Instrument budżetowy strefy euro
Czym jest instrument budżetowy na rzecz konwergencji i konkurencyjności (BICC)?
BICC to narzędzie budżetowe przeznaczone dla strefy euro. Finansowane będą z niego pakiety reform strukturalnych i inwestycji publicznych. Ma to wzmocnić potencjalny wzrost gospodarek strefy euro oraz zwiększyć odporność wspólnej waluty na wstrząsy gospodarcze.
Choć BICC jest zakorzeniony w budżecie UE, pod wieloma względami różni się od już istniejących unijnych instrumentów. Co roku na szczycie strefy euro oraz na forum Eurogrupy formułowane będą strategiczne wytyczne dotyczące BICC, natomiast zarządzanie instrumentem będzie leżeć w gestii Komisji.
Potrzeba utworzenia narzędzia dla strefy euro stała się bardziej paląca po kryzysie. Dodatkowo uwidoczniły ją rosnące różnice między członkami strefy euro. Strefie brakowało narzędzi wspierania konkurencyjności i konwergencji między członkami, a także narzędzi wzmacniania koordynacji gospodarczej. BICC, odpowiednio skalibrowany, może stać się siłą napędową inkluzywnego i trwałego wzrostu.
Państwa członkowskie spoza strefy euro uczestniczące w europejskim mechanizmie kursowym ERM II będą mogły korzystać z BICC na zasadzie dobrowolności.
Kiedy BICC zacznie działać?
Instrument ma zostać uruchomiony w tym samym czasie co budżet UE na lata 2021–2027 (nazywany wieloletnimi ramami finansowymi), czyli w 2021 r.
Ile pieniędzy zostanie udostępnionych?
Środki BICC będą pochodzić z budżetu UE. Nie podjęto jeszcze decyzji, jaka to będzie kwota. Przywódcy rozstrzygną to podczas negocjacji w sprawie budżetu UE.
Aby określić wielkość BICC w ramach tych negocjacji, prezydencja fińska (która przewodzi tym rozmowom i została poproszona przez przywódców o przedstawienie tzw. schematu negocjacyjnego), zamierza uwzględnić kwotę, jaką dla strefy euro przeznaczono w specjalnej linii budżetowej przewidzianej we wniosku Komisji dotyczącym pakietu budżetowego na lata 2021–2027. Linia ta jest odpowiednikiem „narzędzia realizacji reform”, które wstępnie przewidziano jako narzędzie wspierania inicjatyw reformatorskich we wszystkich państwach UE. Komisja zaproponowała 25 mld EUR, z czego ok. 17 mld zostałoby przyznane 19 państwom strefy euro. Na obecnym etapie kwoty te mają charakter wyłącznie orientacyjny.
Kto będzie zarządzał instrumentem? Jaka jest rola Eurogrupy?
Państwa strefy euro będą formułować strategiczne wytyczne dotyczące BICC, natomiast Komisja będzie nadzorować jego stosowanie i wspierać państwa członkowskie.
Rządy państw strefy euro będą wskazywać priorytety inwestycyjne i reformatorskie w całej strefie. Na ich podstawie oceniać się będzie projekty przedstawiane przez poszczególne państwa.
Jaki ma to związek z europejskim semestrem?
Proces wyboru projektów reform i inwestycji mających uzyskać wsparcie z BICC będzie oparty na harmonogramie europejskiego semestru.
Najpierw członkowie strefy euro będą omawiać priorytety reformatorskie i inwestycyjne. Kolejnym krokiem będą bardziej rygorystyczne zalecenia dla strefy euro, które są kluczowym elementem europejskiego semestru.
Następnie państwa członkowskie przedłożą propozycje, które zasadniczo powinny składać się z pakietów reform i inwestycji powiązanych z krajowymi programami reform. Oceniając projekty, Komisja uwzględni istniejące zalecenia dla poszczególnych krajów.
Propozycje państw członkowskich będą zawierać nie tylko szacowane koszty inwestycji i, w stosownych przypadkach, reform strukturalnych oraz uzasadnienie tych kosztów, lecz także harmonogram ich realizacji wyszczególniający istotne etapy i cele.
Jaką rolę będą odgrywać parlamenty narodowe względem BICC?
Instrument ten będzie stanowił część budżetu UE, co oznacza, że Parlament Europejski i Europejski Trybunał Obrachunkowy będą pełnić wobec niego ważne funkcje.
Komisja będzie odpowiedzialna za wykonanie budżetu. Wykorzystywanie środków będzie podlegać kontroli Europejskiego Trybunału Obrachunkowego, a zadaniem Parlamentu Europejskiego będzie udzielanie absolutorium.
Parlamenty narodowe także będą miały możliwość wydawania opinii w sprawie kwalifikowalnych projektów proponowanych przez poszczególne państwa.
Jakie jest uzasadnienie idei budżetu dla strefy euro?
Od dawna decydenci polityczni i ekonomiści rozmawiali o braku filaru fiskalnego w strukturze unii gospodarczej i walutowej, który mógłby wspierać jednolitą politykę pieniężną.
W obecnym układzie polityka fiskalna nie jest kompetencją dzieloną, ale leży w gestii władz krajowych, które muszą jednak przestrzegać wspólnie uzgodnionych zasad fiskalnych.
BICC stanowi nowe narzędzie budżetowe przeznaczone dla strefy euro. Promując konwergencję i konkurencyjność, instrument ten ma pomóc w zbliżeniu gospodarek strefy euro. Powinno to zwiększyć skuteczność polityki pieniężnej, a tym samym złagodzić obawy co do potrzeby stałych transferów finansowych.
W jaki sposób państwa będą finansować BICC?
Środki BICC będą pochodzić z budżetu UE. Budżet tworzą składki państw członkowskich, które – ogólnie mówiąc – odpowiadają wielkościom ich gospodarek.
