Ψυχική υγεία
Η ψυχική υγεία είναι καθοριστικός παράγοντας μιας ολοκληρωμένης και παραγωγικής ζωής. Ωστόσο, πολλοί Ευρωπαίοι αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας. Οι χώρες της ΕΕ εργάζονται για την καλύτερη προώθηση της ψυχικής υγείας.
Οι εργασίες του Συμβουλίου για την ψυχική υγεία
Ως καλή ψυχική υγεία νοείται μια κατάσταση ευεξίας στην οποία οι άνθρωποι μπορούν να πραγματώσουν τις δυνατότητές τους, να ανταπεξέλθουν στην πίεση, να εργαστούν και να συνεισφέρουν στη ζωή της κοινότητας. Τα προβλήματα ψυχικής υγείας στην ΕΕ συνιστούν, ωστόσο, μεγάλο βάρος.
Η βελτίωση της ψυχικής υγείας αποτελεί κοινωνική και οικονομική αναγκαιότητα για την ΕΕ και τα κράτη μέλη της, η οποία κατέστη σαφέστερη μετά την πανδημία COVID-19.
Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, κατά το πρώτο έτος της πανδημίας το άγχος και η κατάθλιψη αυξήθηκαν κατά 25 % παγκοσμίως.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέφερε επίσης ότι το αίσθημα μοναξιάς στην ΕΕ επιτείνεται.
Το Συμβούλιο εξετάζει τέσσερις δέσμες συμπερασμάτων προκειμένου να δοθεί προτεραιότητα στην ψυχική υγεία και ευεξία, με ιδιαίτερη έμφαση στα πλέον επείγοντα ζητήματα και στις πλέον ευάλωτες ομάδες, που είναι οι εξής:
- εργαζόμενοι σε επισφαλείς συνθήκες εργασίας
- νέοι και νέες
- άτομα με διαταραχές λόγω χρήσης ναρκωτικών αλλά και προβλήματα ψυχικής υγείας
Στις 30 Νοεμβρίου 2023, το Συμβούλιο ενέκρινε συμπεράσματα για την ψηφιακή υγεία. Στα συμπεράσματα τονίζεται ότι είναι σημαντικό να εξετάζεται η ψυχική υγεία και ευεξία σε διάφορα πλαίσια καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής, καθώς κάτι τέτοιο ωφελεί τόσο τα άτομα όσο και τις κοινωνίες. Τα κράτη μέλη καλούνται να καταρτίσουν σχέδια δράσης ή στρατηγικές με διατομεακή προσέγγιση της ψυχικής υγείας.
Οι χώρες της ΕΕ συμφώνησαν σε μια σειρά από στόχους για τη μείωση του στίγματος της κακής ψυχικής υγείας:
βελτίωση της ποιότητας της φροντίδας ψυχικής υγείας, καθιστώντας την πιο προσβάσιμη για τα άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας
καταπολέμηση του στιγματισμού και των διακρίσεων
πρόληψη, έγκαιρος εντοπισμός και φροντίδα αυτοκτονικής συμπεριφοράς
αντιμετώπιση της μοναξιάς στις ευάλωτες ομάδες
προώθηση της ψυχικής υγείας στην εργασία και την εκπαίδευση
ολιστική προσέγγιση για την πρόληψη και τη θεραπεία διαταραχών
καλύτερη παρακολούθηση και συλλογή δεδομένων σχετικά με την ψυχική υγεία στην ΕΕ
ανταλλαγή εμπειρίας και βέλτιστων πρακτικών
Εργαζόμενοι σε επισφαλείς συνθήκες εργασίας
Η ψυχολογική πίεση και οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι στην εργασία μπορούν να επηρεάσουν την ψυχική υγεία των εργαζομένων. Οι εργαζόμενοι σε επισφαλείς συνθήκες εργασίας διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο να αναπτύξουν αρνητικό στρες που μπορεί να οδηγήσει σε άγχος και κατάθλιψη.
Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι, συχνά, οι εν λόγω θέσεις εργασίας:
- είναι ανεπαρκώς αμειβόμενες
- είναι αβέβαιες
- δεν παρέχουν επαρκή προστασία στους εργαζομένους
Η αυξανόμενη ψηφιοποίηση, ρομποτοποίηση και χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην εργασία μπορεί επίσης να έχει αρνητικό αντίκτυπο στις συνθήκες εργασίας και, ως εκ τούτου, να επηρεάσει την ψυχική υγεία των ανθρώπων.
Στις 9 Οκτωβρίου του 2023 το Συμβούλιο εξέδωσε συμπεράσματα σχετικά με την ψυχική υγεία και την επισφαλή εργασία. Πρόκειται για την πρώτη στα χρονικά δέσμη συμπερασμάτων σχετικά με τη διασύνδεση μεταξύ ψυχικής υγείας και απασχόλησης.
