Jak UE zarządza przepływami migracyjnymi
UE przyjęła różnorodne przepisy pozwalające zarządzać legalną migracją, przetwarzać wnioski o azyl i odsyłać nielegalnych migrantów.
Przyciąganie umiejętności i talentów
27 kwietnia 2022 r. Komisja Europejska przedstawiła komunikat, w którym określiła podejście dotyczące nowej, zrównoważonej polityki UE w dziedzinie legalnej migracji. Polityka ta ma pozwolić przyciągać do UE osoby o umiejętnościach i talentach potrzebnych jej do zaradzenia niedoborom pracowników i być odpowiedzią na zmiany demograficzne w Europie.
Tego samego dnia Komisja przedstawiła również dwa projekty unowocześnienia dyrektywy o jednym zezwoleniu i dyrektywy o rezydentach długoterminowych.
Pula talentów
UE tworzy pulę talentów w oparciu o ogólnounijną platformę. Pula talentów poprawi widoczność rynku pracy UE i lepiej połączy unijnych pracodawców z obywatelami państw trzecich o konkretnych umiejętnościach. Będzie to pierwsza ogólnounijna platforma mająca ułatwić i przyspieszyć międzynarodową rekrutację w zawodach deficytowych w całej UE.
Celem projektu jest:
- kojarzenie ofert pracy unijnych pracodawców z osobami poszukującymi zatrudnienia z państw trzecich
- pomoc w rozwiązaniu problemu krytycznych niedoborów na wewnętrznym rynku pracy w UE.
Kto uczestniczy?
- osoby poszukujące pracy z państw trzecich
- europejscy pracodawcy, zwłaszcza z sektorów doświadczających niedoborów
- zainteresowane państwa członkowskie mogą przystąpić na zasadzie dobrowolności.
W czerwcu 2024 r. Rada uzgodniła mandat negocjacyjny w sprawie unijnej puli talentów. Negocjacje między prezydencją duńską a Parlamentem Europejskim zakończyły się w listopadzie 2025 r. W marcu 2026 r. Rada zatwierdziła utworzenie unijnej puli talentów.
Jedno zezwolenie
Nowelizacja dyrektywy o jednym zezwoleniu ma jeszcze bardziej usprawnić tę procedurę i w ten sposób ułatwić państwom członkowskim przyciąganie umiejętności i talentów z państw trzecich. Zwiększa również ochronę pracowników migrujących przed wyzyskiem i nierównym traktowaniem.
Dyrektywa przewiduje:
- procedurę jednego wniosku o połączone zezwolenie na pracę i pobyt
- gwarancję wspólnego zbioru praw dla kwalifikujących się obywateli państw trzecich – służącego traktowaniu ich na równi z obywatelami państwa członkowskiego, które wydaje zezwolenie
- szybsze rozpatrywanie wniosków
- możliwość zmiany pracodawcy przez posiadacza zezwolenia
- jasne instrukcje na wypadek bezrobocia posiadacza zezwolenia.
8 czerwca 2023 r. Rada przyjęła podejście ogólne do zaproponowanego tekstu. 20 grudnia Rada i Parlament Europejski wstępnie uzgodniły aktualizację procedury jednego zezwolenia. 12 kwietnia 2024 r. Rada przyjęła nową dyrektywę.
Rezydenci długoterminowi
Projekt Komisji z września 2020 r., również będący częścią szerszego pakietu dotyczącego legalnej migracji, ma:
- stworzyć faktyczny status rezydenta długoterminowego UE
- wzmocnić prawo rezydentów długoterminowych do przemieszczania się i pracy w innych państwach członkowskich.
Proponowana dyrektywa określa warunki, na których obywatele państw trzecich przez co najmniej pięć lat legalnie i nieprzerwanie zamieszkujący w państwie członkowskim mogą uzyskać unijne zezwolenie na pobyt długoterminowy lub stały.
Osoby ubiegające się o status rezydenta długoterminowego będą mogły go uzyskać po spełnieniu określonych warunków, np.:
- będą musiały przedstawić dowód potwierdzający stałe i regularne dochody na poziomie wystarczającym do utrzymania siebie i członków rodziny oraz ubezpieczenie zdrowotne
- państwa członkowskie mogą żądać od nich, by spełniły warunki integracji.
23 listopada 2023 r. państwa członkowskie UE uzgodniły mandat negocjacyjny dotyczący nowelizacji dyrektywy.
Pracownicy wysoko wykwalifikowani
7 października 2021 r. Rada przyjęła znowelizowaną dyrektywę o niebieskiej karcie. Nowe przepisy jeszcze bardziej harmonizują warunki wjazdu i pobytu pracowników wysoko wykwalifikowanych spoza UE i zwiększają atrakcyjność niebieskiej karty.
Ogólnounijny system przyjęć ma przyciągać i zatrzymywać pracowników wysoko wykwalifikowanych, zwłaszcza w sektorach borykających się z ich niedoborem. W tym celu:
- ustanawia bardziej inkluzywne kryteria przyjmowania
- ułatwia mobilność wewnątrz UE
- pozwala sprawniej łączyć rodziny
- upraszcza procedury dla zatwierdzonych przez państwo pracodawców
- daje bardzo duży dostęp do rynku pracy.
