Benoemingsprocedure nieuwe leiders EU-instellingen in 2019
De Europese Raad speelt een grote rol bij de benoeming voor prominente functies op EU-niveau. Op 2 juli 2019 koos hij de voorzitter van de Europese Raad en droeg hij een kandidaat voor de functie van voorzitter van de Europese Commissie, een kandidaat voor de functie van hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid en een kandidaat voor de functie van president van de Europese Centrale Bank voor.
Voorzitter van de Europese Raad
Volgens de Verdragen (artikel 15, lid 5) kiest de Europese Raad zijn voorzitter met gekwalificeerde meerderheid van stemmen. Het gaat om een ambtstermijn van 2,5 jaar, die eenmaal kan worden verlengd.
De EU-leiders verkozen op 2 juli 2019 Charles Michel tot voorzitter van de Europese Raad. Hij trad aan op 1 december 2019.
Voorzitter van de Europese Commissie
De procedure voor het benoemen van de voorzitter van de Commissie voor de volgende 5 jaar staat beschreven in het Verdrag betreffende de Europese Unie (artikel 17, lid 7).
"Rekening houdend met de verkiezingen voor het Europees Parlement en na passende raadplegingen, draagt de Europese Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen bij het Europees Parlement een kandidaat voor het ambt van voorzitter van de Commissie voor. Deze kandidaat wordt door het Europees Parlement bij meerderheid van zijn leden gekozen. Indien de kandidaat bij de stemming geen meerderheid behaalt, draagt de Europese Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen binnen een maand een nieuwe kandidaat voor, die volgens dezelfde procedure door het Parlement wordt gekozen." Verdrag betreffende de Europese Unie, artikel 17, lid 7.
Voorts staat in Verklaring 11 bij het Verdrag dat "het Europees Parlement en de Europese Raad [...] gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor het goede verloop van het proces dat tot de verkiezing van de voorzitter van de Commissie leidt. Daarom zullen vertegenwoordigers van het Europees Parlement en van de Europese Raad voorafgaand aan het besluit van de Europese Raad in het daartoe meest geschikt geachte kader de nodige raadplegingen verrichten."
Op 2 juli 2019 nam de Europese Raad het besluit aan waarmee Ursula von der Leyen aan het Europees Parlement werd voorgedragen voor het ambt van voorzitter van de Europese Commissie. Op 16 juli 2019 werd zij door het Europees Parlement verkozen.
Op 10 september 2019 nam de Raad, in onderlinge overeenstemming met de nieuwgekozen voorzitter Ursula von der Leyen, de lijst aan van de personen die de Raad voorstelt tot lid van de Commissie te benoemen voor de periode tot en met 31 oktober 2024. Zij werden gekozen op basis van de voordrachten van de lidstaten.
Op 25 november 2019 nam de Raad, in onderlinge overeenstemming met de nieuwgekozen voorzitter Ursula von der Leyen, een nieuwe lijst aan van de personen die de Raad voorstelt tot lid van de Commissie te benoemen voor de periode tot en met 31 oktober 2024.
Op 27 november 2019 gaf het Europees Parlement de Commissie-Von der Leyen groen licht. Op 28 november benoemde de Europese Raad de Europese Commissie voor de periode van 1 december 2019 tot en met 31 oktober 2024 (via een schriftelijke procedure).
Verkiezing van de voorzitter van de Europese Commissie (Infographic)
Hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid
De Europese Raad benoemt ook, met gekwalificeerde meerderheid van stemmen en met instemming van de voorzitter van de Commissie, de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid (artikel 18, lid 1). De hoge vertegenwoordiger wordt benoemd voor 5 jaar. Hij of zij is tevens een van de vicevoorzitters van de Europese Commissie en zit de Raad Buitenlandse Zaken voor. De hoge vertegenwoordiger wordt bijgestaan door de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO).
Op 2 juli 2019 gaf de Europese Raad aan dat Josep Borrell Fontelles de juiste kandidaat was voor het ambt van hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid. Op 26 juli stemde Ursula von der Leyen, de nieuwgekozen voorzitter van de Commissie, in met de benoeming van Josep Borrell Fontelles als hoge vertegenwoordiger.
Op 6 augustus benoemde de Europese Raad Josep Borrell Fontelles formeel tot hoge vertegenwoordiger.
Op 27 november 2019 gaf het Europees Parlement de Commissie-Von der Leyen als college groen licht, met Josep Borrell Fontelles als hoge vertegenwoordiger en vicevoorzitter van de Commissie. Op 28 november benoemde de Europese Raad de Europese Commissie voor de periode van 1 december 2019 tot en met 31 oktober 2024 (via een schriftelijke procedure).
President van de Europese Centrale Bank
De Europese Raad benoemt de president van de ECB voor een termijn van 8 jaar. Hij neemt zijn (definitieve) besluit op basis van een aanbeveling van de Raad. Hij raadpleegt ook het Europees Parlement en de Raad van bestuur van de ECB (bestaande uit de 6 leden van de directie en de presidenten van de centrale banken van de 19 landen van de eurozone). De Europese Raad besluit vervolgens met gekwalificeerde meerderheid van stemmen. Deze procedure staat in artikel 283 van het Verdrag betreffende de werking van de EU (VWEU).
Op 2 juli 2019 gaf de Europese Raad aan dat Christine Lagarde de geschikte kandidaat was voor het ambt van president van de Europese Centrale Bank. De Raad (Economische en Financiële Zaken) bracht op 9 juli 2019 een formele aanbeveling in die zin uit. Het Europees Parlement en de Europese Centrale Bank brachten respectievelijk op 17 september 2019 en 25 juli 2019 hun advies uit aan de Europese Raad.
Op 18 oktober 2019 benoemde de Europese Raad Christine Lagarde tot president van de Europese Centrale Bank voor een termijn van 8 jaar, die niet kan worden verlengd. Zij trad aan op 1 november 2019.
Benoeming van de directie van de ECB (Infographic)
Geografische, demografische en genderdiversiteit
In Verklaring 6 bij het Verdrag staat: "Bij de keuze van de personen voor de ambten van voorzitter van de Europese Raad, voorzitter van de Commissie en hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid moet naar behoren rekening worden gehouden met de noodzaak tot eerbiediging van de geografische en demografische verscheidenheid van de Unie en van de lidstaten." Ook bevat het Verdrag meer algemene bepalingen over de noodzaak van genderevenwicht.
Op 23 februari 2018 spraken de EU-staatshoofden en -regeringsleiders tijdens een informele bijeenkomst over de benoemingen op hoog niveau, onder meer van de "Spitzenkandidaten". Op de persconferentie na de top zei voorzitter Tusk dat de leiders het erover eens waren dat de Europese Raad niet op voorhand kon garanderen dat hij een van de Spitzenkandidaten zou voordragen voor het ambt van voorzitter van de Europese Commissie. De leiders waren het erover eens dat deze procedure geenszins automatisch zou zijn. Het Verdrag laat er geen twijfel over bestaan dat het voordragen van een kandidaat de autonome bevoegdheid van de Europese Raad is, rekening houdend met de Europese verkiezingen, en na passende raadplegingen.