Πολιτική της ΕΕ για την υγεία
Η ΕΕ συμβάλλει στη βελτίωση της δημόσιας υγείας μέσω χρηματοδότησης και θέσπισης νομοθεσίας για την αντιμετώπιση διασυνοριακών απειλών κατά της υγείας, τα φάρμακα, τα δικαιώματα των ασθενών σε περιπτώσεις διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης, την πρόληψη νόσων και την προαγωγή της καλής υγείας.
Ποιος είναι ο ρόλος της ΕΕ στην πολιτική για την υγεία;
Τα κράτη μέλη της ΕΕ είναι αρμόδια για την οργάνωση και την παροχή υπηρεσιών υγείας και ιατρικής περίθαλψης. Ο ρόλος της ΕΕ στην πολιτική για την υγεία είναι ως εκ τούτου συμπληρωματικός προς τις εθνικές πολιτικές.
Οι πολιτικές και οι δράσεις της ΕΕ για τη δημόσια υγεία έχουν ως στόχο:
- να προστατεύσουν και να βελτιώσουν την υγεία των πολιτών της ΕΕ
- να στηρίξουν τον εκσυγχρονισμό των υποδομών υγείας
- να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα των συστημάτων υγείας στην Ευρώπη
- να ενισχύσουν μέτρα ετοιμότητας και αντίδρασης στις διασυνοριακές απειλές κατά της υγείας
Στον τομέα της υγείας, η ΕΕ θεσπίζει νομοθετικές πράξεις και συστάσεις για την προστασία των πολιτών, οι οποίες αφορούν, για παράδειγμα, τα προϊόντα υγείας και τα δικαιώματα των ασθενών.
Ο συντονισμός σχετικά με ζητήματα δημόσιας υγείας είναι αναγκαία συνέπεια της ελεύθερης κυκλοφορίας προσώπων και εμπορευμάτων στην εσωτερική αγορά. Η συνεργασία για ζητήματα δημόσιας υγείας σε επίπεδο ΕΕ συντελεί στην αντιμετώπιση των κοινών προβλημάτων στον τομέα της υγείας που ανακύπτουν, για παράδειγμα, από την μικροβιακή αντοχή, τα χρόνια νοσήματα που μπορούν να προληφθούν, καθώς και τη γήρανση του πληθυσμού.
Σε όλες τις πολιτικές και τις δράσεις της Ένωσης πρέπει να εξασφαλίζεται υψηλό επίπεδο προστασίας της ανθρώπινης υγείας. Άρθρο 168 ΣΛΕΕ (νομική βάση της πολιτικής της ΕΕ για την υγεία)
Βασικά μέτρα της πολιτικής της ΕΕ για την υγεία
Η ΕΕ έχει θεσπίσει νομοθεσία σε τομείς όπως οι παρακάτω:
- δικαιώματα των ασθενών σε περιπτώσεις διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης
- φάρμακα και ιατροτεχνολογικά προϊόντα
- σοβαρές διασυνοριακές απειλές κατά της υγείας
- ο καρκίνος, το κάπνισμα και η προαγωγή της καλής υγείας
- όργανα, αίμα, ιστοί και κύτταρα
Δικαιώματα των ασθενών προς διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη
Κατά την ενωσιακή νομοθεσία, οι πολίτες της ΕΕ έχουν δικαίωμα να τους παρασχεθεί υγειονομική περίθαλψη σε κάθε κράτος μέλος της ΕΕ και να τους επιστρέψει η χώρα τους έξοδα περίθαλψης που έκαναν στο εξωτερικό. Η Ευρωπαϊκή Κάρτα Ασφάλισης Ασθένειας (ΕΚΑΑ) εξασφαλίζει ότι η αναγκαία υγειονομική περίθαλψη παρέχεται υπό τους ίδιους όρους και με το ίδιο κόστος που ισχύουν για τους ασφαλισμένους της αντίστοιχης χώρας.
