Διευκρινίσεις σχετικά με το δημοσιονομικό μέσο της ευρωζώνης
Τι είναι το δημοσιονομικό μέσο για τη σύγκλιση και την ανταγωνιστικότητα;
Το δημοσιονομικό μέσο για τη σύγκλιση και την ανταγωνιστικότητα (BICC) είναι ένα εργαλείο του προϋπολογισμού που προορίζεται αποκλειστικά για την ευρωζώνη. Θα χρηματοδοτεί τις δέσμες διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και δημόσιων επενδύσεων προκειμένου να ενισχυθεί το αναπτυξιακό δυναμικό των οικονομιών της ευρωζώνης και η ανθεκτικότητα του ενιαίου νομίσματος στους οικονομικούς κλυδωνισμούς.
Μολονότι έχει τις ρίζες του στον προϋπολογισμό της ΕΕ, το BICC διαφέρει από τα υπόλοιπα μέσα της ΕΕ από πολλές απόψεις. Η σύνοδος κορυφής της ευρωζώνης και το Eurogroup θα παρέχουν στρατηγική καθοδήγηση για το BICC κάθε χρόνο, ενώ η Επιτροπή θα είναι αρμόδια να διαχειρίζεται το μέσο.
Η ανάγκη ενός εργαλείου για την ευρωζώνη έγινε πιο έντονη μετά την κρίση, η οποία ενισχύθηκε από τη συσσώρευση των αποκλίσεων μεταξύ των μελών της ευρωζώνης. Η ευρωζώνη δεν διέθετε εργαλεία για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της σύγκλισης μεταξύ των μελών της και για την ενίσχυση του οικονομικού συντονισμού. Με τις κατάλληλες ρυθμίσεις, το μέσο αυτό μπορεί να αποτελέσει τον μοχλό για μια βιώσιμη ανάπτυξη από την οποία δεν θα αποκλείεται κανείς.
Τα κράτη μέλη που δεν ανήκουν στην ευρωζώνη και συμμετέχουν στον μηχανισμό συναλλαγματικών ισοτιμιών II θα μπορούν να συμμετέχουν στο BICC, σε προαιρετική βάση.
Πότε θα αρχίσει να λειτουργεί;
Αναμένεται να αρχίσει να λειτουργεί ταυτόχρονα με τον προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027 (γνωστός και ως Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο), ο οποίος αναμένεται να τεθεί σε ισχύ το 2021.
Ποια θα είναι τα διαθέσιμα κονδύλια;
Το BICC θα στηρίζεται στον προϋπολογισμό της ΕΕ. Δεν έχει ληφθεί ακόμη απόφαση για το ύψος των κονδυλίων που θα είναι διαθέσιμα στο BICC. Οι ηγέτες θα λάβουν τη σχετική απόφαση στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για τον προϋπολογισμό της ΕΕ.
Για να καθοριστεί το μέγεθος του BICC στις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό 2021-27 της ΕΕ, η φινλανδική Προεδρία του Συμβουλίου - η οποία ηγείται αυτών των διαπραγματεύσεων και από την οποία ζήτησαν οι ηγέτες να παρουσιάσει τη λεγόμενη «διαπραγματευτική θέση» - προτίθεται να λάβει υπόψη το μερίδιο της ευρωζώνης στην ειδική γραμμή του προϋπολογισμού που περιλαμβάνεται στην πρόταση της Επιτροπής για τη δέσμη του προϋπολογισμού της ΕΕ για την περίοδο 2021-27. Η γραμμή αυτή του προϋπολογισμού αντιστοιχεί στο εργαλείο υλοποίησης των μεταρρυθμίσεων, το οποίο σχεδιάστηκε αρχικά για την υποστήριξη των μεταρρυθμιστικών πρωτοβουλιών σε όλες τις χώρες της ΕΕ. Στην πρότασή της, η Επιτροπή προβλέπει 25 δισ. ευρώ, εκ των οποίων περίπου 17 δισ. ευρώ θα διατεθούν στις 19 χώρες της ευρωζώνης. Τα ποσά αυτά είναι απλώς ενδεικτικά σε αυτό το στάδιο.
Ποιος θα διαχειρίζεται το μέσο; Ποιος είναι ο ρόλος του Eurogroup;
Οι χώρες της ευρωζώνης θα παρέχουν στρατηγική καθοδήγηση για το μέσο, ενώ η Επιτροπή θα επιβλέπει την εφαρμογή του και θα παρέχει στήριξη στα κράτη μέλη.