Obok systemu unijnej niebieskiej karty państwa członkowskie będą mogły zachować systemy krajowe dla pracowników wysoko wykwalifikowanych. Nowe przepisy zawierają jednak szereg rozwiązań, które gwarantują, że posiadacze niebieskiej karty i ich rodziny nie znajdą się w mniej korzystnej sytuacji niż posiadacze zezwoleń krajowych.
Dyrektywa o unijnej niebieskiej karcie została przyjęta po raz pierwszy w 2009 r. W 2016 r. Komisja zaproponowała reformę przepisów.
Niebieska karta UE: przyciąganie talentów (infografika)
Przesiedlenia
Przesiedlenie pozwala uchodźcom potrzebującym ochrony dostać się do UE legalnie i bezpiecznie, bez narażania życia podczas niebezpiecznej podróży.
Od 2015 r. dzięki udanym programom przesiedleniowym finansowanym przez UE schronienie w Unii Europejskiej znalazło ponad 98 000 osób wymagających szczególnego traktowania i ochrony międzynarodowej. Przed wdrożeniem programu przesiedleniowego państwa UE przedstawiają swoje zobowiązania dotyczące liczby uchodźców, których zamierzają przyjąć.
Program na lata 2021–2022 po raz pierwszy obejmował zobowiązania dotyczące nie tylko przesiedleń, lecz także przyjmowania ze względów humanitarnych. Jeśli uwzględnić programy przyjmowania ze względów humanitarnych, państwa członkowskie UE zapewniły do tej pory ochronę około 130 000 osobom:
- 19 455 w latach 2015–2017 (86% wszystkich zobowiązań)
- 45 570 w latach 2018–2019 (91% wszystkich zobowiązań)
- 24 656 w latach 2020–2021 (72% wszystkich zobowiązań)
- 33 800 w latach 2021–2022 (prawie 5000 osób w ramach programów przesiedleniowych i 28 800 w ramach programów przyjmowania ze względów humanitarnych).
Okres wdrażania programu na lata 2020–2021 został przedłużony ze względu na pandemię koronawirusa. Zobowiązania państw członkowskich dotyczące przesiedleń i przyjmowania ze względów humanitarnych były nadal wdrażane w 2022 r.
W lipcu 2022 r. Komisja Europejska uruchomiła proces składania zobowiązań dotyczących przesiedleń i przyjmowania ze względów humanitarnych na lata 2023–2025. Zwróciła się do państw członkowskich o przedstawienie:
- zobowiązań na 2023 r.
- przewidywanych zobowiązań na lata 2024–2025 (w miarę możliwości).
Dodatkowo ponad 37 300 osób zostało przesiedlonych na mocy oświadczenia UE‒Turcja z 2016 r.
W 2016 r. Komisja Europejska przedstawiła projekt rozporządzenia ustanawiającego unijne ramy przesiedleń, które mają zapewnić bezpieczne i legalne sposoby ubiegania się o ochronę międzynarodową przez osoby jej potrzebujące. W ten sposób UE odejdzie od doraźnych programów przesiedleniowych i wprowadzi stabilniejsze ramy prawne gwarantujące większą trwałość i przewidywalność.
- Poprawa działania legalnych kanałów migracyjnych: Komisja proponuje utworzenie wspólnych unijnych ram przesiedleń (komunikat prasowy Komisji z 13 lipca 2016)
- Zalecenie w sprawie legalnych dróg uzyskania ochrony w UE: promowanie przesiedleń, przyjmowania ze względów humanitarnych i innych uzupełniających dróg migracji (Komisja Europejska, 23 września 2020)
Inne legalne przepływy migracyjne
Studenci i naukowcy
W 2016 r. UE przyjęła dyrektywę określającą warunki wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich, którzy zamierzają prowadzić badania naukowe, studiować, odbyć szkolenie, uczestniczyć w wolontariacie, w programach wymiany młodzieży szkolnej lub w projektach edukacyjnych lub podjąć pracę w charakterze au pair.
Przepisy pomagają:
- promować UE jako jedno ze światowych centrów doskonałości
- wspierać UE w globalnej rywalizacji o talenty i przywództwo
- zwiększać ogólną konkurencyjność UE i wskaźnik wzrostu w UE
- promować tworzenie i zdobywanie wiedzy oraz umiejętności
- rozwijać solidarność i zapewniać większą spójność społeczną
- wzajemnie się wzbogacać i poznawać inne kultury.
UE promuje też mobilność studentów, naukowców i przedsiębiorców za pomocą programu Erasmus+, którego szacunkowy budżet wynosi 26,2 mld euro. Jest to prawie dwukrotność budżetu poprzedniego programu (2014–2020). Program na lata 2021–2027 kładzie silny nacisk na włączenie społeczne, transformację ekologiczno-cyfrową oraz promowanie udziału młodych ludzi w życiu demokratycznym.
Pracownicy sezonowi
Z powodu rosnącego niedoboru pracowników unijna gospodarka potrzebuje licznych pracowników sezonowych spoza UE.