Επιπλέον, η ΕΕ έχει εκδώσει οδηγία για τα δικαιώματα των ασθενών σε διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη, με την οποία θεσπίζονται οι όροι υπό τους οποίους ένας ασθενής μπορεί να μεταβεί σε άλλη χώρα της ΕΕ για να του παρασχεθεί ιατρική περίθαλψη και να του επιστραφούν τα σχετικά έξοδα.
Ευρωπαϊκός χώρος δεδομένων για την υγεία
Στις 21 Ιανουαρίου 2025, το Συμβούλιο ενέκρινε νέο νόμο που κάνει ευκολότερη την ανταλλαγή και την πρόσβαση σε δεδομένα υγείας σε επίπεδο ΕΕ.
Ο κανονισμός για τον ευρωπαϊκό χώρο δεδομένων υγείας (EHDS) αποσκοπεί να βελτιώσει την πρόσβαση και τον έλεγχο των ατόμων στα προσωπικά τους ηλεκτρονικά δεδομένα υγείας, επιτρέποντας παράλληλα την επαναχρησιμοποίηση ορισμένων δεδομένων για σκοπούς έρευνας και καινοτομίας προς όφελος των Ευρωπαίων ασθενών. Προβλέπει ένα περιβάλλον δεδομένων ειδικά για την υγεία το οποίο θα διασφαλίζει διασυνοριακή πρόσβαση σε ψηφιακές υπηρεσίες και προϊόντα υγείας εντός της ΕΕ.
Ευκολότερη πρόσβαση των ατόμων σε δεδομένα υγείας
Υπό τους νέους κανόνες, τα άτομα θα έχουν ταχύτερη και ευκολότερη πρόσβαση σε ηλεκτρονικά δεδομένα υγείας, ανεξάρτητα από το αν βρίσκονται στη χώρα διαμονής τους ή σε άλλο κράτος μέλος. Θα έχουν επίσης μεγαλύτερο έλεγχο στο πώς χρησιμοποιούνται τα δεδομένα αυτά. Οι χώρες της ΕΕ θα πρέπει να συστήσουν μια αρχή ψηφιακής υγείας για να εφαρμόσουν τις νέες διατάξεις.
Μεγαλύτερες δυνατότητες έρευνας
Ο EHDS θα παρέχει επίσης στους ερευνητές και στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής πρόσβαση σε συγκεκριμένα είδη ανωνυμοποιημένων και ασφαλών δεδομένων υγείας, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να αξιοποιούν το τεράστιο δυναμικό που παρέχουν τα δεδομένα υγείας της ΕΕ για τεκμηρίωση της επιστημονικής έρευνας, ανάπτυξη καλύτερων θεραπειών και βελτίωση της περίθαλψης των ασθενών.
Διασφάλιση διαλειτουργικότητας
Αυτή τη στιγμή, το επίπεδο ψηφιοποίησης των δεδομένων υγείας στην ΕΕ ποικίλλει από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, γεγονός που δυσχεραίνει την ανταλλαγή δεδομένων πέρα απ’ τα σύνορα των κρατών μελών. Ο νέος κανονισμός απαιτεί τη συμμόρφωση όλων των συστημάτων ηλεκτρονικών μητρώων υγείας (EHR) με τις προδιαγραφές του ευρωπαϊκού μορφότυπου ανταλλαγής ηλεκτρονικών μητρώων υγείας, διασφαλίζοντας τη διαλειτουργικότητά τους σε επίπεδο ΕΕ.
