Stała współpraca strukturalna (PESCO)
Stała współpraca strukturalna (PESCO) pozwala 26 państwom razem planować, tworzyć i finansować wspólne projekty na rzecz zdolności obronnych oraz zwiększać gotowość operacyjną i wkład swoich sił zbrojnych.
Pogłębianie współpracy obronnej
Możliwość dobrowolnego podejmowania przez państwa członkowskie UE stałej współpracy strukturalnej w dziedzinie obronności pojawiła się w 2009 r. w traktacie lizbońskim. PESCO to ramy i ustrukturyzowany proces stopniowego pogłębiania współpracy obronnej, po to by zapewnić zdolności potrzebne do realizacji najtrudniejszych misji, a tym samym zwiększyć bezpieczeństwo obywateli UE.
W grudniu 2017 r. Rada przyjęła decyzję ustanawiającą PESCO i ustalającą listę 25 państw członkowskich w niej uczestniczących. W maju 2023 r. potwierdziła udział Danii jako 26. uczestnika PESCO.
Decyzje o nowych uczestnikach lub zawieszeniu uczestnictwa we współpracy Rada UE podejmuje kwalifikowaną większością głosów państw uczestniczących.
Sekretariat PESCO tworzą – pod kierunkiem wysokiej przedstawicielki do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa – Europejska Służba Działań Zewnętrznych (w tym Sztab Wojskowy UE) oraz Europejska Agencja Obrony.
Zobowiązania i projekty PESCO
Współpraca PESCO jest realizowana głównie poprzez zobowiązania oraz projekty oparte na współpracy.
Największą różnicą między PESCO a innymi formami współpracy jest prawnie wiążący charakter zobowiązań podejmowanych przez państwa uczestniczące. W ramach PESCO państwa zobowiązują się zwłaszcza zwiększać wydatki i inwestycje obronne, poszerzać wspólne i oparte na współpracy projekty dotyczące strategicznych zdolności obronnych oraz poprawiać dostępność, możliwość rozmieszczania i interoperacyjność swoich sił, w tym wkład w operacje i misje wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony (WPBiO).
Rada odpowiada za ogólny kierunek polityki i za podejmowanie decyzji oraz przedstawia zalecenia dotyczące realizacji zobowiązań.
Co roku wysoka przedstawicielka prezentuje Radzie sprawozdanie z realizacji PESCO. Na tej podstawie Rada ocenia wkłady państw uczestniczących i sprawdza, czy nadal wypełniają one wiążące zobowiązania.
Państwa uczestniczące pracują nad 75 projektami opartymi na współpracy w różnych dziedzinach takich jak: placówki szkoleniowe, domena lądowa, morska i powietrzna, cyberprzestrzeń oraz czynniki warunkujące potencjał sił. W ramach tych projektów państwa uczestniczące rozwijają razem nowe zdolności, szkolą się i ćwiczą lub łączą swoją wiedzę fachową w niektórych dziedzinach.
Każdy z projektów jest realizowany przez różne grupy państw uczestniczących i jest koordynowany przez co najmniej jedno z nich.
Choć w PESCO mogą uczestniczyć tylko państwa członkowskie UE, w listopadzie 2020 r. Rada określiła ogólne warunki, które pozwalają wyjątkowo zapraszać do udziału w konkretnych projektach kraje spoza UE.
Na przykład w 2021 r. do uczestnictwa w projekcie mobilności wojskowej zostały zaproszone Kanada, Norwegia i USA, w 2022 r. Wielka Brytania, a w 2025 r. Szwajcaria.
Decyzja ta utorowała drogę do ściślejszej i ambitniejszej współpracy obronnej z partnerami UE.
Przegląd strategiczny PESCO
19 listopada 2024 r. Rada zatwierdziła konkluzje w sprawie przeglądu strategicznego PESCO. Przegląd rozpoczął się w listopadzie 2023 r. i miał wzmocnić współpracę, nadać jej bardziej strategiczny i skuteczny charakter oraz dostosować ją do nowych warunków geopolitycznych po 2025 r.
Konkluzje potwierdzają kluczową rolę PESCO jako ambitnych ram służących pogłębianiu współpracy obronnej między państwami uczestniczącymi i zwracają uwagę, że zasady i cele PESCO są wciąż aktualne. Równocześnie podkreśla się w nich, że jeśli PESCO ma pozostać podstawą unijnych wysiłków obronnych, trzeba ją uaktualnić w świetle nowych inicjatyw i polityk UE, zwłaszcza przewidzianych w unijnym „Strategicznym kompasie”.
W związku z tym należy uaktualnić i ulepszyć obecnych 20 wiążących zobowiązań PESCO. W przyszłości zmienione zobowiązania mogłyby się koncentrować wokół kluczowych obszarów, takich jak wydatki i inwestycje obronne, rozwój zdolności, współpraca zbrojeniowa i przemysłowa oraz wymiar operacyjny.
W konkluzjach podkreślono, że ważne jest, by zbliżać Ukrainę do unijnych inicjatyw obronnych, zgodnie ze wspólnymi zobowiązaniami Unii Europejskiej i Ukrainy w zakresie bezpieczeństwa podpisanymi 27 czerwca 2024 r. W tym kontekście PESCO powinna przyczyniać się do szerszych działań UE służących zaspokajaniu potrzeb wojskowych Ukrainy.
Ostatnia aktualizacja: 27 maja 2025