W 2014 r. Rada i Parlament przyjęły dyrektywę o pracownikach sezonowych. Określa ona warunki, na których obywatele spoza UE mogą wjechać do UE i przebywać na jej terytorium jako pracownicy sezonowi.
Przepisy te:
- harmonizują i upraszczają zasady przyjmowania takich pracowników w państwach członkowskich
- chronią pracowników sezonowych spoza UE przed wyzyskiem i złymi warunkami pracy
- przeciwdziałają problemowi pracowników sezonowych spoza UE przebywających w Unii bez uregulowanego statusu.
Przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa
W 2014 r. Rada i Parlament przyjęły dyrektywę o warunkach wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa.
Dzięki tym przepisom obywatele spoza UE mogą ubiegać się o pobyt w UE jako kadra kierownicza, specjaliści lub pracownicy odbywający staż w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa.
Łączenie rodzin
Łączenie rodzin pozwala członkom rodziny osoby legalnie przebywającej w UE do niej dołączyć. Ułatwia osobom spoza UE lepszą integrację w społeczeństwie.
Unijne przepisy dotyczące łączenia rodzin określone są w dyrektywie o prawie do łączenia rodzin. Ustanawia ona wspólne zasady korzystania z tego prawa w UE (z wyjątkiem Irlandii i Danii).
-
Obecnie tylko w następujących językach:
Osoby ubiegające się o azyl
Wspólny europejski system azylowy określa wspólne minimalne standardy postępowania względem osób ubiegających się o azyl. W praktyce osoby takie nie są traktowane jednakowo, a wskaźniki uznawania wniosków o azyl różnią się zależnie od państwa członkowskiego.
Osoby takie często przemieszczają się więc po UE w poszukiwaniu kraju, w którym najłatwiej jest otrzymać azyl. Zjawisko to jest określane mianem turystyki azylowej.
Kryzys migracyjny spowodował nasilenie tego problemu i potrzebę lepszej harmonizacji procedur i standardów azylowych.
Wnioski o azyl w UE (infografika)
Polityka powrotowa i umowy o readmisji
Podstawą unijnej polityki powrotowej jest dyrektywa powrotowa. Zawiera ona jasne, przejrzyste i sprawiedliwe zasady odsyłania nielegalnie przebywających w UE obywateli państw trzecich.
Podkreśla także, że należy zawierać umowy o readmisji z państwami trzecimi. Umowy te mają kluczowe znaczenie dla realizacji unijnej polityki powrotowej, która określa zasady odsyłania osób przebywających w UE nielegalnie do ich kraju pochodzenia.
UE negocjuje i zawiera z państwami trzecimi umowy o readmisji. Do negocjowania takich umów Rada upoważnia Komisję.
UE zawarła dotąd 18 umów o readmisji. Także umowa z Samoa, wyznaczająca ramy stosunków UE z 79 krajami Afryki, Karaibów i Pacyfiku, zawiera postanowienia o odsyłaniu migrantów o nieuregulowanym statusie do kraju pochodzenia.
Oprócz umów o readmisji UE zawarła również z niektórymi państwami trzecimi mające ten sam cel uzgodnienia powrotowe. Rada Europejska i Rada regularnie podkreślają, że należy wzmacniać i usprawniać unijną politykę powrotową i readmisyjną poprzez pełne wdrażanie istniejących umów o readmisji i uzgodnień powrotowych oraz poprzez zawieranie nowych.
We wrześniu 2018 r. Komisja zaproponowała reformę wspólnych unijnych przepisów powrotowych. Dzięki proponowanym zmianom przepisy te mają zyskać na skuteczności. 7 czerwca 2019 r. Rada uzgodniła stanowisko w sprawie nowych przepisów.
W grudniu 2025 r. Rada uzgodniła stanowisko w sprawie nowych unijnych przepisów, dzięki którym procedury powrotu osób nieposiadających prawa do pozostania w UE będą szybsze, prostsze i skuteczniejsze. Rozporządzenie wprowadza wspólne ogólnounijne procedury, jaśniejsze obowiązki dla osób powracających i możliwość tworzenia ośrodków powrotowych w państwach trzecich, a przy tym zacieśnia współpracę i zwiększa skuteczność decyzji nakazujących powrót.
W czerwcu 2026 r. Rada i Parlament Europejski osiągnęły porozumienie w sprawie nowych unijnych przepisów, które toruje drogę do szybszych i skuteczniejszych procedur powrotu w całej UE. Porozumienie uzupełnia pakt o migracji i azylu i wspiera jego skuteczne wdrażanie.
- Rada i Parlament porozumiały się w sprawie odsyłania nielegalnie przebywających w UE obywateli krajów trzecich
- Rada uzgadnia przepisy o powrotach nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (komunikat prasowy z 8 grudnia 2025)
- Polityka migracyjna: Rada uzgadnia częściowe stanowisko negocjacyjne w sprawie dyrektywy powrotowej (komunikat prasowy z 7 czerwca 2019)
Ostatnia aktualizacja: 30 marca 2025