Μεταρρύθμιση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών της ΕΕ
Με μια ματιά
Τα κύρια στοιχεία της απόφασης για τη δημιουργία ενός αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς (ΑΣΑ) δικαιωμάτων εκπομπών στην ΕΕ είναι τα εξής:
- το αποθεματικό θα συσταθεί το 2018 και θα τεθεί σε λειτουργία την 1η Ιανουαρίου 2019
- οι ετήσιες εκπλειστηριαζόμενες ποσότητες θα προσαρμοσθούν μόλις ο αριθμός των δικαιωμάτων σε κυκλοφορία υπερβεί το προκαθορισμένο εύρος
- τα 900 εκατομμύρια «παρακρατηθέντων δικαιωμάτων» θα μεταφερθούν στο ΑΣΑ (αντί του εκπλειστηριασμού τους στο διάστημα 2019-2020)
- τα μη κατανεμηθέντα δικαιώματα θα μεταφερθούν απευθείας στο ΑΣΑ το 2020
- κατά την επανεξέταση του ΣΕΔΕ και του ΑΣΑ θα ληφθούν υπόψη οι παράμετροι της διαρροής άνθρακα και της ανταγωνιστικότητας, συμπεριλαμβανομένων ζητημάτων που άπτονται της απασχόλησης και του ΑΕγχΠ
Το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ΣΕΔΕ) της ΕΕ δρομολογήθηκε το 2005 με στόχο να ενθαρρυνθεί η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου με τρόπο οικονομικά αποδοτικό και αποτελεσματικό. Θέτει περιορισμούς στις ποσότητες αερίων του θερμοκηπίου που μπορούν να εκπέμπουν οι ενεργοβόρες βιομηχανίες, οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας και οι αεροπορικές εταιρείες. Τα ανώτατα επίπεδα των δικαιωμάτων εκπομπών καθορίζονται από την ΕΕ και κάθε επιχείρηση λαμβάνει ή αγοράζει τα δικαιώματα που χρειάζεται. Το ανώτατο όριο μειώνεται με την πάροδο του χρόνου, προκειμένου να μειωθούν σταδιακά οι συνολικές ποσότητες εκπομπών.
Τα τελευταία χρόνια, η οικονομική κρίση συνέβαλε στη μείωση των εκπομπών και της ζήτησης δικαιωμάτων εκπομπών. Σε συνδυασμό με άλλους πιθανούς παράγοντες, αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση της τιμής άνθρακα και τη συσσώρευση μεγάλου πλεονάσματος δικαιωμάτων στο σύστημα, με αποτέλεσμα να είναι ορατός ο κίνδυνος να μην προσφέρει πλέον το ΣΕΔΕ κίνητρο για τη μείωση των εκπομπών με οικονομικά αποδοτικό τρόπο ούτε για καινοτομίες στις τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών άνθρακα.
Η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ τουλάχιστον κατά 40% έως το 2030 (σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990) είναι ένας από τους στόχους που συμφωνήθηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ως μέρος του πλαισίου για το κλίμα και την ενέργεια με ορίζοντα το 2030. Δεδομένου ότι το ΣΕΔΕ είναι το κυριότερο μέσο για την επίτευξη του εν λόγω στόχου, απαιτείται η μεταρρύθμισή του προκειμένου να διασφαλιστεί η εύρυθμη λειτουργία του συστήματος.
Ως πρώτο βήμα για τη μεταρρύθμιση, η ΕΕ εξέδωσε πρόσφατα απόφαση για τη δημιουργία αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς (ΑΣΑ) δικαιωμάτων εκπομπών στην ΕΕ. Σκοπός του αποθεματικού είναι η διόρθωση του μεγάλου πλεονάσματος δικαιωμάτων εκπομπών που έχουν συσσωρευτεί στο ΣΕΔΕ και η αύξηση της ευρωστίας του συστήματος έναντι των ανισορροπιών μεταξύ προσφοράς και ζήτησης.