Οι κυβερνήσεις της ευρωζώνης θα καθορίσουν τις προτεραιότητες για επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις στο σύνολο της ευρωζώνης και οι προτεραιότητες αυτές θα αποτελέσουν τη βάση για την αξιολόγηση των έργων που υποβάλλει κάθε χώρα.
Ποια είναι η σχέση με το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο;
Η διαδικασία επιλογής των έργων για μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις που υποστηρίζονται από το BICC θα βασίζεται στο χρονοδιάγραμμα του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.
Στο πρώτο στάδιο της διαδικασίας, τα μέλη της ευρωζώνης θα εξετάσουν τις προτεραιότητες στον τομέα των μεταρρυθμίσεων και των επενδύσεων. Στη συνέχεια, θα διατυπωθούν ενισχυμένες συστάσεις για την ευρωζώνη, οι οποίες αποτελούν βασικό μέρος του Εξαμήνου.
Έπειτα, τα κράτη μέλη θα υποβάλλουν προτάσεις, οι οποίες θα πρέπει - κατά κανόνα - να συνίστανται σε δέσμες μεταρρυθμιστικών και επενδυτικών μέτρων που θα συνδέονται με τα εθνικά προγράμματα μεταρρυθμίσεων. Κατά την αξιολόγηση των έργων, η Επιτροπή θα λαμβάνει υπόψη τις υφιστάμενες ειδικές ανά χώρα συστάσεις.
Οι προτάσεις των κρατών μελών θα περιλαμβάνουν όχι μόνο το εκτιμώμενο κόστος των επενδύσεων και, ενδεχομένως, των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, καθώς και την αιτιολόγηση των εκτιμώμενων δαπανών, αλλά και το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής, αναφέροντας τα ενδιάμεσα στάδια και τους αντίστοιχους στόχους.
Ποιος θα είναι ο ρόλος των εθνικών κοινοβουλίων στο BICC;
Το δημοσιονομικό μέσο θα αποτελεί μέρος του προϋπολογισμού της ΕΕ, πράγμα το οποίο συνεπάγεται ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο θα κατέχουν σημαντικό ρόλο.
Η Επιτροπή θα είναι αρμόδια για την εκτέλεση του προϋπολογισμού. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο θα ελέγχει τη χρησιμοποίηση των κονδυλίων και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα χορηγεί απαλλαγή.
Ταυτόχρονα, τα εθνικά κοινοβούλια θα έχουν τη δυνατότητα να εκφράσουν τις απόψεις τους όσον αφορά τις εθνικές προτάσεις για επιλέξιμα έργα.
Σε ποιο σκεπτικό στηρίζεται η ιδέα ενός προϋπολογισμού για την ευρωζώνη;
Η έλλειψη δημοσιονομικού πυλώνα - που θα μπορούσε να συνοδεύει την ενιαία νομισματική πολιτική - στο πλαίσιο της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης αποτελεί, εδώ και πολύ καιρό, θέμα συζήτησης μεταξύ πολιτικών και οικονομολόγων.
Στο ισχύον πλαίσιο, η δημοσιονομική πολιτική δεν αποτελεί κοινή αρμοδιότητα, αλλά αποφασίζεται από τις εθνικές αρχές, οι οποίες πρέπει, ωστόσο, να τηρούν τους δημοσιονομικούς κανόνες που έχουν θεσπισθεί από κοινού.
Το δημοσιονομικό μέσο για τη σύγκλιση και την ανταγωνιστικότητα (BICC) είναι ένα εργαλείο του προϋπολογισμού που προορίζεται αποκλειστικά για την ευρωζώνη. Με την προώθηση της σύγκλισης και της ανταγωνιστικότητας, το μέσο αυτό θα συμβάλει στην προσέγγιση των οικονομιών της ευρωζώνης. Με τον τρόπο αυτό αναμένεται να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα της νομισματικής πολιτικής και, ως εκ τούτου, να κατευνασθούν οι ανησυχίες ως προς την ανάγκη για μόνιμες δημοσιονομικές μεταφορές.
