Najnowsze działania klimatyczne UE
Transformacja klimatyczna to jeden z głównych priorytetów Rady Europejskiej i Rady UE. Zainicjowanie europejskiego zielonego ładu w grudniu 2019 r. stanowiło nowy impuls do opracowywania strategii i działań klimatycznych na szczeblu UE.
Przedstawiamy przegląd najnowszych unijnych przepisów i inicjatyw politycznych związanych z klimatem.
Gotowi na 55
UE pracuje nad zmianą swoich przepisów dotyczących klimatu, energii i transportu w ramach pakietu „Gotowi na 55”, aby dostosować obecne przepisy do unijnych celów klimatycznych, których osiągnięcie zaplanowano do roku 2030 i 2050. Pakiet ten obejmuje między innymi:
- zmianę unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (ETS)
- rozporządzenie o wspólnym wysiłku redukcyjnym
- dyrektywy w sprawie energii odnawialnej i efektywności energetycznej
- rozporządzenie o użytkowaniu gruntów i leśnictwie
- rozporządzenie o emisjach CO2 z samochodów osobowych i dostawczych.
Europejskie prawo klimatyczne
Europejskie prawo klimatyczne – jeden z elementów europejskiego zielonego ładu – ma pomóc wdrożyć do przepisów cel polegający na osiągnięciu przez UE neutralności klimatycznej do 2050 r. W grudniu 2020 r. unijni ministrowie środowiska osiągnęli porozumienie w sprawie podejścia ogólnego względem przedstawionego przez Komisję projektu europejskiego prawa klimatycznego i zatwierdzili nowy cel redukcyjny zakładający, że do roku 2030 r. emisje gazów cieplarnianych netto w UE spadną o przynajmniej 55% w porównaniu z rokiem 1990. Wcześniej, 10–11 grudnia 2020 r., wskazówek w tej sprawie udzieliła Rada Europejska.
color: inherit; W kwietniu 2021 r. negocjatorzy Rady i Parlamentu Europejskiego osiągnęli wstępne porozumienie polityczne co do europejskiego prawa klimatycznego. W czerwcu 2021 r. Rada przyjęła swoje stanowisko w pierwszym czytaniu, kończąc tym samym procedurę przyjmowania prawa.
Europejskie prawo klimatyczne wytycza wiążący dla UE cel klimatyczny: obniżenie emisji netto gazów cieplarnianych (tzn. emisji po odliczeniu pochłaniania) do roku 2030 o co najmniej 55% w porównaniu z poziomem z roku 1990. Unia postara się również osiągnąć do 2030 r. wyższy poziom netto pochłaniania dwutlenku węgla.
Europejskie prawo klimatyczne przewiduje, że powstanie europejski naukowy komitet doradczy ds. zmiany klimatu, który zapewni niezależne opinie naukowe i sprawozdania na temat działań klimatycznych UE. W najbliższych latach ma też zostać wyznaczony pośredni cel klimatyczny na rok 2040.
Strategia UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu
W czerwcu 2021 r. unijni ministrowie środowiska przyjęli konkluzje o zatwierdzeniu nowej strategii UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu. Strategia przedstawia długofalową wizję, zgodnie z którą społeczeństwo UE ma do 2050 r. stać się odporne na zmianę klimatu i w pełni przystosowane do jej nieuniknionych skutków.
Strategia przewiduje:
- lepsze gromadzenie i wymianę danych, tak by wiedza o skutkach zmiany klimatu była bardziej dostępna i lepiej rozpowszechniania
- rozwiązania oparte na zasobach przyrody, pomagające budować odporność klimatyczną i chronić ekosystemy
- uwzględnienie adaptacji klimatycznej w polityce makrofiskalnej.
Konkluzje zawierają wskazówki polityczne dla Komisji co do realizacji strategii. Zawierają też wytyczne dotyczące przedłożenia przed oenzetowską konferencją klimatyczną COP26 komunikatu w sprawie przystosowania się UE do zmiany klimatu.
- Rada zatwierdza nową strategię UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu (komunikat prasowy z 10 czerwca 2021)
- Rada ds. Środowiska (10 czerwca 2021)
W kwietniu 2020 r. UE przyjęła nowe rozporządzenie, by zmniejszyć ryzyko niedoboru wody do nawadniania upraw. Przepisy te mają pomóc Europie dostosować się do skutków zmiany klimatu. Rozporządzenie – w pełni zgodne z ideą gospodarki o obiegu zamkniętym – ułatwia wykorzystywanie wody odzyskanej ze ścieków komunalnych do nawadniania w rolnictwie i tym samym zwiększa dostępność wody i pomoże zapobiegać niedoborom żywności.
