Europejski Instrument na rzecz Pokoju

Ustanowienie instrumentu

22 marca 2021 r. Rada przyjęła decyzję ustanawiającą Europejski Instrument na rzecz Pokoju.

Czym jest Europejski Instrument na rzecz Pokoju?

To instrument mający zwiększyć zdolność UE do:

• zapobiegania konfliktom
• budowania i utrzymywania pokoju
• zwiększania bezpieczeństwa i stabilności w świecie.

W czasach złożonych zagrożeń dla bezpieczeństwa Europejski Instrument na rzecz Pokoju poszerza zdolność UE do zapewniania bezpieczeństwa swoim obywatelom i partnerom. Maksymalizuje wpływ, skuteczność i trwałość ogólnych działań zewnętrznych UE na rzecz pokoju i bezpieczeństwa.

Instrument zastąpił i rozszerzył wcześniejsze instrumenty finansowe w tej dziedzinie, tzn. mechanizm Athena i Instrument na rzecz Pokoju w Afryce.

Jak działa Europejski Instrument na rzecz Pokoju?

Europejski Instrument na rzecz Pokoju działa poprzez misje i operacje oraz środki pomocy na rzecz krajów partnerskich oraz organizacji regionalnych i międzynarodowych. Środki mogą polegać na zapewnianiu:

• sprzętu wojskowego i obronnego
• infrastruktury
• pomocy technicznej.

Instrument funkcjonuje zgodnie z międzynarodowymi przepisami dotyczącymi praw człowieka i z międzynarodowym prawem humanitarnym.

Jaki jest budżet Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju?

Europejski Instrument na rzecz Pokoju to fundusz o wartości ponad 17 mld euro, przewidziany poza budżetem UE przez siedem lat (2021–2027). Jako pojedynczy mechanizm finansuje wszystkie działania w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa w sprawach wojskowych i obronnych.

Gdy powstawał w marcu 2021 r., jego pierwotny pułap finansowy wynosił 5,69 mld euro w cenach bieżących.

Rada podwyższyła go w marcu 2023 r. (o 2,29 mld euro), w czerwcu 2023 r. (o 4,06 mld euro) i w marcu 2024 r. (o 5 mld euro). Ostatnia podwyżka to specjalny Fundusz Pomocy Ukrainie w ramach instrumentu.

Wpłaty państw członkowskich są określane na podstawie dochodu narodowego brutto.

• Decyzja Rady w sprawie ustanowienia Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju (Dziennik Urzędowy UE)
• Nota informacyjna: Europejski Instrument na rzecz Pokoju (Europejska Służba Działań Zewnętrznych)
• Pytania i odpowiedzi: Europejski Instrument na rzecz Pokoju (Europejska Służba Działań Zewnętrznych)

Pomoc UE dla Ukrainy

W latach 2022–2024 UE przeznaczyła – w ramach Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju – 6,1 mld euro na pilne potrzeby wojskowe i obronne Ukrainy.

Ponadto w marcu 2024 r. UE postanowiła zwiększyć pułap finansowy instrumentu o 5 mld euro, ustanawiając specjalny Fundusz Pomocy Ukrainie. Tym samym łączna kwota wsparcia finansowego z Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju sięga 11,1 mld euro.

Norwegia uzupełniła wsparcie UE kwotą 250 mln koron norweskich (około 22 mln euro).

Środki pomocy uzgodnione w ramach instrumentu finansują dostarczanie śmiercionośnego i nieśmiercionośnego sprzętu wojskowego oraz zaopatrzenia, takiego jak środki ochrony indywidualnej, apteczki, paliwo, amunicja i pociski.

W 2022 r. UE zainicjowała misję pomocy wojskowej dla Ukrainy (EUMAM Ukraine). Misja ma wzmocnić zdolności i odporność ukraińskich sił zbrojnych oraz chronić ludność cywilną przed trwającą rosyjską agresją wojskową.