Do rozporządzenia włączony zostanie zapis umożliwiający państwom korzystającym z BICC finansowanie go ze składek krajowych, jako uzupełnienie tzw. zasobów własnych w budżecie UE. Konieczne tu będzie zawarcie umowy międzyrządowej.
Trwają prace techniczne w tej kwestii, a ostateczna decyzja zostanie podjęta w kontekście negocjacji budżetowych.
Czy środki z BICC będą wypłacane w formie dotacji czy pożyczek czy w obu tych formach?
Wsparcie będzie miało formę dotacji – innymi słowy bezpośrednich wkładów finansowych. Szacowany koszt w ramach puli dla każdego państwa członkowskiego przydzielonej na podstawie określonych zasad wpłynie na kwotę wsparcia, którą państwo członkowskie otrzyma na dany projekt.
Jaka jest różnica między BICC a innymi funduszami strukturalnymi?
BICC wyróżnia się wśród innych unijnych instrumentów budżetowych, zwłaszcza funduszy strukturalnych, szczególną metodą zarządzania oraz elastycznością w zakresie przydzielania i wydatkowania środków.
Ma na celu sprostanie ewoluującym wyzwaniom, z którymi będą się mierzyć państwa strefy euro. Dlatego państwa te będą co roku razem decydować, jak należy wykorzystać pieniądze, i zyskają swobodę skutecznego zarządzania gospodarczego.
Aby ułatwić ten proces, BICC pozwoli im na większą elastyczność w przydzielaniu środków między poszczególne państwa, zgodnie z ich priorytetami.
Właśnie to będzie odróżniać BICC od wieloletniego budżetu UE, w przypadku którego znaczna część środków jest przydzielana z góry.
Czy państwa będą musiały współfinansować BICC?
Państwa członkowskie będą musiały podjąć ryzyko inwestycyjne. W zwykłych okolicznościach rządy krajowe pokryją 25% kosztów kwalifikowalnych projektów. W razie wystąpienia poważnych trudności gospodarczych – zdefiniowanych w pakcie stabilności i wzrostu – stopa współfinansowania zostanie zmniejszona o połowę.
Czy BICC zawiera funkcję stabilizacyjną?
BICC jest nastawiony na konwergencję i konkurencyjność. W czasach kryzysu zasoby są ograniczone i skutkiem tego inwestycje często słabną. Aby chronić ich poziom, w trudnych warunkach gospodarczych obniżone zostaną stopy współfinansowania krajowego. Pomoże to wesprzeć gospodarkę.
Trwają rozmowy techniczne o instrumencie stabilizacji, takim jak wspólny system reasekuracji bezrobocia lub fundusz „na czarną godzinę”. Do tej pory nie osiągnięto jednak konsensusu.
W jaki sposób rozdzielane będą pieniądze z BICC?
Wszystkie państwa strefy euro skorzystają na tym instrumencie.
Co najmniej 80% środków zostanie podzielonych między państwa wedle dwóch kryteriów: odwrotności PKB na mieszkańca i liczby ludności. Żadne z państw nie otrzyma mniej niż 70% swojego udziału, co oznacza, że wszystkie dostaną z powrotem co najmniej 7 z 10 euro, które włożyły do tej puli.
Reszta środków (do 20%) będzie wykorzystywana w sposób elastyczny w odpowiedzi na wyzwania, z którymi mierzyć się będą poszczególne państwa, w ramach wsparcia szczególnie ambitnych pakietów reform i inwestycji.
Czy ze środkami z BICC wiążą się jakieś warunki?
Nie ma żadnych szczególnych warunków. BICC będą dotyczyły warunki związane z różnymi politykami, ograniczające dostęp do środków z budżetu UE.
Oznacza to, że dostęp do finansowania będzie zależeć od warunków makroekonomicznych określonych w rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów oraz od przestrzegania przepisów horyzontalnych mających zastosowanie do wykonania budżetu UE (np. przepisów rozporządzenia finansowego).
Ponadto państwa członkowskie muszą wypełnić zobowiązania związane z realizacją zaproponowanych pakietów reform strukturalnych i inwestycji.
Kto postanowił utworzyć BICC? I kiedy?
Gdy euro poradziło sobie z kryzysem finansowym, osiągnięto porozumienie co do potrzeby podjęcia kolejnych działań, które zwiększyłyby odporność euro i lepiej chroniły gospodarki przed wstrząsami gospodarczymi.
W związku z tym w grudniu 2017 r. przywódcy zwrócili się do ministrów o opracowanie Europejskiego Mechanizmu Stabilności, utworzenie mechanizmu ochronnego i ukończenie budowy unii bankowej.
W pierwszej połowie 2018 r. Eurogrupa (w składzie rozszerzonym), której przewodził Mário Centeno, omówiła możliwość utworzenia budżetu strefy euro w oparciu o propozycje Francji i Niemiec.
Na tej podstawie Mário Centeno napisał do przewodniczącego Rady Europejskiej Donalda Tuska obszerne pismo, w którym przedstawił wszystkie otwarte punkty wspomnianej debaty, nadające się do włączenia do wykazu reform strefy euro. W czerwcu 2018 r. przywódcy UE zwrócili się do Eurogrupy o podjęcie prac nad tymi punktami.
W grudniu przewodniczący Eurogrupy powiadomił pisemnie Donalda Tuska, że ministrowie są gotowi do opracowania „koncepcji oraz trybu i harmonogramu realizacji instrumentu budżetowego na rzecz konwergencji i konkurencyjności”.
W odpowiedzi przywódcy poprosili Eurogrupę o zdefiniowanie najważniejszych elementów BICC. Przedstawione elementy przywódcy zatwierdzili w czerwcu 2019 r.