Τιτλοποίηση: βελτίωση της χρηματοδότησης της οικονομίας της ΕΕ

Ένας από τους κύριους άξονες της Ένωσης των Κεφαλαιαγορών είναι η προσπάθεια να αναζωογονηθεί η αγορά τίτλων στην ΕΕ, προκειμένου να βελτιωθεί η χρηματοδότηση της ευρωπαϊκής οικονομίας. Για τον σκοπό αυτό, ο συγκεκριμένος άξονας περιλαμβάνει δυο νομοθετικές προτάσεις που θεσπίζουν νέους κανόνες για τις τιτλοποιήσεις:

• έναν κανονισμό για απλές, διαφανείς και τυποποιημένες τιτλοποιήσεις
• έναν κανονισμό για την τροποποίηση του κανονισμού περί κεφαλαιακών απαιτήσεων

Το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν σε πολιτική συμφωνία για αμφότερες τις προτάσεις στις 30 Μαΐου 2017. Οι κανονισμοί θα εκδοθούν με την τελική τους διατύπωση, μόλις αυτή οριστικοποιηθεί σε τεχνικό επίπεδο.

Οι δυο κανονισμοί θεσπίζουν κοινούς κανόνες για όλες τις τιτλοποιήσεις και συνθέτουν ένα πλαίσιο για ασφαλή, απλά, διαφανή, τυποποιημένα και επαρκώς εποπτευόμενα προϊόντα τιτλοποίησης, βοηθώντας στη διαφοροποίησή τους από πιο περίπλοκα και επισφαλή χρηματοπιστωτικά μέσα.

Οι νέοι κανόνες θα βοηθήσουν τους επενδυτές να αξιολογούν τους κινδύνους που σχετίζονται με την τιτλοποίηση τόσο εντός όσο και μεταξύ προϊόντων.

Αυτό με τη σειρά του θα συνεισφέρει στη δημιουργία νέων επενδυτικών δυνατοτήτων ανά την ΕΕ και θα προσφέρει μια πρόσθετη πηγή χρηματοδότησης στην οικονομία, ιδίως για τις μικρομεσαίες και τις νεοφυείς επιχειρήσεις.

Για την έκδοση των κανονισμών ακολουθείται η συνήθης νομοθετική διαδικασία, δηλαδή θα τους εγκρίνουν από κοινού το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Γιατί χρειάζεται ρύθμιση για την τιτλοποίηση;

Τιτλοποίηση αποκαλείται η διαδικασία με την οποία ένας δανειστής (π.χ. μια τράπεζα) «επανασυσκευάζει» τα δάνεια που διακρατεί (π.χ. υποθήκες) και τα μετατρέπει σε τίτλους οι οποίοι μπορούν να πωληθούν σε επενδυτές. Οι επενδυτές εισπράττουν στη συνέχεια έσοδα από τα υποκείμενα δάνεια.

Διαφοροποίηση των πηγών χρηματοδότησης, καλύτερη διαχείριση των κινδύνων

Η τιτλοποίηση επιτρέπει στις τράπεζες να αποδεσμεύουν ορισμένα από τα κεφάλαιά τους (που διαφορετικά θα παρέμεναν δεσμευμένα για την κάλυψη των κινδύνων από τα δάνεια που έχουν χορηγήσει) και να χρηματοδοτούν περαιτέρω την οικονομία με νέες δανειοδοτήσεις.

Επιπλέον, η τιτλοποίηση συμβάλλει στην κατανομή των κινδύνων σε ολόκληρο τον χρηματοπιστωτικό τομέα, καθώς οι τράπεζες μεταβιβάζουν ορισμένους από τους κινδύνους σε άλλες τράπεζες ή θεσμικούς επενδυτές (π.χ. ασφαλιστικές εταιρείες).

