Reforma systemu handlu uprawnieniami do emisji

W skrócie

Najważniejsze elementy decyzji o utworzeniu rezerwy stabilności rynkowej (w ramach EU ETS):

• rezerwa powstanie w 2018 r., a zacznie działać 1 stycznia 2019 r.
• będzie korygować liczbę rocznych uprawnień sprzedawanych na aukcji, jeśli całkowita liczba uprawnień w obiegu przekroczy z góry określony poziom
• do rezerwy trafi od razu 900 mln uprawnień „odłożonych na później” (które początkowo planowano sprzedać na aukcji w latach 2019–2020)
• inne uprawnienia nieprzydzielone trafią bezpośrednio do rezerwy w 2020 r.
• podczas przeglądu systemu EU ETS i rezerwy stabilności rynkowej uwzględnione zostaną ucieczka emisji i konkurencyjność, w tym kwestie zatrudnienia i PKB.

Unijny system handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) powstał w 2005 r., by propagować racjonalne pod względem kosztów oraz skuteczne gospodarczo ograniczanie emisji gazów cieplarnianych. Limituje on ilość gazów cieplarnianych, które mogą być emitowane przez energochłonne sektory przemysłu, producentów energii i linie lotnicze. UE określa całościowy pułap uprawnień do emisji, a przedsiębiorstwa uprawnienia te dostają lub kupują. Pułap jest sukcesywnie obniżany, tak by ilość emisji stopniowo malała.

W ostatnich latach w wyniku kryzysu gospodarczego emisje zmniejszyły się, przez co obniżył się popyt na uprawnienia do nich. To oraz inne czynniki doprowadziły do spadku ceny emisji dwutlenku węgla i do nagromadzenia się w systemie znacznej nadwyżki uprawnień. Powstało ryzyko, że EU ETS nie będzie w stanie skutecznie zachęcać do opłacalnego ograniczania emisji ani stymulować innowacji w zakresie technologii niskoemisyjnych.

Ograniczenie emisji gazów cieplarnianych w UE do 2030 r. o co najmniej 40% (w porównaniu z poziomami z 1990 r.) to jeden z celów, które Rada Europejska uzgodniła w ramach polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030. Cel ten ma zostać osiągnięty głównie za pomocą EU ETS, ale system ten wymaga zreformowania.

Pierwszym etapem reformy było niedawne przyjęcie przez UE decyzji o utworzeniu rezerwy stabilności rynkowej w ramach EU ETS. Rezerwa ma korygować znaczną nadwyżkę uprawnień do emisji, które nagromadziły się w systemie, oraz uodpornić go na zakłócenia równowagi między podażą uprawnień do emisji a popytem na nie.

15 lipca 2015 r. Komisja przedstawiła drugą propozycję: szerzej zakrojony przegląd EU ETS. Projekt zakłada, że wytyczne Rady Europejskiej o roli EU ETS w realizacji unijnych założeń co do ograniczania emisji gazów cieplarnianych do 2030 r. staną się wiążące. Proponowane zmiany miałyby także sprzyjać innowacjom i wykorzystaniu technologii niskoemisyjnych, dzięki czemu powstałyby nowe możliwości zatrudnienia i wzrostu gospodarczego. Jednocześnie utrzymane miałyby zostać niezbędne zabezpieczenia konkurencyjności przemysłu w Europie.

W szczegółach

Wniosek w sprawie zmiany dyrektywy o systemie handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) w celu wzmocnienia racjonalnych pod względem kosztów redukcji emisji oraz inwestycji niskoemisyjnych – 2015/148(COD)

Aby do 2030 r. emisje w UE mogły zostać ograniczone o co najmniej 40%, sektory objęte systemem EU ETS będą musiały zmniejszyć swoje emisje w porównaniu z 2005 r. o 43%. Oznacza to, że całkowita liczba uprawnień do emisji będzie maleć szybciej niż dotychczas: od 2021 r. co roku o 2,2% (zamiast o 1,74%). Innymi słowy emisje zmniejszą się w latach 2020–2030 w przybliżeniu o dodatkowe 556 mln ton. Dla porównania tyle wynoszą roczne emisje Wielkiej Brytanii.

Komisja proponuje m.in., by:

• zmienić system bezpłatnych uprawnień zwłaszcza w sektorach, w których ryzyko przeniesienia produkcji poza UE jest najwyższe (dotyczy to ok. 50 sektorów)
• zarezerwować znaczną liczbę bezpłatnych uprawnień dla nowych i rozwijających się obiektów
• uelastycznić przepisy, tak by liczba bezpłatnych uprawnień bardziej odpowiadała wielkości produkcji
• zaktualizować wszystkie wskaźniki stosowane do mierzenia poziomu emisji, tak by uwzględnić postęp technologiczny od 2008 r.

Z szacunków wynika, że w latach 2021–2030 przedsiębiorstwa otrzymają bezpłatnie około 6,3 mld uprawnień o wartości 160 mld EUR.

Komisja proponuje także utworzenie kilku mechanizmów wsparcia, aby pomóc przemysłowi i sektorom energetyki sprostać wyzwaniom innowacyjnym i inwestycyjnym związanym z przejściem na gospodarkę niskoemisyjną. Powstałyby 2 nowe fundusze:

• fundusz na rzecz innowacji – który ma uzupełnić istniejące wsparcie dla demonstracji technologii innowacyjnych i rozszerzyć je na przełomowe innowacje w przemyśle
• fundusz na rzecz modernizacji – który ma ułatwiać inwestycje w modernizację sektora energetyki i szerzej rozumianych systemów energetycznych oraz poprawić efektywność energetyczną w 10 państwach członkowskich o niższym poziomie dochodów.

W Radzie / Radzie Europejskiej

Wniosek w sprawie przeglądu EU ETS na lata 2021–2030

Negocjacje prowadzone są zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą. Oznacza to, że Rada i Parlament Europejski będą współprawodawcami.

28 lutego 2017 r. Rada ds. Środowiska ustaliła swoje stanowisko negocjacyjne (podejście ogólne). Parlament Europejski swoje stanowisko ustalił 15 lutego 2017 r.

9 listopada 2017 r. przedstawiciele prezydencji estońskiej osiągnęli wstępne porozumienie z Parlamentem Europejskim. Następnego dnia z wynikami negocjacji zapoznali się unijni ambasadorowie (Coreper).

22 listopada wstępne porozumienie osiągnięte między prezydencją estońską a Parlamentem Europejskim zatwierdziła Rada (ambasadorowie UE). Uzgodniony tekst trafi teraz do Parlamentu Europejskiego do zatwierdzenia.