Πώς διαχειρίζεται η ΕΕ τις μεταναστευτικές ροές
Η ΕΕ έχει θεσπίσει διάφορους κανόνες για τη διαχείριση των νόμιμων μεταναστευτικών ροών, την επεξεργασία των αιτήσεων χορήγησης ασύλου και την επιστροφή των παράνομων μεταναστών.
Προσέλκυση δεξιοτήτων και ταλέντων
Στις 27 Απριλίου 2022 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ανακοίνωση στην οποία καθορίζεται προσέγγιση για νέα και βιώσιμη πολιτική της ΕΕ για τη νόμιμη μετανάστευση, με σκοπό την προσέλκυση δεξιοτήτων και ταλέντων που χρειάζεται η ΕΕ για την αντιμετώπιση των ελλείψεων εργατικού δυναμικού και των δημογραφικών μεταβολών στην Ευρώπη.
Την ίδια ημέρα η Επιτροπή υπέβαλε επίσης δύο προτάσεις για τον εκσυγχρονισμό της οδηγίας για την ενιαία άδεια και της οδηγίας για τους επί μακρόν διαμένοντες.
Δεξαμενή ταλέντων
Η ΕΕ αποφάσισε να δημιουργήσει μια δεξαμενή ταλέντων, υπό τη μορφή πανευρωπαϊκής πλατφόρμας. Αυτή η πλατφόρμα αναμένεται να προσδώσει μεγαλύτερη ορατότητα στην ΕΕ και να βελτιώσει την πρόσβαση των εργοδοτών της ΕΕ σε υπηκόους τρίτων χωρών με συγκεκριμένες δεξιότητες. Θα είναι η πρώτη τέτοια πλατφόρμα σε επίπεδο ΕΕ με στόχο να καταστούν ευκολότερες και ταχύτερες οι διεθνείς προσλήψεις για επαγγέλματα που παρουσιάζουν ελλείψεις σε ολόκληρη την ΕΕ.
Σκοπός της πλατφόρμας είναι:
- να αντιστοιχίζει τα άτομα από τρίτες χώρες που αναζητούν εργασία με εργοδότες που είναι εγκατεστημένοι στην ΕΕ
- να διευκολύνει την αντιμετώπιση κρίσιμων ελλείψεων στην εγχώρια αγορά εργασίας της ΕΕ
Σε ποιους απευθύνεται;
- άτομα από τρίτες χώρες που αναζητούν εργασία
- εργοδότες στην Ευρώπη, ιδίως σε τομείς που αντιμετωπίζουν ελλείψεις εργατικού δυναμικού
- τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη μπορούν να δηλώσουν συμμετοχή σε προαιρετική βάση
Τον Ιούνιο του 2024 το Συμβούλιο καθόρισε τη διαπραγματευτική του εντολή για τη δεξαμενή ταλέντων της ΕΕ. Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της δανικής Προεδρίας και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ολοκληρώθηκαν τον Νοέμβριο του 2025. Τον Μάρτιο του 2026 το Συμβούλιο έδωσε το πράσινο φως για τη δημιουργία της δεξαμενής ταλέντων της ΕΕ.
Ενιαία άδεια
Η πρόταση αναθεώρησης της οδηγίας για την ενιαία άδεια αποσκοπεί στον περαιτέρω εξορθολογισμό της διαδικασίας αυτής, ώστε να διευκολυνθεί η προσέλκυση δεξιοτήτων και ταλέντων από τρίτες χώρες στα κράτη μέλη. Η πρόταση ενισχύει επίσης την προστασία των διακινούμενων εργαζομένων από την εκμετάλλευση και την άνιση μεταχείριση.
Η εν λόγω πρόταση οδηγίας αποσκοπεί στη θέσπιση:
- ενιαίας διαδικασίας υποβολής αίτησης για συνδυασμένη άδεια εργασίας και διαμονής
- εγγύησης ενός κοινού συνόλου δικαιωμάτων για τους επιλέξιμους υπηκόους τρίτων χωρών με βάση την ίση μεταχείριση με τους υπηκόους του κράτους μέλους που χορηγεί την ενιαία άδεια
- ταχύτερης επεξεργασίας των αιτήσεων
- της δυνατότητας των κατόχων ενιαίας άδειας να αλλάξουν εργοδότη
- σαφών οδηγιών σε περίπτωση που ο κάτοχος ενιαίας άδειας καταστεί άνεργος
Στις 8 Ιουνίου 2023 το Συμβούλιο ενέκρινε τη γενική του προσέγγιση. Στις 20 Δεκεμβρίου το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συμφώνησαν προσωρινά να επικαιροποιήσουν τη διαδικασία για την ενιαία άδεια. Η οδηγία για την ενιαία άδεια εκδόθηκε από το Συμβούλιο στις 12 Απριλίου 2024.