Η ύπαρξη πηγών χρηματοδότησης περισσότερο διαφοροποιημένων και λιγότερο εξαρτημένων από τον τραπεζικό κλάδο συμβάλλει στη γενική σταθερότητα και ανθεκτικότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Αυτό συμβαίνει επειδή μετριάζεται ο αντίκτυπος που μπορούν να έχουν δυνητικά προβλήματα του τραπεζικού κλάδου στην προσβασιμότητα της χρηματοδότησης.

Πρόσθετη πηγή χρηματοδότησης των ΜΜΕ

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το 2014 ο όγκος των τιτλοποιήσεων στην ΕΕ μειώθηκε κατά 42% σε σύγκριση με τα μέσα επίπεδα της περιόδου πριν από την κρίση (2001-2008).

Η τιτλοποίηση δανείων αποτελεί σημαντική πηγή χρηματοδότησης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

Τα ευρήματα της Επιτροπής δείχνουν ότι το ποσό της τιτλοποίησης δανείων προς ΜΜΕ μειώθηκε από 77 δισ. € το 2007 σε 36 δισ. € το 2014. Το 2013 το 35% των ΜΜΕ δεν έλαβαν το σύνολο της χρηματοδότησης που ζήτησαν από τις τράπεζές τους.

Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι, εάν ο όγκος των τιτλοποιήσεων στην ΕΕ έφτανε τον προ κρίσεως μέσον όρο, θα απέφερε 100-150 δισ. € επιπλέον χρηματοδότησης.

Κατά συνέπεια, η τιτλοποίηση, αν είναι καλά δομημένη, μπορεί:

• να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα και τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος
• να παράσχει επενδυτικές ευκαιρίες
• να αποφέρει οφέλη για τις επιχειρήσεις και τους πολίτες μέσω λιγότερο δαπανηρών και πιο προσιτών δανείων

• Πρόταση κανονισμού για τους κανόνες τιτλοποίησης και ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο για απλή, διαφανή και τυποποιημένη τιτλοποίηση
• Πρόταση κανονισμού για την τροποποίηση του κανονισμού σχετικά με τις απαιτήσεις προληπτικής εποπτείας για πιστωτικά ιδρύματα και επιχειρήσεις επενδύσεων

Στο πλαίσιο του Συμβουλίου

30 Μαΐου 2017: το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν σε πολιτική συμφωνία για αμφότερες τις προτάσεις σχετικά με την τιτλοποίηση.

8 Δεκεμβρίου 2015: το Συμβούλιο ενέκρινε τη διαπραγματευτική του θέση επί των προτάσεων για την τιτλοποίηση. Η Προεδρία του Συμβουλίου μπορεί έτσι να αρχίσει διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για το τελικό κείμενο των προτάσεων.

2 Δεκεμβρίου 2015: η Επιτροπή των Μόνιμων Αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΜΑ) ενέκρινε, εξ ονόματος του Συμβουλίου, διαπραγματευτική εντολή για την Προεδρία του Συμβουλίου όσον αφορά τη δέσμη για τις τιτλοποιήσεις.

30 Σεπτεμβρίου 2015: το Συμβούλιο παρέλαβε τις προτάσεις για τους δυο κανονισμούς. Η Ομάδα «Χρηματοοικονομικές Υπηρεσίες» του Συμβουλίου ανέλυσε τις προτάσεις με σκοπό να καθοριστεί η σχετική θέση του Συμβουλίου.

• Συμβιβαστικό κείμενο της Προεδρίας όσον αφορά πρόταση κανονισμού για απλές, διαφανείς και τυποποιημένες τιτλοποιήσεις
• Συμβιβαστικό κείμενο της Προεδρίας όσον αφορά πρόταση για την τροποποίηση του κανονισμού σχετικά με τις απαιτήσεις προληπτικής εποπτείας για πιστωτικά ιδρύματα και επιχειρήσεις επενδύσεων

Κανονισμοί για τις τιτλοποιήσεις: τα κυριότερα σημεία

Ο κανονισμός για απλές, διαφανείς και τυποποιημένες τιτλοποιήσεις καθορίζει κριτήρια για τον ορισμό των «απλών, διαφανών και τυποποιημένων» τιτλοποιήσεων. Για παράδειγμα, μια τιτλοποίηση θεωρείται «απλή» όταν δημιουργείται με χρήση του ίδιου τύπου δανείων, δηλαδή όταν η δέσμη περιλαμβάνει μόνον ενυπόθηκα στεγαστικά δάνεια, δεν επιτρέπεται περαιτέρω τιτλοποίηση κ.ο.κ.

