Διαδικασία υποψηφιοτήτων και διορισμού των νέων επικεφαλής των θεσμικών οργάνων της ΕΕ το 2019
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο παίζει σημαντικό ρόλο στον διορισμό προσώπων σε θέσεις μεγάλης προβολής της ΕΕ. Στις 2 Ιουλίου 2019, εξέλεξε τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, πρότεινε υποψήφια για το αξίωμα του Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, υποψήφιο για τη θέση του Ύπατου Εκπροσώπου της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας και υποψήφια για τη θέση του Προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου
Σύμφωνα με τις Συνθήκες (άρθρο 15 παρ. 5), το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εκλέγει τον Πρόεδρό του με ειδική πλειοψηφία. Η θητεία του Προέδρου διαρκεί 2,5 έτη και μπορεί να ανανεωθεί μία φορά.
Στις 2 Ιουλίου 2019, οι ηγέτες της ΕΕ εξέλεξαν τον κ. Charles Michel ως Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Ανέλαβε καθήκοντα την 1η Δεκεμβρίου 2019.
Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Η διαδικασία ορισμού του Προέδρου της Επιτροπής για τα επόμενα πέντε έτη θεσπίζεται στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση (άρθρο 17 παρ. 7).
«Λαμβάνοντας υπόψη τις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και αφού προβεί στις κατάλληλες διαβουλεύσεις, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, αποφασίζοντας με ειδική πλειοψηφία, προτείνει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έναν υποψήφιο για το αξίωμα του Προέδρου της Επιτροπής. Ο υποψήφιος αυτός εκλέγεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με την πλειοψηφία των μελών που το απαρτίζουν. Εάν ο υποψήφιος δεν συγκεντρώσει την απαραίτητη πλειοψηφία, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, αποφασίζοντας με ειδική πλειοψηφία, προτείνει εντός μηνός νέον υποψήφιο, ο οποίος εκλέγεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με την ίδια διαδικασία.» Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, άρθρο 17 παρ. 7.
Επιπλέον, στη δήλωση 11 της Συνθήκης αναφέρεται ότι «το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχουν από κοινού ευθύνη για την καλή διεξαγωγή της διαδικασίας εκλογής Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Κατά συνέπεια, οι αντιπρόσωποι του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου θα πραγματοποιούν, πριν από την απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, τις αναγκαίες διαβουλεύσεις στο καταλληλότερο πλαίσιο.»
Στις 2 Ιουλίου 2019, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εξέδωσε την απόφαση με την οποία πρότεινε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο την υποψηφιότητα της κας Ursula von der Leyen για το αξίωμα του Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η προταθείσα υποψήφια εξελέγη από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 16 Ιουλίου 2019.
Στις 10 Σεπτεμβρίου 2019, το Συμβούλιο, σε κοινή συμφωνία με την εκλεγείσα Πρόεδρο, κα Ursula von der Leyen, κατήρτισε τον κατάλογο των υπόλοιπων προσώπων που προτείνει να διοριστούν μέλη της Επιτροπής έως τις 31 Οκτωβρίου 2024. Τα πρόσωπα αυτά επελέγησαν με βάση τις προτάσεις των κρατών μελών.
Στις 25 Νοεμβρίου 2019, το Συμβούλιο, σε κοινή συμφωνία με την εκλεγείσα Πρόεδρο, κα Ursula von der Leyen, κατήρτισε νέο κατάλογο προσώπων που προτείνει να διοριστούν μέλη της Επιτροπής έως τις 31 Οκτωβρίου 2024.
Στις 27 Νοεμβρίου 2019, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε δια ψηφοφορίας την Επιτροπή της κας Von der Leyen. Στις 28 Νοεμβρίου, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο διόρισε μέσω γραπτής διαδικασίας τη νέα Επιτροπή, για την περίοδο από την 1η Δεκεμβρίου 2019 έως τις 31 Οκτωβρίου 2024.
Εκλογή του Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Ενημερωτικό γράφημα)
Ύπατος Εκπρόσωπος της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο διορίζει εξάλλου με ειδική πλειοψηφία, με τη συμφωνία του Προέδρου της Επιτροπής, τον Ύπατο Εκπρόσωπο της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας (άρθρο 18 παρ. 1). Ο Ύπατος Εκπρόσωπος, που διορίζεται για πέντε χρόνια, έχει διττή αρμοδιότητα ως Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και Πρόεδρος του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων. Τον Ύπατο Εκπρόσωπο επικουρεί η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ).