Emisje CO2 z transportu
W kwietniu 2019 r. Rada zaostrzyła limity dla samochodów osobowych i dostawczych. Od 2030 r. nowe samochody mają emitować mniej CO2 (w porównaniu z 2021 r.) średnio o:
- 37,5% – w przypadku samochodów osobowych
- 31% – w przypadku samochodów dostawczych.
W czerwcu 2019 r. przyjęte zostały limity dla samochodów ciężarowych i innych pojazdów ciężkich. Nowe przepisy zobowiązują producentów do zmniejszenia emisji CO2 (w porównaniu z 2019 r.) średnio o:
- 15% od 2025 r.
- 30% od 2030 r.
Unijny system handlu emisjami
W lutym 2018 r. UE zmieniła przepisy o unijnym systemie handlu uprawnieniami do emisji (ETS). ETS został ustanowiony w 2005 r. jako pierwszy na świecie znaczący rynek dwutlenku węgla i jak dotąd pozostaje największym takim rynkiem. Decyduje on, jak dużo CO2 mogą wyemitować przemysł ciężki i elektrownie. Całkowite dozwolone emisje są rozdzielane między przedsiębiorstwa w postaci uprawnień, które mogą być przedmiotem obrotu.
W grudniu 2019 r. UE i Szwajcaria postanowiły połączyć swoje systemy handlu uprawnieniami do emisji. Umowa przyniesie korzyści obu stronom, ponieważ powiązanie systemów pułapów i handlu może zwiększyć możliwości obniżania emisji i sprawić, że handel uprawnieniami do emisji będzie bardziej opłacalny.
Wspólny wysiłek redukcyjny
Emisje gazów cieplarnianych z sektorów, które nie są objęte unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji, reguluje rozporządzenie o wspólnym wysiłku redukcyjnym. Ustanawia ono wiążące cele dla państw członkowskich w zakresie rocznych redukcji emisji gazów cieplarnianych na lata 2021–2030.
Ma zapewnić, by sektory te przyczyniały się do redukcji emisji gazów cieplarnianych. Mowa tu m.in. o budownictwie, rolnictwie (emisje inne niż dwutlenek węgla), gospodarce odpadami i transporcie (z wyjątkiem lotnictwa i żeglugi międzynarodowej).
Użytkowanie gruntów i leśnictwo
W maju 2018 r. przyjęto nowe rozporządzenie o lepszej ochronie gruntów i lasów oraz o lepszym zarządzaniu nimi. Dzięki temu do ram klimatyczno-energetycznych 2030 włączone zostały także redukcje emisji gazów cieplarnianych z użytkowania gruntów, zmian użytkowania gruntów i leśnictwa (LULUCF).
Czysta energia
Produkcja i zużycie energii generują trzy czwarte emisji gazów cieplarnianych w UE. UE pracuje nad dekarbonizacją sektora energetycznego, będącego centralnym elementem transformacji ekologicznej.
W grudniu 2020 r. Rada przyjęła konkluzje dotyczące strategii na rzecz morskiej energii odnawialnej i strategii w zakresie wodoru. Obie strategie przedstawiła Komisja. Podczas nieformalnej wideokonferencji zorganizowanej w tym samym miesiącu unijni ministrowie energii dyskutowali o integracji systemu energetycznego.
Państwa członkowskie UE są zobowiązane przedstawiać i regularnie aktualizować krajowe plany energetyczno-klimatyczne. Określają w nich, jak zamierzają się przyczyniać do realizacji celów w zakresie efektywności energetycznej, odnawialnych źródeł energii i redukcji emisji. Plany wprowadzono w ramach strategii na rzecz unii energetycznej, a pierwsze z nich obejmują okres 2021–2030.
Rada określiła też dalsze działania polityczne w zakresie walki ze zmianą klimatu i jako część założeń europejskiego zielonego ładu. Obejmują one mechanizm sprawiedliwej transformacji, strategię „od pola do stołu”, strategię bioróżnorodności i europejską strategię przemysłową.
UE liderem w walce ze zmianą klimatu
UE chce przewodzić globalnej walce ze zmianą klimatu. Przywódcy UE stawiają sobie ambitny cel: do 2050 r. Europa będzie neutralna klimatycznie, w myśl porozumienia paryskiego. W najbliższych dekadach państwa UE chcą wspólnie ograniczyć do minimum emisje gazów cieplarnianych, a istniejące emisje skompensować.