Επί μακρόν διαμένοντες
Η πρόταση της Επιτροπής του Σεπτεμβρίου 2020, η οποία αποτελεί επίσης μέρος της ευρύτερης δέσμης μέτρων για τη νόμιμη μετανάστευση, έχει ως στόχο:
- τη δημιουργία ενός πραγματικού ενωσιακού καθεστώτος επί μακρόν διαμένοντος στην ΕΕ
- την ενίσχυση του δικαιώματος των επί μακρόν διαμενόντων να μετακινούνται και να εργάζονται σε άλλα κράτη μέλη
Η πρόταση οδηγίας καθορίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες οι υπήκοοι τρίτων χωρών που έχουν διαμείνει νομίμως και αδιαλείπτως σε κράτος μέλος για τουλάχιστον πέντε έτη μπορούν να αποκτήσουν άδεια διαμονής επί μακρόν διαμένοντος ή μόνιμη άδεια διαμονής στην ΕΕ.
Θα ισχύουν ορισμένες προϋποθέσεις προκειμένου οι αιτούντες να μπορούν να αποκτήσουν το καθεστώς επί μακρόν διαμένοντος, όπως:
- οι αιτούντες από τρίτες χώρες πρέπει να παρέχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι έχουν σταθερούς και τακτικούς πόρους που επαρκούν για τη συντήρησή τους και τη συντήρηση των μελών της οικογένειάς τους, καθώς και ασφάλιση ασθενείας
- τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να απαιτούν από τους υπηκόους τρίτων χωρών να συμμορφώνονται με προϋποθέσεις ενσωμάτωσης
Στις 23 Νοεμβρίου 2023 τα κράτη μέλη της ΕΕ συμφώνησαν τη διαπραγματευτική τους εντολή για την επικαιροποίηση αυτής της οδηγίας.
Εργαζόμενοι υψηλής ειδίκευσης
Στις 7 Οκτωβρίου 2021 το Συμβούλιο εξέδωσε την αναθεωρημένη οδηγία για την μπλε κάρτα. Οι νέοι κανόνες εναρμονίζουν περαιτέρω τις προϋποθέσεις εισόδου και διαμονής των εργαζομένων υψηλής ειδίκευσης από τρίτες χώρες και αυξάνουν την ελκυστικότητα της μπλε κάρτας της ΕΕ.
Με το ενωσιακό αυτό σύστημα εισδοχής επιδιώκεται η προσέλκυση και η διατήρηση εργαζομένων υψηλής ειδίκευσης, ιδιαίτερα σε τομείς που πλήττονται από έλλειψη δεξιοτήτων, ιδίως προβλέποντας τα ακόλουθα:
- θέσπιση πιο συμπεριληπτικών κριτηρίων εισδοχής
- διευκόλυνση της κινητικότητας εντός της ΕΕ
- διευκόλυνση της οικογενειακής επανένωσης
- απλούστευση των διαδικασιών για αναγνωρισμένους εργοδότες
- παροχή ιδιαίτερα υψηλού βαθμού πρόσβασης στην αγορά εργασίας
Τα κράτη μέλη θα μπορούν να διατηρούν εθνικά συστήματα για εργαζομένους υψηλής ειδίκευσης παράλληλα με το σύστημα της μπλε κάρτας της ΕΕ. Ωστόσο, οι νέοι κανόνες θα εισάγουν διατάξεις που θα διασφαλίζουν ότι οι κάτοχοι μπλε κάρτας της ΕΕ και οι οικογένειές τους δεν θα μειονεκτούν σε σύγκριση με τους κατόχους εθνικών αδειών.
Η οδηγία για την μπλε κάρτα της ΕΕ εγκρίθηκε για πρώτη φορά το 2009. Η Επιτροπή πρότεινε τη μεταρρύθμιση των κανόνων το 2016.
Μπλε κάρτα της ΕΕ: Προσέλκυση ταλέντων (Ενημερωτικό γράφημα)
Επανεγκατάσταση
Η επανεγκατάσταση επιτρέπει σε πρόσφυγες που χρειάζονται προστασία να εισέλθουν με νόμιμο και ασφαλή τρόπο στην ΕΕ χωρίς να χρειαστεί να διακινδυνεύσουν τη ζωή τους κάνοντας επικίνδυνα ταξίδια.