Τα κράτη μέλη της ΕΕ συμφωνούν ότι ψυχική υγεία και εργασία είναι στενά αλληλένδετες. Η ψυχική υγεία αποτελεί σημαντικό ζήτημα για την ικανότητα εργασίας και την παραγωγικότητα και, αντιστρόφως, οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι στην εργασία μπορεί να είναι επιζήμιοι για την ψυχική υγεία. Ειδικότερα, η επισφαλής εργασία, συμπεριλαμβανομένων των ανεπαρκώς αμειβόμενων και απροστάτευτων θέσεων εργασίας, μπορεί να οδηγήσει σε διαταραχές όπως άγχος και κατάθλιψη.
Στα συμπεράσματα, το Συμβούλιο καλεί τα κράτη μέλη να βελτιώσουν την ψυχική υγεία στην εργασία με μέτρα όπως:
καταπολέμηση της επισφαλούς απασχόλησης
ενίσχυση των δημόσιων συστημάτων που προστατεύουν την ψυχική υγεία στην εργασία
στήριξη της έρευνας σχετικά με τον αντίκτυπο των συνθηκών εργασίας στην ψυχική υγεία
μέριμνα ώστε να παρέχεται στους εργαζόμενους παρακολούθηση της ψυχικής υγείας τους
στήριξη της πρόσληψης ή της επανένταξης εργαζομένων με προβλήματα ψυχικής υγείας
Νέοι και νέες
Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, περισσότεροι από 14 εκατομμύρια νέοι και νέες ηλικίας 15-29 ετών αντιμετώπισαν πρόβλημα ψυχικής υγείας το 2019. Η πανδημία COVID-19 επιβάρυνε την ψυχική υγεία των νέων σε ολόκληρη την Ευρώπη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης που εκπόνησε ο ΟΟΣΑ με τίτλο «Η υγεία με μια ματιά», η μερίδα των νέων με συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης υπερδιπλασιάστηκε σε αρκετά κράτη μέλη σε σύγκριση με την περίοδο πριν από την πανδημία.
Σε πρόσφατη έκθεση της UNICEF αναφέρεται ότι η αυτοκτονία είναι η δεύτερη συνηθέστερη αιτία θανάτου των νέων στην Ευρώπη, μετά τα τροχαία δυστυχήματα.
Ωστόσο, σχεδόν οι μισοί νέοι στην ΕΕ (49 %) δήλωσαν ότι οι ανάγκες τους για ψυχιατρική φροντίδα δεν καλύπτονται, σε σύγκριση με το 23 % του ενήλικου πληθυσμού.
- Έκθεση «Η υγεία στην Ευρώπη με μια ματιά», 2022 (ΟΟΣΑ)
- Η κατάσταση των παιδιών στον κόσμο το 2021 (UNICEF)
Λόγω αυτών των στοιχείων, η προστασία της ψυχικής υγείας των νέων αποτελεί προτεραιότητα για την ΕΕ και τα κράτη μέλη της.
Επί του παρόντος, τα κράτη μέλη της ΕΕ συζητούν στο Συμβούλιο για τους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαν να προλαμβάνουν καλύτερα τα προβλήματα ψυχικής υγείας των νέων, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες τους.
Στις 23 Νοεμβρίου 2023 τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ ενέκριναν στο Συμβούλιο συμπεράσματα για τους νέους και την ψυχική υγεία. Τα συμπεράσματα παρέχουν καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης αυτού του ζητήματος, με έμφαση στον τρόπο καλύτερης κάλυψης των ειδικών αναγκών των νέων, με δράσεις όπως:
βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας τους
διευκόλυνση της πρόσβασης των νέων σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας
ενθάρρυνση της έρευνας σχετικά με τον αντίκτυπο της ψυχικής υγείας στους νέους
καταπολέμηση του στιγματισμού
ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των χωρών της ΕΕ
προώθηση ενός ασφαλέστερου και υγιέστερου ψηφιακού χώρου, συμπεριλαμβανομένης της καταπολέμησης του μίσους, της βίας και της κακοποίησης στα μέσα ενημέρωσης και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης
Διαταραχές λόγω χρήσης ναρκωτικών και προβλήματα ψυχικής υγείας
Τα άτομα που πάσχουν τόσο από διαταραχή λόγω χρήσης ναρκωτικών όσο και από πρόβλημα ψυχικής υγείας διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν σοβαρή ψυχοπαθολογία, να νοσηλευθούν, να κάνουν υπερβολική χρήση, να αυτοκτονήσουν ή να πεθάνουν πρόωρα, σε σύγκριση με τα άτομα με μία μόνο ψυχική διαταραχή.
Είναι επίσης πιθανότερο να βιώσουν ανεργία και έλλειψη στέγης και να υιοθετήσουν συμπεριφορές υψηλού κινδύνου που συνδέονται με λοιμώξεις, όπως είναι ο ιός HIV και ο ιός της ηπατίτιδας C.
Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Τοξικομανίας (ΕΚΠΝΤ), έως και το 80 % των ασθενών σε ορισμένες ομάδες θεραπείας απεξάρτησης έχουν προβλήματα ψυχικής υγείας. Σε άτομα με διαταραχές λόγω χρήσης ουσιών, οι συχνότερες ψυχιατρικές συννοσηρότητες είναι η κατάθλιψη, το άγχος, το μετατραυματικό στρες και οι διαταραχές της προσωπικότητας (κυρίως αντικοινωνική και μεταιχμιακή).