Στα κριτήρια για να μπορεί μια τιτλοποίηση να χαρακτηριστεί «διαφανής» και «τυποποιημένη» περιλαμβάνεται η υποχρέωση των εκδοτών να παρέχουν σαφή έγγραφα τεκμηρίωσης που να εξηγούν τη δομή του μέσου και την ακολουθία των πληρωμών.

Ο κανονισμός περιλαμβάνει επίσης κανόνες σχετικά με τους ελέγχους δέουσας επιμέλειας, τη διατήρηση του κινδύνου και τη διαφάνεια, οι οποίοι ισχύουν για όλες τις τιτλοποιήσεις.

Το Συμβούλιο συμφώνησε με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να κρατηθεί η απαίτηση διατήρησης κινδύνου στο 5%, σύμφωνα με τις διεθνείς απαιτήσεις. Η διατήρηση κινδύνου αναφέρεται στο συμφέρον που πρέπει να διατηρούν επί της τιτλοποίησης οι ίδιες οι μεταβιβάζουσες οντότητες, οι ανάδοχες οντότητες ή οι αρχικοί δανειοδότες μιας τιτλοποίησης. Η απαίτηση εξασφαλίζει ότι τα τιτλοποιημένα προϊόντα δεν δημιουργούνται αποκλειστικά και μόνο για να διανεμηθούν σε επενδυτές.

Επίσης, το Συμβούλιο συμφώνησε με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να προβλεφθεί η δημιουργία αποθετηρίου δεδομένων για τις πράξεις τιτλοποίησης.

Το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο συμφώνησαν επίσης κανόνες για να αποφεύγονται οι συγκρούσεις συμφερόντων: στη διαδικασία πιστοποίησης απλών, διαφανών και τυποποιημένων τιτλοποιήσεων, ακόμη και όταν εμπλέκεται το τρίτο μέρος, εξακολουθούν να φέρουν την ευθύνη για την τήρηση των κανόνων οι μεταβιβάζουσες οντότητες, οι ανάδοχες οντότητες, οι αρχικοί δανειοδότες και οι οντότητες ειδικού σκοπού τιτλοποίησης.

Το κείμενο που συμφωνήθηκε εξασφαλίζει επίσης την εφαρμογή ειδικά προσαρμοσμένων κανόνων για τα προγράμματα έκδοσης εμπορικών χρεογράφων εξασφαλισμένων με στοιχεία ενεργητικού (που συχνά αποκαλούνται «βραχυπρόθεσμες τιτλοποιήσεις»). Οι τιτλοποιήσεις αυτές συχνά περιλαμβάνουν δάνεια αγοράς αυτοκινήτου και χρηματοδοτικές μισθώσεις εξοπλισμού και αυτοκινήτων.

Ο τροποποιημένος κανονισμός περί κεφαλαιακών απαιτήσεων καθιστά την κεφαλαιακή μεταχείριση των τιτλοποιήσεων για τις τράπεζες και τις επιχειρήσεις επενδύσεων πιο ευαίσθητη στους κινδύνους και ικανή να αποτυπώνει ορθά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των απλών, διαφανών και τυποποιημένων τιτλοποιήσεων.

Τα επόμενα βήματα

Το Συμβούλιο κατέληξε σε συμφωνία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για αμφότερα τα σχέδια νομικών πράξεων στις 30 Μαΐου 2017.

Το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα εκδώσουν τυπικά τους κανονισμούς σε πρώτη ανάγνωση μετά την οριστικοποίηση των κειμένων σε τεχνικό επίπεδο.