Από το 2015 και έπειτα, περισσότεροι από 98.000 από τους πλέον ευάλωτους ανθρώπους, οι οποίοι είχαν ανάγκη διεθνούς προστασίας, έχουν βρει καταφύγιο στην Ευρωπαϊκή Ένωση χάρη σε επιτυχημένα προγράμματα επανεγκατάστασης που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ. Πριν από την εφαρμογή κάθε προγράμματος επανεγκατάστασης, οι χώρες της ΕΕ ανακοινώνουν τις δεσμεύσεις τους όσον αφορά τον αριθμό των προσφύγων που σκοπεύουν να υποδεχθούν.
Το πρόγραμμα του 2021-2022 περιλάμβανε για πρώτη φορά δεσμεύσεις για εισδοχή για ανθρωπιστικούς λόγους, επιπλέον των δεσμεύσεων για επανεγκατάσταση.
Συνυπολογίζοντας και τα προγράμματα εισδοχής για ανθρωπιστικούς λόγους, τα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν μέχρι στιγμής προσφέρει προστασία σε περίπου 130.000 άτομα:
- 19.455 άτομα την περίοδο 2015-2017, καλύπτοντας το 86% των συνολικών δεσμεύσεων
- 45.570 άτομα την περίοδο 2018-2019, καλύπτοντας το 91% των συνολικών δεσμεύσεων
- 24.656 άτομα την περίοδο 2020-2021, καλύπτοντας το 72% των συνολικών δεσμεύσεων
- 33.800 άτομα την περίοδο 2021-2022 (σχεδόν 5.000 άτομα στο πλαίσιο προγραμμάτων επανεγκατάστασης και 28.800 άτομα στο πλαίσιο προγραμμάτων εισδοχής για ανθρωπιστικούς λόγους)
Η περίοδος εφαρμογής του προγράμματος του 2020-2021 παρατάθηκε λόγω της έξαρσης του κορωνοϊού. Οι δεσμεύσεις των κρατών μελών για επανεγκατάσταση και εισδοχή για ανθρωπιστικούς λόγους εξακολούθησαν να υλοποιούνται κατά τη διάρκεια του 2022.
Τον Ιούλιο του 2022 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εγκαινίασε τη διαδικασία ανάληψης δεσμεύσεων για επανεγκατάσταση και εισδοχή για ανθρωπιστικούς λόγους για την περίοδο 2023-2025 και κάλεσε τα κράτη μέλη να παράσχουν:
- δεσμεύσεις για το 2023
- πρόβλεψη ανάληψης δεσμεύσεων για την περίοδο 2024-2025 (στο μέτρο του δυνατού)
Επιπλέον των προγραμμάτων επανεγκατάστασης, πάνω από 37.300 άνθρωποι έχουν επανεγκατασταθεί στο πλαίσιο της δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας του 2016.
Το 2016 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε κανονισμό για τη θέσπιση πλαισίου της ΕΕ για την επανεγκατάσταση με σκοπό την παροχή ασφαλών και νόμιμων οδών διεθνούς προστασίας στα άτομα που έχουν ανάγκη. Με τον τρόπο αυτό, η ΕΕ θα μεταβεί από τα ad hoc προγράμματα επανεγκατάστασης σε ένα πιο σταθερό πλαίσιο με μεγαλύτερη βιωσιμότητα και προβλεψιμότητα.
- Προώθηση νόμιμων διαύλων: η Επιτροπή προτείνει τη δημιουργία ενός κοινού πλαισίου για την επανεγκατάσταση (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 13 Ιουλίου 2016)
- Σύσταση σχετικά με τις νόμιμες οδούς προς την προστασία στην ΕΕ: προώθηση της επανεγκατάστασης, της εισδοχής για ανθρωπιστικούς λόγους και άλλων συμπληρωματικών οδών (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 23 Σεπτεμβρίου 2020)
Άλλες νόμιμες μεταναστευτικές ροές
Σπουδαστές και ερευνητές
Το 2016 η ΕΕ εξέδωσε οδηγία σχετικά με τις προϋποθέσεις εισόδου και διαμονής υπηκόων τρίτων χωρών με σκοπό την έρευνα, τις σπουδές, την πρακτική άσκηση, την εθελοντική υπηρεσία, τις ανταλλαγές μαθητών ή τα εκπαιδευτικά προγράμματα και την απασχόληση των εσωτερικών άμισθων βοηθών (au pair).