• Unijne wsparcie wojskowe dla Ukrainy
• Misja UE w zakresie pomocy wojskowej dla Ukrainy (strona internetowa)

Filary

Europejski Instrument na rzecz Pokoju to dwa filary finansowe w jednym mechanizmie, co upraszcza procedury decyzyjne oraz ujednolica i uspójnia działania UE: filar operacyjny i filar środków pomocy.

Filar operacyjny

Filar operacyjny finansuje wspólne koszty misji i operacji o skutkach wojskowych lub obronnych w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony (WPBiO) (zgodnie z art. 42 ust. 4 i art. 43 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej).

Filar środków pomocy

Filar środków pomocy finansuje środki pomocy w państwach trzecich oraz w organizacjach regionalnych lub międzynarodowych (zgodnie z art. 28 i 30 Traktatu o Unii Europejskiej). Działania finansowane w ramach tego filaru mają:

• wzmocnić zdolności wojskowe i obronne
• wesprzeć wojskowe aspekty operacji pokojowych.

• Traktat o Unii Europejskiej (Dziennik Urzędowy UE)

Zarządzanie

Europejski Instrument na rzecz Pokoju działa pod zwierzchnictwem i kierownictwem komitetu złożonego z przedstawicieli wszystkich państw członkowskich UE. Komitetowi przewodniczy przedstawiciel prezydencji Rady.

Komitet zebrał się po raz pierwszy 21 kwietnia 2021 r. Jego zadaniem jest m.in. przyjmowanie rocznego budżetu instrumentu i przepisów wykonawczych dotyczących wydatków w ramach instrumentu.

Europejskim Instrumentem na rzecz Pokoju zarządzają:

• administrator do spraw operacji
• dowódca każdej z operacji i misji
• administrator do spraw środków pomocy
• księgowi do spraw obu filarów.

20 października 2021 r. komitet uzgodnił swój regulamin wewnętrzny.

• Regulamin komitetu instrumentu

Operacje

Wszystkie państwa członkowskie UE co do zasady uczestniczą w finansowaniu operacji wojskowych w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony. Obecnie z Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju finansowanych jest 8 czynnych misji i operacji wojskowych UE i jedna misja cywilno-wojskowa.

• Misje i operacje cywilne i wojskowe

Czynne operacje wojskowe UE finansowane z Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju

Zakres operacji w ramach Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju

Znaczną część kosztów związanych z operacjami wojskowymi w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony powinny ponosić państwa członkowskie UE (i państwa trzecie) uczestniczące w operacji, zgodnie z zasadą „każdy płaci za siebie”.

Część kosztów jest finansowana wspólnie przez państwa UE z filaru operacyjnego. Pełna lista wspólnych kosztów znajduje się w załącznikach II–V do decyzji Rady ustanawiającej instrument.

Na przykład zawsze finansowane wspólnie są:

• utworzenie i koszty bieżące dowództwa, w tym podróże, systemy IT, administracja, informowanie społeczeństwa, personel lokalny, dowództwo sił, rozmieszczenie i zakwaterowanie
• wsparcie dla sił jako całości, infrastruktura, usługi medyczne, ewakuacja medyczna, oznakowanie identyfikacyjne i obrazy satelitarne
• wzajemne koszty wobec NATO i innych organizacji (np. ONZ)
• koszty rozmieszczenia i przemieszczania grupy bojowej UE.

Jeśli Rada podejmie taką decyzję, z Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju można pokryć także koszty transportu i zakwaterowania sił oraz dowództw wielonarodowych na poziomie niższym niż dowództwo sił.

W decyzjach o ustanowieniu lub przedłużeniu operacji Rada może też przewidzieć, że oprócz kosztów kwalifikujących się w danym czasie jako koszty wspólne za koszty takie będą uznawane także niektóre koszty dodatkowe.

