umarło przedwcześnie na skutek zanieczyszczenia powietrza.
Największym źródłem zanieczyszczeń powietrza w Europie jest rolnictwo.
UE chce do 2050 r. osiągnąć zeroemisyjność, dlatego w 2024 r. przyjęła nowe przepisy, by móc zrealizować ten cel.
Główne zanieczyszczenia
Główne zanieczyszczenia to:
- pył zawieszony PM2,5 i pył zawieszony PM10
- amoniak
- metan
- ozon
- tlenki azotu
- dwutlenek siarki
- niemetanowe lotne związki organiczne.
Każda z tych substancji jest szkodliwa sama w sobie. Niektóre z nich reagują również ze sobą w wyniku procesów chemicznych i przekształcają się w pył zawieszony lub ozon.
Najwięcej szkód wyrządza Europejczykom pył zawieszony PM2,5
Jest tak drobny, że łatwo dostaje się do płuc, a nawet do krwiobiegu, i powoduje poważne problemy zdrowotne. Składa się z cząstek stałych i ciekłych kropel różnej wielkości.
Kurz i pyłki roślinne widać gołym okiem, ale cząstki stałe mierzą mniej niż 2,5 mikrometrów (μm). To mniej więcej rozmiar bakterii.
1 mikrometr (μm) to jedna milionowa część metra. Średnica ludzkiego włosa ma około 100 mikrometrów, czyli około 30 razy więcej niż największa cząstka pyłu zawieszonego PM2,5.
Emisje zanieczyszczeń powietrza zmniejszyły się od 1990 r.
Od lat 80. XX wieku w UE obowiązują surowe przepisy, które mają ograniczać zanieczyszczenie powietrza. Dzięki temu emisje głównych zanieczyszczeń znacznie spadły. W latach 1990–2023 emisje pyłu PM10, pyłu PM2,5, amoniaku, tlenków siarki, niemetanowych lotnych związków organicznych i tlenków azotu zmniejszyły się – z ponad 65 mln ton do około 19 mln ton.
Wykres przedstawiający zmiany w poziomach 6 zanieczyszczeń powietrza w latach 1990–2023: pył PM10, pył PM2,5, amoniak, tlenki siarki, niemetanowe lotne związki organiczne i tlenki azotu. Emisje wszystkich tych zanieczyszczeń znacznie się zmniejszyły – z łącznej liczby ponad 65 mln ton w 1990 r. do około 19 mln ton w 2023 r. Emisje tlenku siarki spadły najbardziej (o prawie 95%), natomiast emisje amoniaku zmniejszyły się najmniej (jedynie o 36%).
Tymczasem najnowsze dane Europejskiej Agencji Środowiska pokazują, że w 2023 r. ponad 94% ludności miejskiej UE było wciąż narażone na stężenia pyłu zawieszonego PM2,5 przekraczające próg określony w ostatnich wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Także stężenie innych zanieczyszczeń nadal przekraczało zalecane poziomy.
Skąd pochodzą zanieczyszczenia powietrza?
Największe źródła zanieczyszczeń powietrza w UE to rolnictwo i konsumpcja energii.
Ponad 60% pyłu zawieszonego PM2,5 pochodzi z konsumpcji energii
Wykres pokazuje w ujęciu procentowym rodzaje zanieczyszczeń i ich źródła (dane z 2023 r.): pył zawieszony PM2,5, pył zawieszony PM10, amoniak, dwutlenek siarki, niemetanowe lotne związki organiczne i tlenki azotu. Przesuń myszką po wykresie, by zobaczyć więcej danych.
Wykres słupkowy przedstawiający procentowy udział różnych źródeł w emisjach następujących rodzajów zanieczyszczeń powietrza: pył PM2,5, pył PM10, dwutlenek siarki, niemetanowe lotne związki organiczne, tlenki azotu i amoniak. Sektory emitujące najwięcej zanieczyszczeń powietrza to:
- pył PM2,5: konsumpcja energii przez odbiorców prywatnych, komercyjnych i instytucjonalnych – 63%
- pył PM10: konsumpcja energii przez odbiorców prywatnych, komercyjnych i instytucjonalnych – 43%
- dwutlenek siarki: dostarczanie energii – 41% oraz przemysł wytwórczy i wydobywczy – 36%
- niemetanowe lotne związki organiczne: przemysł wytwórczy i wydobywczy – 45%
- tlenki azotu: transport drogowy – 50%
- amoniak: rolnictwo – 94%.
Pył PM2,5 jest albo uwalniany bezpośrednio (głównie w wyniku spalania paliw kopalnych i biomasy), albo powstaje w powietrzu, gdy inne zanieczyszczenia (takie jak tlenki azotu, dwutlenek siarki czy amoniak) reagują ze sobą.