Φάρμακα και ιατροτεχνολογικά προϊόντα
Η ΕΕ ρυθμίζει τη διαδικασία έγκρισης φαρμάκων σε επίπεδο ΕΕ από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων ή σε εθνικό επίπεδο από τις αρμόδιες αρχές των χωρών της ΕΕ. Ισχύουν ειδικοί κανόνες έγκρισης για:
- φάρμακα για παιδιατρική χρήση
- ορφανά φάρμακα (που χρησιμοποιούνται για θεραπεία, διάγνωση ή πρόληψη σπάνιων νόσων που προσβάλλουν λιγότερα από 5 άτομα ανά 10.000 στην ΕΕ)
- παραδοσιακά φάρμακα φυτικής προέλευσης
- εμβόλια
H EE ρυθμίζει επίσης τις κλινικές δοκιμές οι οποίες παρέχουν τα δεδομένα που χρησιμοποιούνται για την έγκριση. Σκοπός είναι η εγγύηση της ασφάλειας, της αποτελεσματικότητας και της ποιότητας των φαρμακευτικών προϊόντων. Μετά τη διάθεση του φαρμακευτικού προϊόντος στην αγορά, η ασφάλειά του εξακολουθεί να παρακολουθείται καθ’ όλο τον κύκλο ζωής του μέσω του συστήματος φαρμακοεπαγρύπνησης της ΕΕ.
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων ιδρύθηκε το 1995 και συνιστά ευρωπαϊκό δίκτυο στο οποίο συμμετέχουν περισσότερες από 40 εθνικές ρυθμιστικές αρχές. Ο οργανισμός αυτός εξασφαλίζει συνεχή ανταλλαγή και ροή πληροφοριών που αφορούν την επιστημονική αξιολόγηση φαρμακευτικών προϊόντων στην ΕΕ.
Υπάρχει επίσης ένα ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο για τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα. Το πλαίσιο αυτό εγγυάται την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των ιατροτεχνολογικών προϊόντων και διευκολύνει την πρόσβαση των ασθενών στα προϊόντα αυτά εντός της ευρωπαϊκής αγοράς.
Στις 30 Μαΐου 2024, το Συμβούλιο εξέδωσε νέους κανόνες για την επικαιροποίηση του κανονισμού για τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα, οι οποίοι πρόκειται να συμβάλουν στην πρόληψη των ελλείψεων και να διευκολύνουν τη μετάβαση σε μεγαλύτερη διαφάνεια και πρόσβαση σε πληροφορίες. Οι κανόνες αυτοί τροποποίησαν τη νομοθεσία για τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα, περιλαμβανομένων των in vitro διαγνωστικών ιατροτεχνολογικών προϊόντων, με τους εξής τρόπους:
- περαιτέρω παράταση της μεταβατικής περιόδου για ορισμένα in vitro διαγνωστικά ιατροτεχνολογικά προϊόντα
- διευκόλυνση της σταδιακής εφαρμογής της EUDAMED, της νέας ηλεκτρονικής βάσης δεδομένων
- απαίτηση από τους κατασκευαστές να επισημαίνουν πιθανές ελλείψεις κρίσιμων ιατροτεχνολογικών προϊόντων και in vitro διαγνωστικών ιατροτεχνολογικών προϊόντων
Διασυνοριακές απειλές κατά της υγείας
Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της συντονίζουν τη δράση τους και συνεργάζονται στον τομέα της ασφάλειας της υγείας. Η διαχείριση κινδύνων και κρίσεων αποτελεί αρμοδιότητα των κρατών μελών. Ωστόσο, η ΕΕ έχει την αρμοδιότητα να υποστηρίζει, να συντονίζει και να συμπληρώνει τις εθνικές δράσεις.
Τα μέτρα παρακολούθησης, έγκαιρης προειδοποίησης, ετοιμότητας και αντίδρασης για την αντιμετώπιση σοβαρών διασυνοριακών απειλών κατά της υγείας είναι ουσιώδη για την εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της υγείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) παρέχει στα κράτη μέλη της ΕΕ ανεξάρτητες επιστημονικές συμβουλές, συνδρομή και εμπειρογνωμοσύνη σχετικά με απειλές για τη δημόσια υγεία, όπως οι μεταδοτικές νόσοι.