Πώς θα χρηματοδοτήσουν οι χώρες αυτό το μέσο;
Το BICC θα στηρίζεται στον προϋπολογισμό της ΕΕ. Η χρηματοδότηση εξασφαλίζεται από τις συνεισφορές των κρατών μελών, οι οποίες σε γενικές γραμμές ισοδυναμούν με το μέγεθος των οικονομιών τους.
Στον κανονισμό θα περιληφθεί διάταξη δυνάμει της οποίας τα συμμετέχοντα κράτη μέλη θα μπορούν να χρηματοδοτούν το μέσο με εθνικές συνεισφορές πέραν των αποκαλούμενων ιδίων πόρων του προϋπολογισμού της ΕΕ. Γι' αυτό θα χρειαστεί διακυβερνητική συμφωνία.
Συνεχίζονται οι τεχνικές εργασίες για το ζήτημα αυτό και η τελική απόφαση θα ληφθεί στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για τον προϋπολογισμό της ΕΕ.
Τα κονδύλια του BICC θα εκταμιεύονται μέσω επιχορηγήσεων, δανείων ή και τα δύο;
Η στήριξη θα έχει τη μορφή επιχορηγήσεων - δηλαδή, άμεσων χρηματοδοτικών συνεισφορών. Η εκτίμηση του κόστους, στο πλαίσιο του κονδυλίου που προβλέπεται για κάθε κράτος μέλος βάσει της κλείδας κατανομής, θα καθορίζει το ποσό της στήριξης που θα λάβει ένα κράτος μέλος για ένα συγκεκριμένο έργο.
Ποια είναι η διαφορά μεταξύ του BICC και άλλων διαρθρωτικών ταμείων;
Το BICC διαφέρει από τα άλλα μέσα του προϋπολογισμού της ΕΕ, ιδίως τα διαρθρωτικά ταμεία, λόγω της ειδικής διαχείρισης και της ευελιξίας που το χαρακτηρίζει όσον αφορά την κατανομή και τη διάθεση των κονδυλίων.
Στόχος του μέσου αυτού είναι να βοηθά τα κράτη μέλη της ευρωζώνης να ανταποκρίνονται στις εξελίξεις. Προς τον σκοπό αυτόν, τα μέλη της ευρωζώνης θα αποφασίζουν από κοινού, σε ετήσια βάση, τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να χρησιμοποιούνται τα χρήματα, διατηρώντας παράλληλα ένα περιθώριο για αποτελεσματική οικονομική διαχείριση.
Για να ενισχυθεί αυτή η διαδικασία, το μέσο θα αφήνει κάποια ευελιξία για την κατανομή των κονδυλίων μεταξύ των χωρών, σύμφωνα με τις προτεραιότητές τους.
Η διαδικασία αυτή έρχεται σε αντίθεση με τον πολυετή προϋπολογισμό της ΕΕ, καθώς η κατανομή ενός μεγάλου μεριδίου του συνολικού ποσού του είναι προκαθορισμένη.
Οι χώρες θα πρέπει να συγχρηματοδοτούν;
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να συμμετέχουν. Υπό κανονικές συνθήκες, οι εθνικές κυβερνήσεις θα καλύπτουν το 25 % του κόστους των επιλέξιμων έργων. Σε σοβαρές οικονομικές περιστάσεις, όπως αυτές ορίζονται στο Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης, το ποσοστό συγχρηματοδότησης θα μειωθεί κατά το ήμισυ.
Ασκεί το BICC σταθεροποιητική λειτουργία;
Σκοπός του BICC είναι να εξασφαλίζει τη σύγκλιση και την ανταγωνιστικότητα. Σε περιόδους κρίσης οι πόροι είναι περιορισμένοι και συχνά αυτό έχει αρνητικές επιπτώσεις στις επενδύσεις. Για να διαφυλαχθεί το επίπεδο των επενδύσεων, τα εθνικά ποσοστά συγχρηματοδότησης θα μειώνονται σε σοβαρές οικονομικές περιστάσεις. Αυτό θα συμβάλλει στην υποστήριξη της οικονομίας.
Επί του παρόντος διεξάγονται συζητήσεις σε τεχνικό επίπεδο σχετικά με ένα μέσο σταθεροποίησης, όπως π.χ. ένα κοινό σύστημα αντασφάλισης ανεργίας ή ένα ταμείο «για τις δύσκολες μέρες». Δεν υπάρχει όμως ακόμη συναίνεση στο θέμα αυτό.