Ozon nie jest emitowany bezpośrednio, ale powstaje, gdy inne zanieczyszczenia (głównie tlenki azotu i lotne związki organiczne) reagują pod wpływem działania promieni słońca i ciepła.
Znaczne obniżenie poziomów pyłu PM2,5 w powietrzu wymaga zatem działań ukierunkowanych na szereg rodzajów zanieczyszczeń powietrza i wiele sektorów, w tym ogrzewanie gospodarstw domowych, rolnictwo, transport, wytwarzanie energii elektrycznej i przemysł.
Oddziaływanie na zdrowie
Każdy człowiek wdycha codziennie około 14 kg powietrza. Jednak powietrze to zawiera też zanieczyszczenia, które dostają się do płuc, a nawet do krwiobiegu.
Wchłaniane zanieczyszczenia mogą powodować nie tylko choroby dróg oddechowych, takie jak astma, ale również mogą być przyczyną nowotworu płuc i udaru.
Co roku setki tysięcy ludzi w Europie umierają przedwcześnie w wyniku narażenia na zanieczyszczenia w stężeniu, które przekracza poziomy zalecane przez Światową Organizację Zdrowia (WHO).
182 000 ofiar śmiertelnych
pył zawieszony PM2,5
34 000 ofiar śmiertelnych
dwutlenek azotu (NO2)
63 000 ofiar śmiertelnych
ozon (O3)
Oddziaływanie na środowisko i gospodarkę
Zanieczyszczenie powietrza szkodzi również ekosystemom i roślinności, powodując znaczne straty gospodarcze.
Ozon przyziemny (O3) negatywnie oddziałuje na uprawy i lasy przez spowolnienie wzrostu i obniżenie plonów. Wpływa również na różnorodność biologiczną i usługi ekosystemowe.
Według Europejskiej Agencji Środowiska w ostatnich latach wiele państw UE straciło przez ozon ponad 5% zbiorów pszenicy.
Tlenki azotu (NOX) i amoniak (NH3) znajdujące się w powietrzu powracają na ziemię i są kumulowane w gruncie i wodzie. Wysoki poziom tych substancji może powodować eutrofizację – szybki wzrost glonów i roślin wodnych w rzekach, jeziorach i morzach. Gdy te rośliny umierają i rozkładają się, zużywają tlen w wodzie, szkodząc rybom i innym organizmom.
Zanieczyszczenia te przyczyniają się również do zakwaszania wody słodkiej i gleb leśnych.
Według Europejskiej Agencji Środowiska w 2023 r. prawie 74% ekosystemów UE było narażonych na takie stężenia azotu, które mogą powodować eutrofizację.
Jak czyste jest powietrze w twoim mieście?
Zanieczyszczenie powietrza w Europie znacznie się zmniejszyło w ostatnich dziesięcioleciach, ale sytuacja różni się znacznie w poszczególnych miastach.
W latach 2024–2025 w 337 europejskich miastach przekroczony został nowy unijny limit pyłu zawieszonego PM2,5, czyli 10 mikrogramów na metr sześcienny powietrza. Jedno miasto – Slavonski Brod w Chorwacji – przekroczyło wcześniejszy unijny limit wynoszący 25 mikrogramów tego pyłu na metr sześcienny powietrza.
15 europejskich miast odnotowało stężenia pyłu PM2,5 poniżej 5 mikrogramów na metr sześcienny powietrza:
- Narva w Estonii
- Kuopio, Tampere, Jyväskylä, Oulu, Lahti i Espoo/Esbo w Finlandii
- Reykjavik w Islandii
- Tromsø w Norwegii
- Faro w Portugalii
- Umeå, Uppsala, Västerås, Södertälje i Örebro w Szwecji.
Zanieczyszczenie powietrza w europejskich miastach
Mapa dzieli miasta europejskie na pięć grup: od bardzo niskiego do bardzo wysokiego zanieczyszczenia, na podstawie ryzyka śmiertelności wynikającego z długotrwałego narażenia na pył PM2,5, dwutlenek azotu (NO2) i ozon przyziemny (O3).
Najedź kursorem na twoje miasto, żeby zobaczyć poziom zanieczyszczenia powietrza i wartości zanieczyszczeń dla PM2,5, NO2 i O3.
Mapa pokazująca miasta europejskie, poziomy zanieczyszczenia pyłem zawieszonym PM2,5 dwutlenkiem azotu i ozonem przyziemnym w mikrogramach na metr sześcienny oraz poziomy zanieczyszczenia powietrza w podziale na pięć grup – od bardzo niskich do bardzo wysokich. Miasta w Europie Północnej i Zachodniej mają zazwyczaj lepszą jakość powietrza, natomiast w miastach Europy Wschodniej i Południowej jest ona generalnie gorsza.
Ostatnia aktualizacja: 27 lipca 2026