Σημαντικό ορόσημο στη δημιουργία ενός ισχυρότερου πλαισίου για την υγειονομική ασφάλεια της ΕΕ υπήρξε η απόφαση του 2013 για τη βελτίωση της ετοιμότητας και την ενίσχυση της ικανότητας συντονισμένης αντίδρασης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στον τομέα της υγείας. Με την απόφαση αυτή ενισχύθηκε επίσης ο ρόλος της Επιτροπής Υγειονομικής Ασφάλειας, η οποία απαρτίζεται από εκπροσώπους των κρατών μελών, στην αντιμετώπιση σοβαρών διασυνοριακών απειλών κατά της υγείας.
Η εμπειρία της πανδημίας COVID-19 ώθησε τις χώρες της ΕΕ να βελτιώσουν την ανθεκτικότητα της ΕΕ για την αντιμετώπιση μελλοντικών πανδημιών.
Το 2022, η ΕΕ θέσπισε σύνολο κανονισμών (η λεγόμενη δέσμη μέτρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης Υγείας) με στόχο την περαιτέρω ενίσχυση του πλαισίου υγειονομικής ασφάλειας της ΕΕ και την αναβάθμιση του ρόλου των βασικών οργανισμών της ΕΕ όσον αφορά την ετοιμότητα και την αντίδραση στις κρίσεις.
Προαγωγή της υγείας και αντιμετώπιση των ασθενειών
Η νόσος του καρκίνου
Ο καρκίνος είναι η δεύτερη αιτία θανάτου και μία από τις σημαντικότερες αιτίες πρόωρου θανάτου στην ΕΕ. Το 2020 εκτιμάται ότι διαγνώστηκαν με καρκίνο 2,7 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ένωση. Επίσης, το 52 % των ετήσιων θανάτων στην ΕΕ που σχετίζονται με την εργασία οφείλονται σε καρκίνο (πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή).
Εκτός από τις άμεσες επιπτώσεις που έχει ο καρκίνος στην υγεία και την ευεξία των ανθρώπων, επηρεάζει επίσης τα συστήματα υγείας και κοινωνικής πρόνοιας, τους κρατικούς προϋπολογισμούς, την παραγωγικότητα και την ανάπτυξη της οικονομίας, περιλαμβανομένης της υγείας του εργατικού δυναμικού.
Το 2003 το Συμβούλιο ενέκρινε σύσταση για προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου, με την οποία παροτρύνονται οι χώρες της ΕΕ να εφαρμόζουν προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου με βάση τον πληθυσμό και με εγγύηση ποιότητας. Σε συνέχεια της έκθεσης εφαρμογής της σύστασης και υπό το φως των πλέον πρόσφατων επιστημονικών δεδομένων, το Συμβούλιο επανεξέτασε τη σύσταση του 2003 για να διασφαλίσει ότι οι προσυμπτωματικοί έλεγχοι του καρκίνου καλύπτουν ακόμη περισσότερα άτομα.
Καθώς η προηγούμενη σύσταση του 2003 για προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου περιοριζόταν στον καρκίνο του μαστού, του τραχήλου της μήτρας και του παχέος εντέρου, το 2022 τα κράτη μέλη συμφώνησαν να διευρύνουν την εστίαση, ώστε να περιλαμβάνεται ο καρκίνος του πνεύμονα, του προστάτη και του στομάχου.
Τον Ιούνιο του 2024, το Συμβούλιο εξέδωσε σύσταση που αποσκοπεί στην καταπολέμηση των καρκίνων που προλαμβάνονται με εμβολιασμό στην ΕΕ μέσω της ενίσχυσης της εμβολιαστικής κάλυψης κατά του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) και του ιού της ηπατίτιδας Β (HBV).
Η σύσταση έχει σκοπό να στηρίξει τα κράτη μέλη στην αύξηση των ποσοστών εμβολιασμού και στη βελτίωση της παρακολούθησης της εμβολιαστικής κάλυψης.