Στις 2 Ιουλίου 2019, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έκρινε ότι ο κ. Josep Borrell Fontelles είναι ο κατάλληλος υποψήφιος για τη θέση του Ύπατου Εκπροσώπου της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας. Στις 26 Ιουλίου, η εκλεγείσα Πρόεδρος της Επιτροπής, κα Ursula von der Leyen, συμφώνησε να διοριστεί ο κ. Josep Borrell Fontelles Ύπατος Εκπρόσωπος.
Στη συνέχεια, στις 6 Αυγούστου, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο διόρισε και τυπικά τον Josep Borrell Fontelles Ύπατο Εκπρόσωπο.
Στις 27 Νοεμβρίου 2019 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε δια ψηφοφορίας την Επιτροπή της κας Von der Leyen, με τον κ. Josep Borrell Fontelles ως Ύπατο Εκπρόσωπο και Αντιπρόεδρο της Επιτροπής. Στις 28 Νοεμβρίου, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο διόρισε μέσω γραπτής διαδικασίας τη νέα Επιτροπή, για την περίοδο από την 1η Δεκεμβρίου 2019 έως τις 31 Οκτωβρίου 2024.
Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας
Ο Πρόεδρος της ΕΚΤ διορίζεται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για οκτώ έτη. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο λαμβάνει την (τελική) απόφασή του βάσει σύστασης του Συμβουλίου, κατόπιν διαβούλευσης με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το διοικητικό συμβούλιο της ΕΚΤ (το οποίο απαρτίζεται από τα έξι μέλη της εκτελεστικής επιτροπής και τους διοικητές των εθνικών κεντρικών τραπεζών των 19 χωρών της ζώνης του ευρώ). Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο λαμβάνει στη συνέχεια την απόφασή του με ειδική πλειοψηφία. Η διαδικασία αυτή περιγράφεται στο άρθρο 283 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ).
Στις 2 Ιουλίου 2019 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έκρινε ότι η κα Christine Lagarde είναι η κατάλληλη υποψήφια για τη θέση της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Στη συνέχεια, το Συμβούλιο Οικονομικών και Δημοσιονομικών Θεμάτων εξέδωσε στις 9 Ιουλίου 2019 επίσημη σύσταση. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα γνωμοδότησαν προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 17 Σεπτεμβρίου 2019 και στις 25 Ιουλίου 2019 αντιστοίχως.
Στις 18 Οκτωβρίου 2019, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο διόρισε την κα Christine Lagarde Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για μη ανανεώσιμη θητεία 8 ετών. Ανέλαβε τα καθήκοντά της την 1η Νοεμβρίου 2019.
Διορισμός της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΕΚΤ (Ενημερωτικό γράφημα)
Σεβασμός της γεωγραφικής και της δημογραφικής πολυμορφίας και της ισόρροπης εκπροσώπησης των φύλων
Στη δήλωση αριθ. 6 σχετικά με τη Συνθήκη καθίσταται σαφές ότι «κατά την επιλογή των προσώπων που καλούνται να ασκήσουν τα καθήκοντα του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, του Προέδρου της Επιτροπής και του Ύπατου Εκπροσώπου της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας πρέπει να λαμβάνεται δεόντως υπόψη η ανάγκη σεβασμού της γεωγραφικής και δημογραφικής πολυμορφίας της Ένωσης καθώς και των κρατών μελών της.» Υπάρχουν επίσης γενικότερες διατάξεις της Συνθήκης σχετικά με την ανάγκη να εξασφαλίζεται η ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων.
Στην άτυπη σύνοδο των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ στις 23 Φεβρουαρίου 2018, οι ηγέτες της ΕΕ συζήτησαν τους διορισμούς υψηλού επιπέδου, συμπεριλαμβανομένης της «διαδικασίας των κορυφαίων υποψηφίων». Κατά τη συνέντευξη Τύπου μετά τη σύνοδο, ο Πρόεδρος κ. Donald Tusk ανέφερε ότι συμφωνήθηκε μεταξύ των ηγετών ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δεν μπορεί να εγγυηθεί εκ των προτέρων ότι θα προτείνει έναν από τους κορυφαίους υποψηφίους για το αξίωμα του Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι ηγέτες συμφώνησαν ότι η διαδικασία αυτή δεν θα μπορούσε κατά κανέναν τρόπο να είναι αυτόματη. Σύμφωνα με τη Συνθήκη, είναι σαφέστατο ότι ο ορισμός υποψηφίου εμπίπτει στην αυτόνομη αρμοδιότητα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, λαμβανομένων υπόψη των αποτελεσμάτων των ευρωπαϊκών εκλογών και μετά από κατάλληλες διαβουλεύσεις.