Geestelijke gezondheid
Geestelijke gezondheid is essentieel voor een volwaardig en productief leven. Toch hebben veel Europeanen er problemen mee. De EU-landen willen een en ander verbeteren.
Wat de Raad doet aan geestelijke gezondheid
Bij een goede geestelijke gezondheid kunnen mensen hun potentieel vervullen, met stress omgaan, werken en een bijdrage leveren aan de maatschappij. Geestelijkegezondheidsproblemen zijn in de EU echter een groot probleem.
Sinds de coronapandemie werd nog duidelijker dat een betere geestelijke gezondheid een sociale en economische noodzaak is voor de EU en haar lidstaten.
In het eerste jaar van de pandemie stegen angststoornissen en depressie volgens de WHO wereldwijd met 25%.
De Europese Commissie rapporteerde ook een toegenomen gevoel van eenzaamheid in de EU.
De Raad werkt aan 4 reeksen conclusies ten behoeve van geestelijke gezondheid en welzijn, met bijzondere aandacht voor de meest dringende kwesties en de meest kwetsbare groepen:
- mensen met precair werk
- jongeren
- mensen met zowel drugs- als psychische problemen
Op 30 november 2023 nam de Raad conclusies aan over mentale gezondheidszorg. In de conclusies wordt benadrukt dat er aandacht moet zijn voor geestelijke gezondheid en welzijn in verschillende contexten en levensfasen. Dit komt zowel het individu als de samenleving ten goede. De lidstaten wordt verzocht actieplannen of strategieën uit te werken met een sectoroverschrijdende aanpak van geestelijke gezondheid.
De EU-landen kwamen tot een aantal doelstellingen om een slechte geestelijke gezondheid terug te dringen:
betere kwaliteit van geestelijke gezondheidszorg, zodat deze toegankelijker wordt voor mensen met geestelijke gezondheidsproblemen
stigmatisering en discriminatie bestrijden
preventie, vroegtijdige opsporing en zorg voor suïcidaal gedrag
eenzaamheid in kwetsbare groepen aanpakken
bevorderen van de geestelijke gezondheid op het werk en in het onderwijs
een holistische aanpak om aandoeningen te voorkomen en te behandelen
geestelijke gezondheid in de EU beter monitoren en hierover gegevens verzamelen
uitwisseling van ervaringen en beste praktijken
Mensen met precair werk
Stress en psychosociale risico’s op het werk kunnen de geestelijke gezondheid van werknemers beïnvloeden. Vooral mensen die onzeker, precair werk verrichten, lopen het risico op negatieve stress, die tot angst en depressie kan leiden.
Dergelijke banen zijn vaak:
- slecht betaald
- onzeker
- en bieden werknemers geen adequate bescherming
Steeds meer digitalisering, robotisering en gebruik van artificiële intelligentie op het werk kunnen ook negatieve gevolgen hebben voor de arbeidsomstandigheden, en dus ook voor de geestelijke gezondheid van mensen.
Op 9 oktober 2023 nam de Raad conclusies aan over geestelijke gezondheid en precair werk. Voor het eerst zijn er conclusies aangenomen over het verband tussen geestelijke gezondheid en werk.
De EU-lidstaten zijn het erover eens dat deze twee nauw met elkaar verweven zijn. Een goede geestelijke gezondheid is essentieel voor het arbeidsvermogen en de productiviteit. Omgekeerd kunnen psychosociale risico's op het werk schadelijk zijn voor de geestelijke gezondheid. Met name onzeker werk, waaronder slecht betaalde en onbeschermde banen, kan leiden tot angst- en depressiestoornissen.
De Raad noemt in deze conclusies een aantal maatregelen waarmee de lidstaten de geestelijke gezondheid op het werk kunnen verbeteren:
bestrijding van precair werk
versterking van de openbare systemen ter bescherming van de geestelijke gezondheid op het werk
ondersteuning van onderzoek naar het effect van arbeidsomstandigheden op de geestelijke gezondheid
zorgen voor toezicht op de geestelijke gezondheid van werknemers
ondersteuning van de aanwerving of re-integratie van werknemers met geestelijkegezondheidsproblemen
Jongeren
Volgens sommige schattingen hadden meer dan 14 miljoen jongeren tussen de 15 en 29 jaar in 2019 een probleem met hun geestelijke gezondheid. Door de coronapandemie is de geestelijke gezondheid van jongeren in heel Europa verslechterd. Uit het rapport "Health at a glance" van de OESO blijkt dat in verschillende lidstaten het aantal jongeren met symptomen van angst en depressie meer dan dubbel zo hoog is als vóór de pandemie.
Unicef stelt in een recent rapport dat zelfdoding na verkeersongevallen de meest voorkomende doodsoorzaak is onder jongeren in Europa.
Bijna de helft van de jongeren in de EU (49%) zei behoefte aan geestelijke gezondheidszorg te hebben waaraan niet tegemoet gekomen wordt. Dit geldt voor 23% van de volwassen bevolking.