Na wniosek dowódcy operacji i za zgodą komitetu instrumentu można sfinansować też:

• koszary i zakwaterowanie/infrastrukturę, niezbędny dodatkowy sprzęt, opiekę medyczną, pozyskiwanie informacji (wywiad, rozpoznanie i obserwacja w teatrze działań, w tym rozpoznanie i obserwacja powietrze–ziemia i wywiad osobowy)
• inne podstawowe zdolności w obszarze działań (rozminowywanie, ochrona chemiczna, biologiczna, radiologiczna i jądrowa, przechowywanie i niszczenie broni).

Filar operacyjny instrumentu może też zaliczkować niektóre wydatki związane z operacją (koszty ponoszone przez państwa) i nimi zarządzać, choć pozostają one w gestii danego państwa członkowskiego. Chodzi m.in. o zakwaterowanie, paliwo czy podobne koszty związane z działaniami kontyngentów krajowych. Są one następnie zwracane przez dane państwo członkowskie.

Monitorowanie i przestrzeganie prawa

Europejski Instrument na rzecz Pokoju zapewnia odpowiednią ocenę ryzyka i środki ograniczające to ryzyko zgodnie z międzynarodowymi przepisami dotyczącymi praw człowieka, międzynarodowym prawem humanitarnym oraz unijnymi przepisami o eksporcie broni.

Monitoruje również przestrzeganie przez beneficjenta prawa międzynarodowego i zobowiązań międzynarodowych i pozwala społeczeństwu obywatelskiemu zgłaszać naruszenia międzynarodowych przepisów dotyczących praw człowieka i międzynarodowego prawa humanitarnego.

W razie naruszeń lub nadużyć Rada może w dowolnym momencie zawiesić lub zakończyć pomoc w ramach instrumentu.

Przepisy wykonawcze

Po tym jak ustanowiony został Europejski Instrument na rzecz Pokoju, 30 czerwca 2021 r. komitet instrumentu przyjął przepisy wykonawcze dotyczące wydatków finansowanych w jego ramach. Przepisy te zostały częściowo zmienione 20 lipca 2022 r. i 30 listopada 2022 r.

• Przepisy wykonawcze Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju

Zasady ochrony danych

19 czerwca 2024 r. komitet instrumentu przyjął przepisy wykonawcze dotyczące przetwarzania danych osobowych przez Europejski Instrument na rzecz Pokoju.

• Przepisy wykonawcze dotyczące przetwarzania danych osobowych przez Europejski Instrument na rzecz Pokoju

Dostęp do dokumentów Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju

Zwracając się o dostęp do dokumentów Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju, wnioskodawcy powinni brać pod uwagę, że istnieją dwa filary (operacyjny i środków pomocy), jak opisano powyżej.

Komisja Europejska – za pośrednictwem Służby ds. Instrumentów Polityki Zagranicznej – działa jako administrator do spraw środków pomocy.

Zasady publicznego dostępu do dokumentów są zgodne z decyzją komitetu instrumentu z 13 lipca 2022 r.:

• Zasady publicznego dostępu do dokumentów Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju

Dokumentów dotyczących filaru operacyjnego należy najpierw szukać w rejestrze Rady:

• Rejestr dokumentów Rady

Gdyby dokumentów tam nie było, złóż wniosek pod następującym linkiem:

• Zwróć się o informacje o filarze operacyjnym

Dokumentów dotyczących filaru środków pomocy należy najpierw szukać w rejestrze Komisji Europejskiej:

• Rejestr dokumentów Komisji

Gdyby dokumentów tam nie było, złóż wniosek o informacje przez następującą stronę:

• Złóż wniosek o dokument Komisji

Skontaktuj się z Europejskim Instrumentem na rzecz Pokoju

• Administrator do spraw operacji
• Administrator do spraw środków pomocy

Więcej

• Obronność UE w liczbach
• Stała współpraca strukturalna (PESCO)
• „Strategiczny kompas” na rzecz bezpieczeństwa i obrony