Στις 15 Ιουλίου 2015, η Επιτροπή υπέβαλε μια δεύτερη πρόταση η οποία προβλέπει ευρύτερη επανεξέταση του ΣΕΔΕ. Στόχος της πρότασης είναι οι κατευθυντήριες γραμμές του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου σχετικά με τον ρόλο του ΣΕΔΕ, όσον αφορά την επίτευξη των στόχων της ΕΕ για τα αέρια του θερμοκηπίου με ορίζοντα το 2030, να αποκτήσουν ισχύ νόμου. Οι προτεινόμενες αλλαγές έχουν επίσης ως στόχο την ενθάρρυνση της καινοτομίας και της χρήσης τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα ώστε να δημιουργηθούν νέες ευκαιρίες απασχόλησης και ανάπτυξης, με παράλληλη διατήρηση των δικλίδων ασφαλείας υπέρ της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
Αναλυτικά
Πρόταση για την τροποποίηση της οδηγίας σχετικά με το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ΣΕΔΕ) της ΕΕ με σκοπό την ενίσχυση οικονομικά αποδοτικών μειώσεων των εκπομπών και την προώθηση επενδύσεων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών - 2015/148 (COD)
Για την επίτευξη του στόχου της μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ κατά τουλάχιστον 40% έως το 2030, οι τομείς που καλύπτονται από το ΣΕΔΕ θα πρέπει να μειώσουν τις εκπομπές τους κατά 43 % σε σύγκριση με το 2005. Αυτό σημαίνει ότι ο συνολικός αριθμός δικαιωμάτων εκπομπών θα μειώνεται με ταχύτερο ρυθμό από ό,τι στο παρελθόν: από το 2021 και μετά, ο ετήσιος ρυθμός μείωσης θα είναι 2,2% αντί για 1,74%. Αυτό ισοδυναμεί με επιπλέον μείωση των εκπομπών περίπου κατά 556 εκατομμύρια τόνους μεταξύ 2020 και 2030 - ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στις συνολικές ετήσιες εκπομπές του ΗΒ.
Η πρόταση της Επιτροπής περιλαμβάνει τις ακόλουθες αλλαγές, μεταξύ άλλων:
- αναθεώρηση του συστήματος δωρεάν κατανομής, με έμφασηστους τομείς που είναι πιο πιθανόν να επιλέξουν μετεγκατάσταση της παραγωγής τους εκτός ΕΕ (αφορά περίπου 50 τομείς)
- σεβαστό αριθμό δωρεάν δικαιωμάτων που θα προορίζονται για νέες εγκαταστάσεις και εγκαταστάσεις που αυξάνουν την παραγωγή τους
- πιο ευέλικτους κανόνες για καλύτερη ευθυγράμμιση της ποσότητας δωρεάν δικαιωμάτων με τα αριθμητικά δεδομένα της παραγωγής
- ενημέρωση του συνόλου των δεικτών αναφοράς για τη μέτρηση των επιδόσεων όσον αφορά τις εκπομπές, ώστε να αποτυπωθούν οι τεχνολογικές εξελίξεις από το 2008 μέχρι σήμερα
Περίπου 6,3 δισεκατομμύρια δικαιώματα, αξίας έως και 160 δις €, αναμένεται να κατανεμηθούν δωρεάν σε επιχειρήσεις μεταξύ 2021 και 2030.
Η Επιτροπή προτείνει επίσης να δημιουργηθούν διάφοροι μηχανισμοί χρηματοδοτικής στήριξης προκειμένου η βιομηχανία και ο κλάδος της ηλεκτροπαραγωγής να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις στους τομείς της καινοτομίας και των επενδύσεων που απαιτούνται για τη μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Μεταξύ αυτών, προτείνονται δύο νέα ταμεία:
- ταμείο καινοτομίας - επέκταση της υφιστάμενης στήριξης για την επίδειξη καινοτόμων τεχνολογιών ώστε να καλυφθούν και οι ρηξικέλευθες καινοτομίες στη βιομηχανία
- ταμείο εκσυγχρονισμού - διευκόλυνση των επενδύσεων για τον εκσυγχρονισμό του τομέα της ηλεκτροπαραγωγής και των ευρύτερων ενεργειακών συστημάτων και για την ενίσχυση της ενεργειακής απόδοσης σε 10 οικονομικά ασθενέστερα κράτη μέλη
Στο πλαίσιο του Συμβουλίου/Ευρωπαϊκού Συμβουλίου
Πρόταση για την αναθεώρηση του ΣΕΔΕ για την περίοδο 2021-2030
Η πρόταση για την αναθεώρηση του ΣΕΔΕ αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία. Το Συμβούλιο ως εκ τούτου συννομοθετεί με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Στις 28 Φεβρουαρίου 2017, το Συμβούλιο Περιβάλλοντος ενέκρινε τη διαπραγματευτική του θέση (γενική προσέγγιση). Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε εγκρίνει τη θέση του στις 15 Φεβρουαρίου 2017.
Στις 9 Νοεμβρίου 2017, οι αντιπρόσωποι της εσθονικής Προεδρίας κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων παρουσιάστηκε στους πρέσβεις της ΕΕ (ΕΜΑ) την επόμενη ημέρα.
Στις 22 Νοεμβρίου, το Συμβούλιο (πρέσβεις της ΕΕ) ενέκρινε την προσωρινή συμφωνία που επετεύχθη μεταξύ της εσθονικής Προεδρίας και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Το συμφωνηθέν κείμενο θα υποβληθεί τώρα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για έγκριση.