Zdrowie psychiczne
Zdrowie psychiczne jest niezbędne, by móc prowadzić satysfakcjonujące i produktywne życie. Wielu Europejczyków doświadcza jednak problemów w tym zakresie. Państwa UE podejmują działania, by lepiej wspierać zdrowie psychiczne.
Prace Rady w dziedzinie zdrowia psychicznego
Dobre zdrowie psychiczne to stan dobrego samopoczucia pozwalający ludziom realizować swój potencjał, radzić sobie ze stresem, pracować i brać udział w życiu społecznym. Jednak obciążenie problemami zdrowia psychicznego jest w UE bardzo wysokie.
Poprawa zdrowia psychicznego jest dla UE i jej państw członkowskich koniecznością społeczną i gospodarczą, która stała się bardziej widoczna od czasu pandemii Covid-19.
Według WHO w pierwszym roku pandemii występowanie stanów lękowych i depresji wzrosło na całym świecie o 25%.
W sprawozdaniach Komisji mowa jest również o zwiększonym poczuciu samotności w UE.
Rada pracuje nad czterema zestawami konkluzji, które mają nadać priorytet zdrowiu i dobrostanowi psychicznemu. Koncentruje się przede wszystkim na najpilniejszych problemach i na grupach społecznych w najtrudniejszej sytuacji. Są to:
- prekariusze
- osoby młode
- osoby cierpiące zarówno na zaburzenia związane z zażywaniem narkotyków, jak i na problemy ze zdrowiem psychicznym.
30 listopada 2023 r. Rada przyjęła konkluzje o zdrowiu psychicznym. W konkluzjach podkreślono, jak ważne jest skupienie się na zdrowiu psychicznym i dobrostanie w różnych sferach życia, z korzyścią zarówno dla jednostki, jak i społeczeństwa. Państwa członkowskie zachęca się, by opracowały plany działania lub strategie, przyjmując wobec zdrowia psychicznego podejście międzysektorowe.
By przeciwdziałać niskiemu poziomowi zdrowia psychicznego, państwa UE uzgodniły szereg celów:
poprawić jakość opieki zdrowotnej w zakresie zdrowia psychicznego poprzez zwiększenie jej dostępności dla osób z problemami psychicznymi
walczyć ze stygmatyzacją i dyskryminacją
promować profilaktykę, wczesne wykrywanie i opiekę w odniesieniu do osób wykazujących zachowania samobójcze
zaradzić zjawisku samotności wśród grup w trudnej sytuacji
promować zdrowie psychiczne w kontekście pracy i edukacji
stosować podejście holistyczne do profilaktyki i leczenia zaburzeń
zapewnić lepsze monitorowanie zdrowia psychicznego i usprawnić gromadzenie danych
wymieniać się doświadczeniami i najlepszymi rozwiązaniami
Prekariusze
Stres i zagrożenia psychospołeczne w pracy mogą wpływać na zdrowie psychiczne pracowników. Osoby wykonujące pracę prekarną są szczególnie narażone na negatywny stres, który może prowadzić do stanów lękowych i depresji.
Praca prekarna często:
- nie oferuje odpowiedniej płacy
- jest niepewna
- nie gwarantuje pracownikom właściwej ochrony.
Także postępująca cyfryzacja, robotyzacja i wykorzystanie sztucznej inteligencji w miejscu pracy mogą mieć negatywny wpływ na warunki pracy, a tym samym oddziaływać na zdrowie psychiczne ludzi.
9 października 2023 r. Rada przyjęła konkluzje o zdrowiu psychicznym i pracy prekarnej. Są to pierwsze konkluzje dotyczące wzajemnych powiązań między zdrowiem psychicznym a zatrudnieniem.
Państwa członkowskie UE zgadzają się, że zdrowie psychiczne i praca są ze sobą ściśle powiązane. Zdrowie psychiczne w istotny sposób wpływa na zdolność do pracy i na produktywność i odwrotnie – zagrożenia psychospołeczne w miejscu pracy mogą szkodzić zdrowiu psychicznemu. W szczególności praca prekarna, w tym zatrudnienie nisko płatne i niezapewniające ochrony, może prowadzić do zaburzeń takich jak stany lękowe i depresja.