Οι κανόνες αυτοί συμβάλλουν στα ακόλουθα:
- να αναδειχθεί η ΕΕ ως παγκόσμιο κέντρο αριστείας
- να δοθεί ώθηση στην ΕΕ στο πλαίσιο του παγκόσμιου ανταγωνισμού για την εξεύρεση ταλέντων και ηγετικών προσόντων
- να αυξηθούν η συνολική ανταγωνιστικότητα και οι ρυθμοί ανάπτυξης της ΕΕ
- να προαχθεί η δημιουργία και απόκτηση γνώσεων και δεξιοτήτων
- να αναπτυχθεί αλληλεγγύη και να ενισχυθεί η κοινωνική συνοχή
- να τονωθεί ο αμοιβαίος πολιτισμικός εμπλουτισμός και η εξοικείωση με άλλες κουλτούρες
Εξάλλου, η ΕΕ προωθεί την κινητικότητα των σπουδαστών, των ερευνητών και των επιχειρηματιών μέσω του προγράμματος Erasmus+, ο προϋπολογισμός του οποίου εκτιμάται στα 26,2 δισ. ευρώ. Το ποσό αυτό είναι σχεδόν διπλάσιο από τη χρηματοδότηση για το αντίστοιχο πρόγραμμα της περιόδου 2014-2020. Στο πρόγραμμα της περιόδου 2021-2027 δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην κοινωνική ένταξη, στην πράσινη και στην ψηφιακή μετάβαση καθώς και στην προώθηση της συμμετοχής των νέων στον δημοκρατικό βίο.
Εποχιακοί εργαζόμενοι
Αντιμέτωπη με αυξανόμενες ελλείψεις εργατικού δυναμικού, η ενωσιακή οικονομία βασίζεται στον μεγάλο αριθμό εποχιακών εργαζομένων από χώρες εκτός της ΕΕ.
Το 2014 το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο εξέδωσαν οδηγία για τους εποχιακούς εργαζόμενους. Στην οδηγία περιγράφονται οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες οι υπήκοοι τρίτων χωρών μπορούν να εισέρχονται και να διαμένουν στην ΕΕ ως εποχιακοί εργαζόμενοι.
Οι κανόνες αυτοί συμβάλλουν στα ακόλουθα:
- εναρμόνιση και απλούστευση των κανόνων εισδοχής που ισχύουν στα διάφορα κράτη μέλη
- προστασία των προερχόμενων από τρίτες χώρες εποχιακών εργαζομένων από την εκμετάλλευση και τις κακές συνθήκες εργασίας
- αντιμετώπιση του προβλήματος των εποχιακών εργαζομένων που έρχονται από τρίτες χώρες και παραμένουν αντικανονικά στην ΕΕ
Ενδοεταιρικές μεταθέσεις
Το 2014 το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο εξέδωσαν οδηγία σχετικά με τις προϋποθέσεις εισόδου και διαμονής υπηκόων τρίτων χωρών στο πλαίσιο ενδοεταιρικής μετάθεσης.
Χάρη στους νέους αυτούς κανόνες, οι πολίτες τρίτων χωρών μπορούν να υποβάλουν αίτηση να γίνουν δεκτοί στην ΕΕ ως διευθυντικά στελέχη, ειδικευμένοι εργαζόμενοι ή ασκούμενοι στο πλαίσιο ενδοεταιρικής μετάθεσης.
Οικογενειακή επανένωση
Η οικογενειακή επανένωση επιτρέπει στα άτομα που διαμένουν νόμιμα στην ΕΕ να φέρνουν κοντά τους την οικογένειά τους. Βοηθά έτσι τους υπηκόους τρίτων χωρών να ενταχθούν καλύτερα στην κοινωνία.
Οι κανόνες της ΕΕ για την οικογενειακή επανένωση ορίζονται στην οδηγία σχετικά με το δικαίωμα οικογενειακής επανένωσης, η οποία θεσπίζει κοινούς κανόνες για την άσκηση του δικαιώματος οικογενειακής επανένωσης στην ΕΕ (με εξαίρεση την Ιρλανδία και τη Δανία).
-
Αυτό το περιεχόμενο είναι προς το παρόν διαθέσιμο μόνο στην/στις εξής γλώσσα/ες:
Αιτούντες άσυλο
Το κοινό ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου (ΚΕΣΑ) ορίζει κοινούς ελάχιστους κανόνες για τη μεταχείριση των αιτούντων άσυλο. Στην πράξη, οι αιτούντες άσυλο δεν αντιμετωπίζονται με ομοιόμορφο τρόπο και τα ποσοστά αναγνώρισης διαφέρουν μεταξύ των κρατών μελών.
Για τον λόγο αυτό, πολλοί αιτούντες άσυλο μετακινούνται στο εσωτερικό της ΕΕ αναζητώντας την καλύτερη χώρα για να υποβάλουν αίτηση ασύλου. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως «άγρα ασύλου» ή «asylum shopping» στα αγγλικά.