Πώς θα διανέμονται τα χρήματα του BICC;
Όλες οι χώρες της ευρωζώνης θα επωφελούνται από το BICC.
Τουλάχιστον το 80% των κονδυλίων θα κατανέμεται ανά χώρα σύμφωνα με δύο κριτήρια: αντεστραμμένο κατά κεφαλήν ΑΕΠ και πληθυσμός. Καμία χώρα δεν θα λάβει λιγότερο από το 70 % του μεριδίου της, δηλαδή όλες οι χώρες θα ανακτήσουν τουλάχιστον επτά από τα δέκα ευρώ της συνεισφοράς τους σε αυτό ταμείο.
Τα υπόλοιπα κονδύλια - έως το 20 % του BICC - θα χρησιμοποιούνται με ευελιξία, ώστε να ανταποκρίνονται στα ιδιαίτερα προβλήματα της κάθε χώρας, υποστηρίζοντας ιδίως φιλόδοξα μεταρρυθμιστικά και επενδυτικά μέτρα.
Υπάρχουν προϋποθέσεις για τη χορήγηση των κονδυλίων του BICC;
Το BICC δεν προβλέπει καμία συγκεκριμένη προϋπόθεση που να συνδέεται με πολιτικές. Οι προϋποθέσεις που συνδέονται με πολιτικές και που περιορίζουν την πρόσβαση στα κονδύλια του προϋπολογισμού της ΕΕ θα ισχύουν και για το BICC.
Αυτό σημαίνει ότι η πρόσβαση στη χρηματοδότηση θα εξαρτάται από τους ισχύοντες μακροοικονομικούς όρους που προβλέπονται στον κανονισμό περί κοινών διατάξεων και από τη συμμόρφωση προς τους οριζόντιους κανόνες που ισχύουν για την εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ (π.χ. δημοσιονομικός κανονισμός).
Επιπλέον, τα κράτη μέλη πρέπει να υλοποιήσουν τις δεσμεύσεις που συνδέονται με την υλοποίηση των προτεινόμενων μέτρων για διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις.
Ποιος αποφάσισε τη σύσταση του BICC; Και πότε;
Μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση, όλοι συμφώνησαν ότι πρέπει να ληφθούν νέα μέτρα ώστε να καταστεί ανθεκτικότερο το ευρώ και να προστατευθούν καλύτερα οι οικονομίες από τους οικονομικούς κλυδωνισμούς.
Στο πλαίσιο αυτό, τον Δεκέμβριο του 2017, οι ηγέτες ζήτησαν από τους υπουργούς να αναπτύξουν τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας, να δημιουργήσουν έναν μηχανισμό ασφαλείας για την εξυγίανση των τραπεζών και να ολοκληρώσουν την τραπεζική ένωση.
Υπό την προεδρία του κ. Mário Centeno, το πρώτο εξάμηνο του 2018, το Eurogroup (σε διευρυμένη σύνθεση) πραγματοποίησε διερευνητική συζήτηση για τον προϋπολογισμό της ευρωζώνης, βάσει συνεισφοράς της Γαλλίας και της Γερμανίας.
Στη συνέχεια, ο κ. Mário Centeno διεβίβασε στον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, κ. Donald Tusk, πλήρη απαρίθμηση όλων των εκκρεμών ζητημάτων που είχαν τεθεί κατά τις συζητήσεις και που θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν στις μεταρρυθμίσεις της ευρωζώνης. Τον Ιούνιο του 2018, οι ηγέτες της ΕΕ ζήτησαν από το Eurogroup να επεξεργασθεί όλα τα θέματα.
Τον Δεκέμβριο, ο Πρόεδρος του Eurogroup ενημέρωσε με επιστολή στον Πρόεδρο κ. Tusk ότι οι υπουργοί είναι πρόθυμοι να ασχοληθούν με τον «σχεδιασμό, την υλοποίηση και το χρονοδιάγραμμα ενός δημοσιονομικού μέσου για τη σύγκλιση και την ανταγωνιστικότητα».
Σε απάντηση, οι ηγέτες ζήτησαν από το Eurogroup να καθορίσει τα βασικά χαρακτηριστικά του BICC, τα οποία παρουσιάστηκαν και επιβεβαιώθηκαν και πάλι από τους ηγέτες της ΕΕ τον Ιούνιο του 2019.