Deze cijfers maken duidelijk dat de bescherming van de geestelijke gezondheid van jongeren prioriteit heeft voor de EU en haar lidstaten.
De EU-lidstaten bespreken momenteel in de Raad hoe zij geestelijke gezondheidsproblemen bij jongeren beter kunnen voorkomen, met oog voor hun specifieke behoeften.
Op 23 november 2023 hebben de 27 EU-lidstaten conclusies aangenomen over jongeren en geestelijke gezondheid. De conclusies bieden richtsnoeren om deze problemen, en vooral de specifieke behoeften van jongeren, aan te pakken, onder andere met:
betere leef- en werkomstandigheden
betere toegang tot geestelijke gezondheidszorg voor jongeren
meer onderzoek naar het effect van geestelijke gezondheid op jongeren
bestrijding van stigmatisering
uitwisseling van beste praktijken in de EU
veiligere en gezondere digitale omgeving, inclusief de bestrijding van haat, geweld en misbruik in/op (sociale) media
Drugsgebruik en psychische aandoeningen
Mensen met zowel problematisch drugsgebruik als een psychische aandoening lopen meer risico op ernstige psychopathologieën, ziekenhuisopnamen, overdoses, zelfdoding of voortijdig overlijden dan mensen met één psychische stoornis.
Ook hebben ze vaker te maken met werk- en dakloosheid en risicovol gedrag dat kan leiden tot infecties met hiv- of hepatitis C-virussen.
Volgens het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving (EWDD) heeft tot 80% van de patiënten in groepen voor drugsbehandeling geestelijke gezondheidsproblemen. Bij drugsverslaafden komen depressie, angststoornissen, posttraumatische stress en persoonlijkheidsstoornissen (met name antisociaal gedrag en borderline) het meest voor.
In de Raad proberen de EU-lidstaten samen om mensen met problemen op het vlak van de geestelijke gezondheid en drugsproblematiek beter te ondersteunen. Op 5 december 2023 hechtte de Raad zijn goedkeuring aan conclusies over drugsmisbruik en psychische aandoeningen. De Raad vraagt de lidstaten extra aandacht te besteden aan drugsgerelateerde stoornissen die zich voordoen in combinatie met psychische aandoeningen. De lidstaten, de Commissie en andere actoren moeten streven naar gepersonaliseerde interventies die zijn afgestemd op de bijzondere behoeften van deze personen.
Geestelijke gezondheid in de EU
Vóór de coronapandemie hadden volgens de OESO ten minste 84 miljoen mensen in de EU te lijden onder geestelijke gezondheidsproblemen. Dit komt neer op ruim 1 op de 6 mensen in de EU (17,3%).
Vóór de pandemie waren angst en depressie de meest voorkomende geestelijke gezondheidsproblemen in de EU, gevolgd door alcohol- en drugsverslavingen, bipolaire stoornissen en schizofrenie.
Angststoornissen troffen naar schatting 25 miljoen mensen (5,4% van de totale EU-bevolking), depressieve stoornissen 21 miljoen mensen (4,5%) en drugs- en alcoholproblematiek 11 miljoen mensen (2,4%).
Sinds de pandemie is de geestelijke gezondheid wereldwijd verslechterd volgens de WHO. Uit een Eurobarometer-enquête van juni 2023 bleek dat bijna 1 op de 2 mensen (46% van de EU-bevolking) in de voorgaande 12 maanden emotionele of psychosociale problemen, zoals een gevoel van depressie of angst, hadden ondervonden.
Economische gevolgen van een slechte geestelijke gezondheid
Behalve het lijden van de persoon en van de mensen daaromheen – familie, vrienden, verzorgers – heeft een slechte geestelijke gezondheid ook economische gevolgen voor de samenleving. Volgens het OESO-rapport "Health at a glance" (2018) kost geestelijke gezondheid de 27 EU-landen en het Verenigd Koninkrijk jaarlijks ten minste € 600 miljard, ofwel meer dan 4% van het bbp. Daarbij gaat het om:
- rechtstreekse uitgaven voor gezondheidszorg (consultaties, geneesmiddelen, ziekenhuisopnames): € 190 miljard EUR of 1,3% van het bbp
- socialezekerheidsprogramma's (ziekteverlof, invaliditeitsverlof, werkloosheidsuitkeringen): € 170 miljard of 1,2% van het bbp
- indirecte kosten op de arbeidsmarkt (inkomensverlies als gevolg van sterfte, lagere werkgelegenheid, ziekteverzuim en lagere productiviteit): € 240 miljard of 1,6% van het bbp
Voordelen van een goede geestelijke gezondheid
Geestelijke gezondheid is een integraal onderdeel van de gezondheid van mensen en is essentieel voor een veerkrachtige samenleving en een productieve economie.
De voordelen van een goede geestelijke gezondheid in verschillende levensfasen
Jeugd en adolescentie
betere onderwijsresultaten en betere arbeidskansen
Volwassen leven
productiever werk en meer arbeidskansen
Ouderdom
betere integratie en een actievere rol in de gemeenschap
Laatst bijgewerkt: 20 juni 2025