W konkluzjach Rada zwraca się do państw członkowskich o poprawę zdrowia psychicznego w miejscu pracy za pomocą takich środków jak:
przeciwdziałanie pracy prekarnej
wzmocnienie systemów publicznych chroniących zdrowie psychiczne w miejscu pracy
wspieranie badań naukowych nad wpływem warunków pracy na zdrowie psychiczne
zapewnienie nadzoru nad zdrowiem psychicznym pracowników
wspieranie rekrutacji lub reintegracji pracowników mających problemy ze zdrowiem psychicznym
Osoby młode
Według niektórych szacunków w 2019 r. ponad 14 mln młodych ludzi w wieku 15–29 lat miało problemy ze zdrowiem psychicznym. Pandemia Covid-19 pogorszyła zdrowie psychiczne młodych ludzi w całej Europie. Dane przedstawione w sprawozdaniu OECD pt. „Zdrowie w zarysie” wskazują, że w kilku państwach członkowskich odsetek ludzi młodych zmagających się z objawami stanów lękowych i depresji wzrósł ponad dwukrotnie w porównaniu z sytuacją sprzed pandemii.
W niedawnym sprawozdaniu UNICEF stwierdzono, że samobójstwo jest po wypadkach drogowych drugą w kolejności przyczyną śmierci młodych ludzi w Europie.
Tymczasem prawie połowa młodych ludzi w UE (49%) – w porównaniu z 23% dorosłej populacji – zgłaszała, że ich potrzeby, jeśli chodzi o opiekę zdrowotną w zakresie zdrowia psychicznego, są niezaspokojone.
Ze względu na te dane ochrona zdrowia psychicznego młodych ludzi jest jednym z priorytetów UE i jej państw członkowskich.
Państwa członkowskie UE dyskutują obecnie w Radzie o tym, jak lepiej zapobiegać problemom zdrowia psychicznego wśród młodych ludzi, biorąc pod uwagę szczególne potrzeby tej grupy.
23 listopada 2023 r. 27 państw członkowskich UE w Radzie przyjęło konkluzje o młodzieży i zdrowiu psychicznym. Konkluzje zawierają wskazówki na temat tego, jak zająć się tą kwestią, a zwłaszcza jak lepiej odpowiedzieć na szczególne potrzeby młodych ludzi, poprzez takie działania jak:
poprawa warunków życia i pracy
ułatwianie młodym ludziom dostępu do opieki w zakresie zdrowia psychicznego
zachęcanie do badań nad wpływem zdrowia psychicznego na młodych ludzi
zwalczanie stygmatyzacji
wymiana najlepszych praktyk między państwami UE
promowanie bezpieczniejszej i zdrowszej przestrzeni cyfrowej, w tym zwalczanie nienawiści, przemocy i nadużyć w mediach i mediach społecznościowych
Narkotyki i zaburzenia psychiczne
Osoby cierpiące zarówno na zaburzenia związane z zażywaniem narkotyków, jak i na problemy ze zdrowiem psychicznym są bardziej narażone na ciężkie zaburzenia psychiczne, konieczność leczenia szpitalnego, przedawkowanie, samobójstwo lub przedwczesną śmierć niż osoby, które cierpią na pojedyncze zaburzenia psychiczne.
Te osoby są również bardziej narażone na bezrobocie i bezdomność. Istnieje większe prawdopodobieństwo, że będą one podejmować ryzykowne zachowania mogące prowadzić do zakażeń m.in. HIV i wirusowym zapaleniem wątroby typu C.
Według Europejskiego Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii (EMCDDA) nawet 80% pacjentów w niektórych grupach leczących się z uzależnienia od narkotyków ma problemy ze zdrowiem psychicznym. Z zaburzeniami związanymi z zażywaniem narkotyków najczęściej współistnieją zaburzenia psychicznie takie jak depresja, stany lękowe, stres pourazowy i zaburzenia osobowości (głównie antyspołeczne i typu borderline).