Στο Συμβούλιο, τα κράτη μέλη της ΕΕ καταβάλλουν κοινές προσπάθειες για να στηρίξουν καλύτερα τα άτομα που πάσχουν από ψυχικές διαταραχές και διαταραχές λόγω χρήσης ναρκωτικών. Στις 5 Δεκεμβρίου 2023 το Συμβούλιο ενέκρινε συμπεράσματα σχετικά με την κατάχρηση ναρκωτικών και τις διαταραχές της ψυχικής υγείας. Το Συμβούλιο καλεί τα κράτη μέλη να εξετάσουν τις διαταραχές λόγω της χρήσης ναρκωτικών που συνεμφανίζονται με άλλες διαταραχές της ψυχικής υγείας. Τα κράτη μέλη, η Επιτροπή και άλλοι σχετικοί παράγοντες θα πρέπει να στοχεύουν στην ανάπτυξη εξατομικευμένων παρεμβάσεων προσαρμοσμένων στις ειδικές ανάγκες των ατόμων αυτών.
Η κατάσταση της ψυχικής υγείας στην ΕΕ
Πριν από την πανδημία COVID-19, τουλάχιστον 84 εκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρη την ΕΕ έπασχαν από ψυχικές παθήσεις, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ. Αυτό ισοδυναμεί με περισσότερα από 1 στα 6 άτομα στην ΕΕ (17,3 %).
Το άγχος και η κατάθλιψη ήταν τα συνηθέστερα προβλήματα ψυχικής υγείας στην ΕΕ πριν από την πανδημία COVID-19, ακολουθούμενα από τις διαταραχές λόγω χρήσης αλκοόλ και ναρκωτικών, τη διπολική διαταραχή και τη σχιζοφρένεια.
Οι αγχώδεις διαταραχές επηρέαζαν περίπου 25 εκατομμύρια άτομα (5,4 % του συνολικού πληθυσμού της ΕΕ), ακολουθούμενες από τις καταθλιπτικές διαταραχές (21 εκατομμύρια άτομα, 4,5 %) και τις διαταραχές που σχετίζονται με τα ναρκωτικά και το αλκοόλ (11 εκατομμύρια άτομα, 2,4 %).
Μετά την πανδημία, η ψυχική υγεία έχει επιδεινωθεί παγκοσμίως, σύμφωνα με τον ΠΟΥ. Έρευνα του Ευρωβαρόμετρου που πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2023 αποκάλυψε ότι σχεδόν 1 στα 2 άτομα (46 % του πληθυσμού της ΕΕ) είχαν αντιμετωπίσει συναισθηματικά ή ψυχοκοινωνικά προβλήματα, όπως αίσθημα κατάθλιψης ή ανησυχίας, κατά τους προηγούμενους 12 μήνες.
Ο οικονομικός αντίκτυπος της κακής ψυχικής υγείας
Εκτός από την οδύνη του ίδιου του ατόμου με προβλήματα και την οδύνη εκείνων που το περιβάλλουν —οικογένεια, φίλοι, φροντιστές—, η κακή ψυχική υγεία έχει επίσης οικονομικές συνέπειες για την κοινωνία. Σύμφωνα με την έκθεση του ΟΟΣΑ «Η υγεία στην Ευρώπη με μια ματιά» (2018), η ψυχική υγεία κοστίζει στις 27 χώρες της ΕΕ και στο Ηνωμένο Βασίλειο τουλάχιστον 600 δισ. ευρώ, ή πάνω από το 4 % του ΑΕΠ κάθε χρόνο σε:
- άμεσες δαπάνες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης (ιατρικές επισκέψεις, φαρμακευτικά προϊόντα, νοσηλείες): 190 δισ. ευρώ ή 1,3 % του ΑΕΠ
- προγράμματα κοινωνικής ασφάλισης (αναρρωτική άδεια, άδεια αναπηρίας, επιδόματα ανεργίας): 170 δισ. ευρώ ή 1,2 % του ΑΕΠ
- έμμεσο κόστος στην αγορά εργασίας (απώλεια εισοδήματος λόγω θνησιμότητας, μειωμένης απασχόλησης, απουσιασμού και χαμηλότερης παραγωγικότητας): 240 δισ. ευρώ ή 1,6 % του ΑΕΠ
Τα οφέλη της καλής ψυχικής υγείας
Η ψυχική υγεία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ανθρώπινης υγείας και είναι απαραίτητη για μια ανθεκτική κοινωνία και μια παραγωγική οικονομία.
Οφέλη της καλής ψυχικής υγείας στα διάφορα στάδια της ζωής
Παιδική ηλικία και εφηβεία
καλύτερα αποτελέσματα στην εκπαίδευση και ευκαιρίες απασχόλησης
Ενήλικη ζωή
πιο παραγωγική εργασία και περισσότερες ευκαιρίες πρόσληψης
Γήρας
καλύτερη ένταξη και πιο ενεργός ρόλος στην κοινότητα
Τελευταία ενημέρωση: 20 Ιουνίου 2025