Η ΕΕ έχει επίσης θεσπίσει διάφορες νομοθετικές πράξεις για την προστασία των εργαζομένων από κινδύνους και χημικές ουσίες, περιλαμβανομένων των καρκινογόνων και μεταλλαξιογόνων ουσιών και του μολύβδου.
Η αντικαρκινική εκστρατεία της ΕΕ
Η καταπολέμηση του καρκίνου συγκαταλέγεται στις προτεραιότητες των πολιτικών της ΕΕ για την υγεία.
Το ευρωπαϊκό σχέδιο για την καταπολέμηση του καρκίνου καλύπτει κάθε στάδιο της νόσου, από την πρόληψη έως την ποιότητα ζωής των καρκινοπαθών και των επιζώντων, και επικεντρώνεται σε δράσεις που καλύπτουν διάφορους τομείς πολιτικής.
Το σχέδιο επιδιώκει να αντιστρέψει την αυξητική τάση του αριθμού των κρουσμάτων καρκίνου σε ολόκληρη την ΕΕ και να οικοδομήσει ένα υγιέστερο, δικαιότερο και πιο βιώσιμο μέλλον για όλους.
Τον Δεκέμβριο του 2021, οι υπουργοί της ΕΕ συζήτησαν σχετικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση Υγείας και ζήτησαν περαιτέρω ενίσχυση της προαγωγής της υγείας, καθώς και της πρόληψης, της έγκαιρης διάγνωσης και της θεραπείας του καρκίνου.
- Συμπεράσματα σχετικά με την ενίσχυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης Υγείας, 7 Δεκεμβρίου 2021
- Συμβούλιο Απασχόλησης, Κοινωνικής Πολιτικής, Υγείας και Καταναλωτών, 6-7 Δεκεμβρίου 2021
Το ευρωπαϊκό σχέδιο για την καταπολέμηση του καρκίνου θα υποστηριχθεί από δράσεις που θα καλύψουν ευρύ φάσμα πολιτικών, από την απασχόληση, την εκπαίδευση, την κοινωνική πολιτική και την ισότητα μέχρι την εμπορική διάθεση, τη γεωργία, την ενέργεια, το περιβάλλον και το κλίμα, αλλά και τις μεταφορές, την πολιτική συνοχής και τη φορολογία. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το ευρωπαϊκό σχέδιο για την καταπολέμηση του καρκίνου:
Προϊόντα καπνού
Η κατανάλωση προϊόντων καπνού είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την υγεία που μπορεί να αποφευχθεί και συνιστά την κυριότερη αιτία πρόωρων θανάτων στην ΕΕ, καθώς ευθύνεται για σχεδόν 700.000 θανάτους ετησίως. Σχεδόν το 50 % των καπνιστών πεθαίνουν πρόωρα (κατά μέσο όρο 14 χρόνια νωρίτερα σε σχέση με τους μη καπνιστές).
Η οδηγία για τα προϊόντα καπνού θεσπίζει κανόνες για την παρασκευή, την παρουσίαση και την πώληση προϊόντων καπνού και συναφών προϊόντων με σκοπό την προστασία των καταναλωτών στην ΕΕ. Η οδηγία για τη διάρθρωση και τους συντελεστές του ειδικού φόρου κατανάλωσης που εφαρμόζονται στα βιομηχανοποιημένα καπνά εισήγαγε υψηλά φορολογικά τέλη για τα προϊόντα καπνού, με σκοπό τη μείωση της κατανάλωσης προϊόντων καπνού, ιδίως μεταξύ των νέων.
Το 2009 το Συμβούλιο εξέδωσε σύσταση για ένα περιβάλλον χωρίς καπνό με την οποία καλούσε τα κράτη μέλη της ΕΕ να προστατεύσουν τους ανθρώπους από την έκθεση στον καπνό του τσιγάρου σε δημόσιους χώρους και στους χώρους εργασίας.