Η μεταναστευτική κρίση έχει επιδεινώσει το φαινόμενο και έχει αναδείξει την ανάγκη να εναρμονιστούν καλύτερα οι διαδικασίες και οι κανόνες για το άσυλο.
Αιτήσεις ασύλου στην ΕΕ (Ενημερωτικό γράφημα)
Πολιτική για τις επιστροφές και συμφωνίες επανεισδοχής
Η πολιτική της ΕΕ για τις επιστροφές βασίζεται στη σχετική οδηγία για τις επιστροφές. Η οδηγία αυτή θέτει σαφείς, διαφανείς και δίκαιους κανόνες για την επιστροφή υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν παράνομα στην ΕΕ.
Η οδηγία τονίζει επίσης την ανάγκη σύναψης συμφωνιών επανεισδοχής με τρίτες χώρες. Οι συμφωνίες αυτές έχουν ζωτική σημασία για την εφαρμογή της ενωσιακής πολιτικής όσον αφορά τις επιστροφές και καθορίζουν τους κανόνες για την επιστροφή στη χώρα καταγωγής τους όσων διαμένουν παράνομα επί ενωσιακού εδάφους.
Η ΕΕ διαπραγματεύεται και συνάπτει συμφωνίες επανεισδοχής με τρίτες χώρες. Το Συμβούλιο εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να διαπραγματεύεται τέτοιες συμφωνίες με συγκεκριμένες τρίτες χώρες.
Η ΕΕ έχει συνάψει 18 συμφωνίες επανεισδοχής. Η συμφωνία του Κοτονού (το πλαίσιο για τις σχέσεις της ΕΕ με 79 χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού) περιλαμβάνει επίσης διατάξεις για την επιστροφή των αντικανονικών μεταναστών στη χώρα καταγωγής τους.
Εκτός από τις συμφωνίες επανεισδοχής, η ΕΕ έχει επίσης συνάψει ρυθμίσεις επιστροφής με ορισμένες τρίτες χώρες για τον ίδιο σκοπό.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Συμβούλιο τονίζουν τακτικά την ανάγκη να ενισχυθεί η ενωσιακή πολιτική για τις επιστροφές και την επανεισδοχή και να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητά της, με την πλήρη εφαρμογή των υφιστάμενων συμφωνιών επανεισδοχής και των ρυθμίσεων επιστροφής και με τη σύναψη νέων ρυθμίσεων.
Τον Σεπτέμβριο του 2018 η Επιτροπή πρότεινε μεταρρύθμιση των κοινών κανόνων της ΕΕ για τις επιστροφές. Στόχος των προτεινόμενων αλλαγών είναι οι υφιστάμενοι κανόνες να καταστούν αποτελεσματικότεροι. Στις 7 Ιουνίου 2019 το Συμβούλιο καθόρισε τη θέση του όσον αφορά τους νέους κανόνες για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των επιστροφών.
Τον Δεκέμβριο του 2025 το Συμβούλιο καθόρισε τη θέση του σχετικά με νέους κανόνες της ΕΕ, ώστε να γίνουν ταχύτερες, απλούστερες και αποτελεσματικότερες οι διαδικασίες για τις επιστροφές ατόμων που δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ. Ο προτεινόμενος κανονισμός εισάγει κοινές διαδικασίες σε επίπεδο ΕΕ, σαφέστερες υποχρεώσεις για τους επιστρέφοντες και τη δυνατότητα δημιουργίας κέντρων επιστροφής σε τρίτες χώρες, ενισχύοντας τη συνεργασία και βελτιώνοντας την εκτέλεση των αποφάσεων επιστροφής.
Τον Ιούνιο του 2026 το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν σε συμφωνία σχετικά με τον νέο κανονισμό της ΕΕ, ανοίγοντας τον δρόμο για ταχύτερες και αποτελεσματικότερες διαδικασίες επιστροφής σε ολόκληρη την ΕΕ. Η συμφωνία συμπληρώνει το σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο και στηρίζει την αποτελεσματική εφαρμογή του.
- Συμφωνία Συμβουλίου και Κοινοβουλίου για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών
- Συμφωνία του Συμβουλίου σχετικά με τη νομοθεσία της ΕΕ για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών (8 Δεκεμβρίου 2025)
- Μεταναστευτική πολιτική: Το Συμβούλιο διαμόρφωσε μερική διαπραγματευτική θέση για την οδηγία περί επιστροφής (δελτίο Τύπου, 7 Ιουνίου 2019)
Τελευταία ενημέρωση: 30 Μαρτίου 2025