- Współwystępowanie stosowania substancji psychoaktywnych i problemów ze zdrowiem psychicznym (EMCDDA)
Państwa członkowskie UE łączą wysiłki na forum Rady, by lepiej wspierać osoby cierpiące na zaburzenia związane ze zdrowiem psychicznym i zażywaniem narkotyków. 5 grudnia 2023 r. Rada zatwierdziła konkluzje o zażywaniu narkotyków i zaburzeniach psychicznych. Rada zachęca państwa członkowskie do zajęcia się problemem współwystępowania zaburzeń spowodowanych zażywaniem narkotyków z innymi zaburzeniami zdrowia psychicznego. Państwa członkowskie, Komisja i inne odpowiednie podmioty powinny dążyć do opracowania zindywidualizowanych interwencji dostosowanych do szczególnych potrzeb osób dotkniętych tym problemem.
Stan zdrowia psychicznego w UE
Według OECD przed pandemią Covid-19 co najmniej 84 mln osób w całej UE cierpiało na zaburzenia psychiczne. W UE zmagała się zatem z nimi więcej niż jedna osoba na sześć (17,3%).
Stany lękowe i depresja były przed pandemią najczęstszymi problemami ze zdrowiem psychicznym w UE – następne w kolejności były zaburzenia związane z nadużywaniem alkoholu i zażywaniem narkotyków, zaburzenia afektywne dwubiegunowe i schizofrenia.
Zaburzenia lękowe dotyczyły około 25 mln osób (5,4% ogółu ludności UE). Drugie pod względem występowania były zaburzenia depresyjne, na które cierpiało 21 mln osób (4,5%), a następnie zaburzenia związane z narkotykami i alkoholem (11 mln osób, 2,4%).
Według WHO od czasu pandemii stan zdrowia psychicznego pogorszył się na całym świecie. Badanie Eurobarometr przeprowadzone w czerwcu 2023 r. wykazało, że w ciągu ostatnich 12 miesięcy prawie co druga osoba (46% ludności UE) doświadczyła problemów emocjonalnych lub psychospołecznych, takich jak depresja lub stany lękowe.
Skutki gospodarcze złego stanu zdrowia psychicznego
Zły stan zdrowia psychicznego powoduje nie tylko cierpienie osobiste i cierpienie najbliższego otoczenia – rodziny, przyjaciół, opiekunów, ale także ma konsekwencje gospodarcze dla społeczeństwa. Według sprawozdania OECD „Zdrowie w zarysie” z 2018 r. koszty związane ze zdrowiem psychicznym, jakie co roku ponosi 27 państw UE i Wielka Brytania, to co najmniej 600 mld EUR, czyli ponad 4% PKB:
- bezpośrednie wydatki na opiekę zdrowotną (wizyty lekarskie, produkty farmaceutyczne, hospitalizacja): 190 mld EUR, czyli 1,3% PKB
- programy zabezpieczenia społecznego (zwolnienia chorobowe, urlopy z tytułu niezdolności do pracy, zasiłki dla bezrobotnych): 170 mld EUR, czyli 1,2% PKB
- koszty pośrednie na rynku pracy (utracone dochody z powodu umieralności, niższe zatrudnienie, absencje i mniejsza produktywność): 240 mld EUR, czyli 1,6% PKB.
Korzyści z dobrego zdrowia psychicznego
Zdrowie psychiczne jest integralną częścią zdrowia ludzi i ma zasadnicze znaczenie dla odpornego społeczeństwa i wydajnej gospodarki.
Korzyści płynące z dobrego zdrowia psychicznego na różnych etapach życia
Dzieciństwo i dorastanie
lepsze wyniki w nauce i perspektywy zatrudnienia
Dorosłe życie
bardziej produktywna praca i większe szanse na zatrudnienie
Wiek starszy
lepsza integracja i aktywniejsza rola w społeczności
Ostatnia aktualizacja: 20 czerwca 2025