Μικροβιακή αντοχή
Η μικροβιακή αντοχή εμφανίζεται όταν μικρόβια όπως τα βακτηρίδια αναπτύσσουν αντοχή σε ένα ή περισσότερα φάρμακα. Η μικροβιακή αντοχή παρουσιάζει αυξητικές τάσεις λόγω της υπερβολικής χρήσης αντιβιοτικών φαρμάκων και της ακατάλληλης τελικής διάθεσης των φαρμάκων. Προκαλεί περίπου 35.000 θανάτους ετησίως στην ΕΕ (δεδομένα του 2020). H κατάσταση επιδεινώνεται ακόμη περισσότερο από την έλλειψη ανάπτυξης νέων αντιμικροβιακών φαρμάκων.
Στις 13 Ιουνίου 2023, το Συμβούλιο εξέδωσε σύσταση με την οποία επιδιώκεται η ενίσχυση της δράσης της ΕΕ για την καταπολέμηση της μικροβιακής αντοχής στους τομείς της ανθρώπινης υγείας, της υγείας των ζώων και του περιβάλλοντος.
Πέντε λόγοι για να ενδιαφερθούμε για τη μικροβιακή αντοχή (Ενημερωτικό γράφημα)
Εμβολιασμός
Η πολιτική εμβολιασμού συνιστά αρμοδιότητα των κρατών μελών. Η ΕΕ παρέχει συνδρομή στα κράτη μέλη για τον συντονισμό των οικείων πολιτικών και προγραμμάτων.
Τον Δεκέμβριο του 2018, το Συμβούλιο εξέδωσε σύσταση σχετικά με την ενίσχυση της συνεργασίας της ΕΕ για την καταπολέμηση των ασθενειών που προλαμβάνονται με εμβολιασμό. Η πρωτοβουλία αυτή παρέχει κατευθυντήριες γραμμές για την αντιμετώπιση της επιφυλακτικότητας ως προς τον εμβολιασμό, τη βελτίωση της εμβολιαστικής κάλυψης, την ενίσχυση του συντονισμού για την προμήθεια εμβολίων, καθώς και την υποστήριξη της έρευνας και της καινοτομίας. Ενθαρρύνει επίσης τα κράτη μέλη να αναπτύξουν και να εφαρμόσουν εθνικά σχέδια εμβολιασμού.
Τον Δεκέμβριο του 2022, οι υπουργοί Υγείας της ΕΕ ενέκριναν συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με τον εμβολιασμό ως ένα από τα αποτελεσματικότερα μέσα για την πρόληψη των ασθενειών και τη βελτίωση της δημόσιας υγείας. Στο έγγραφο τονίζεται ότι τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να επωφεληθούν από μια ακόμη πιο συντονισμένη προσέγγιση της ΕΕ όσον αφορά τον εμβολιασμό για την πρόληψη και τον περιορισμό της εξάπλωσης επιδημιών και νόσων που προλαμβάνονται με εμβολιασμό. Τα συμπεράσματα επικεντρώνονται σε δύο τομείς δράσης: καταπολέμηση της επιφυλακτικότητας απέναντι στον εμβολιασμό και προετοιμασία για τις επερχόμενες προκλήσεις μέσω της συνεργασίας σε επίπεδο ΕΕ.
Ασφάλεια των ουσιών ανθρώπινης προέλευσης
Η θεραπεία πολλών σοβαρών ασθενειών βασίζεται στη διαθεσιμότητα αίματος, ιστών και κυττάρων.
Το 2002 και το 2004, η ΕΕ θέσπισε νομοθεσία για την προστασία των ασθενών που υποβάλλονται σε μεταγγίσεις αίματος και σε μεταμόσχευση ιστών και κυττάρων, ορίζοντας τις στοιχειώδεις απαιτήσεις ποιότητας και ασφάλειας για όλα τα στάδια από τη δωρεά έως τη θεραπεία και την παρακολούθηση. Η ενωσιακή νομοθεσία έχει εξασφαλίσει την προστασία εκατομμυρίων ασθενών που υποβάλλονται σε μετάγγιση αίματος και μεταμόσχευση.
Στις 27 Μαΐου 2024, το Συμβούλιο ενέκρινε νέους κανόνες, στόχος των οποίων είναι να βελτιωθεί η ασφάλεια και η ποιότητα του αίματος, των ιστών και των κυττάρων που χρησιμοποιούνται στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης και να διευκολυνθεί η διασυνοριακή κυκλοφορία αυτών των ουσιών στην ΕΕ.
Οι νέοι κανόνες ενισχύουν το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο, αυξάνοντας παράλληλα την ευελιξία του, ώστε να συμβαδίζει με τις επιστημονικές και τεχνικές εξελίξεις. Η συμφωνία σχετικά με τους νέους κανόνες διευρύνει το πεδίο εφαρμογής ώστε να περιλαμβάνονται και άλλες ουσίες εκτός από το αίμα, τους ιστούς και τα κύτταρα, και να περιλαμβάνονται επίσης το ανθρώπινο μητρικό γάλα και το εντερικό μικροβίωμα.
Ψυχική υγεία
Ως καλή ψυχική υγεία νοείται μια κατάσταση ευεξίας στην οποία οι άνθρωποι μπορούν να πραγματώσουν τις δυνατότητές τους, να αντεπεξέλθουν στην πίεση, να εργαστούν και να συνεισφέρουν στη ζωή της κοινότητας. Τα προβλήματα ψυχικής υγείας στην ΕΕ συνιστούν, ωστόσο, μεγάλο βάρος.
Η βελτίωση της ψυχικής υγείας αποτελεί κοινωνική και οικονομική αναγκαιότητα για την ΕΕ και τα κράτη μέλη της, η οποία κατέστη σαφέστερη μετά την πανδημία COVID-19.
Το 2023, επί ισπανικής Προεδρίας, το Συμβούλιο ενέκρινε συμπεράσματα προκειμένου να δοθεί προτεραιότητα στην ψυχική υγεία και στην ευεξία, με ιδιαίτερη έμφαση στα πλέον επείγοντα θέματα και στις πλέον ευάλωτες ομάδες, όπως στα άτομα σε επισφαλείς συνθήκες εργασίας και στους νέους.
Ηλεκτρονική υγεία (eHealth)
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμπεριέλαβε την ηλεκτρονική υγεία μεταξύ των βασικών τομέων του θεματολογίου για τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Η ηλεκτρονική υγεία αφορά μέσα και υπηρεσίες που χρησιμοποιούν τεχνολογίες της πληροφορίας και των επικοινωνιών (ΤΠΕ) για τη βελτίωση της πρόληψης, της διάγνωσης, της θεραπείας, της παρακολούθησης και της διαχείρισης των νόσων.
Η κρίση COVID-19 κατέδειξε τη σημασία του ψηφιακού μετασχηματισμού στους τομείς της υγείας και της περίθαλψης. Η ψηφιοποίηση μπορεί να ενισχύσει την ανθεκτικότητα των συστημάτων υγείας, καθώς και την αποτελεσματικότητα και τη συνολική τους αντίδραση στην πανδημία.
Προς μια ψηφιακή Ευρώπη (Ενημερωτικό γράφημα)
Η αντίδραση της ΕΕ στην πανδημία COVID-19
Από την εκδήλωση της πανδημίας, η ΕΕ συνεργάστηκε με τα κράτη μέλη για την ενίσχυση των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης και για τον περιορισμό της εξάπλωσης του ιού. Η ΕΕ συντόνισε δράσεις σε επίπεδο ΕΕ με βάση τα βέλτιστα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα και απηύθυνε συστάσεις προς τις χώρες της ΕΕ σχετικά με μέτρα για τη δημόσια υγεία.
Η αντίδραση της ΕΕ στον τομέα της δημόσιας υγείας όσον αφορά την πανδημία περιλάμβανε τα εξής:
- ενίσχυσητης ικανότητας παρασκευής ενός ασφαλούς και αποτελεσματικού εμβολίου μέσω της στρατηγικής της ΕΕ για τα εμβόλια
- μέριμνα για την παροχή ιατρικών προμηθειών και ατομικού προστατευτικού εξοπλισμού μέσω:
- της διατήρησης της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων εντός της εσωτερικής αγοράς
- της κοινής προμήθειας και της δημιουργίας κοινού ευρωπαϊκού αποθέματος στο πλαίσιο του RescEU
- στήριξη της έρευνας και της καινοτομίας για τις θεραπείες και τα εμβόλια
Η επείγουσα αντίδραση της ΕΕ στην επιδημική έξαρση της νόσου COVID-19 (Ενημερωτικό γράφημα)
Χρηματοδότηση: το πρόγραμμα «Η ΕΕ για την υγεία» (EU4Health)
Το EU4Health είναι το νέο πρόγραμμα της ΕΕ στον τομέα της υγείας για την περίοδο 2021-2027. Η πανδημία COVID-19 έχει σημαντικό αντίκτυπο στους ασθενείς, στο ιατρικό και το υγειονομικό προσωπικό, καθώς και στα συστήματα υγείας στην Ευρώπη. Το πρόγραμμα αυτό αποτελεί δυναμική αντίδραση στην πανδημία COVID-19, αλλά παράλληλα επικεντρώνεται και σε μακροπρόθεσμες δράσεις της ΕΕ στον τομέα της υγείας. Αποσκοπεί στη βελτίωση της δημόσιας υγείας στην ΕΕ και στην ενίσχυση της ετοιμότητας της Ένωσης να αντιμετωπίζει μελλοντικές κρίσεις στον τομέα της υγείας.
Το πρόγραμμα επενδύει 5,3 δισ. ευρώ, παρέχοντας χρηματοδότηση σε επιλέξιμους φορείς, οργανισμούς υγείας και ΜΚΟ από χώρες της ΕΕ ή τρίτες χώρες που συνδέονται με το πρόγραμμα.
Το πρόγραμμα αποσκοπεί:
- στη βελτίωση και προαγωγή της υγείας στην ΕΕ
- στην προστασία των ανθρώπων από σοβαρές διασυνοριακές απειλές κατά της υγείας
- στη διαθεσιμότητα και οικονομική προσιτότητα των φαρμάκων
- στην ενίσχυση των συστημάτων υγείας, στην ανθεκτικότητά τους και στην αποδοτική χρήση των πόρων
Ο ρόλος του Συμβουλίου στην πολιτική της ΕΕ για την υγεία
Όπως και σε άλλους τομείς πολιτικής, έτσι και στο πεδίο της πολιτικής για την υγεία, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χαράσσει τη γενική πολιτική κατεύθυνση και τις προτεραιότητες της ΕΕ.
Στον τομέα της υγείας, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαπραγματεύεται και θεσπίζει τη νομοθεσία της ΕΕ και συντονίζει τις πολιτικές των κρατών μελών. Στο πλαίσιο του νομοθετικού του έργου, το Συμβούλιο ενεργεί συνήθως από κοινού με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Το Συμβούλιο μπορεί επίσης να απευθύνει συστάσεις προς τα κράτη μέλη της ΕΕ σχετικά με τη δημόσια υγεία.
Τα ζητήματα υγείας εξετάζονται στο πλαίσιο του Συμβουλίου Απασχόλησης, Κοινωνικής Πολιτικής, Υγείας και Καταναλωτών (EPSCO).
Τελευταία ενημέρωση: 14 Απριλίου 2026