Kompas konkurencyjności
Za pomocą kompasu konkurencyjności Europa planuje przywrócić wzrost gospodarczy i dobrobyt.
Po co kompas konkurencyjności?
W ostatnich 20 latach produktywność Europy była niższa niż innych dużych gospodarek. Pilnie potrzebne są działania, które przywrócą jej konkurencyjność.
Dlatego w listopadzie 2024 r. w deklaracji budapeszteńskiej przywódcy UE podkreślili, że należy bezzwłocznie wdrożyć nowy ład na rzecz europejskiej konkurencyjności, którego mocną podstawą będzie w pełni zintegrowany jednolity rynek.
Nie ma już miejsca na utrzymanie status quo.
Deklaracja budapeszteńska
Odpowiadając na apel przywódców, w styczniu 2025 r. Komisja Europejska zaprezentowała kompas konkurencyjności.
Dokument opiera się na zaleceniach przedstawionych przez Maria Draghiego w sprawozdaniu na temat przyszłej konkurencyjności Europy.
Cele
Kompas ma ułatwić i przyspieszyć prowadzenie działalności gospodarczej oraz zapewnić Europie dobrobyt.
Zgodnie z kompasem w latach 2024–2029 prace Komisji mają się opierać na trzech filarach:
- eliminowanie luki innowacyjnej wobec głównych konkurentów UE
- połączenie dekarbonizacji z konkurencyjnością
- zmniejszenie zależności i zwiększenie bezpieczeństwa.
Innowacje
Pierwszy filar koncentruje się na stymulowaniu wzrostu poprzez innowacje.
Przywódcy UE podkreślili, że należy działać na rzecz otoczenia bardziej sprzyjającego innowacjom i opartego na doskonałej wiedzy naukowej, po to by szybciej i na dużą skalę wprowadzać na rynek innowacyjne produkty.
Tylko jeden na trzy patenty rejestrowane w UE jest wykorzystywany komercyjnie. Aby zniknęła luka innowacyjna względem konkurentów UE i aby Europa znalazła się w czołówce badań i innowacji na świecie, kompas konkurencyjności przewiduje projekty ustawodawcze, które mają:
- pomóc start-upom rozpocząć działalność i się rozwijać
- zachęcać do opracowywania i wdrażania sztucznej inteligencji w przemyśle
- uprościć i zharmonizować ogólnounijne przepisy
- sprzyjać powstawaniu nowych produktów finansujących (np. kapitał wysokiego ryzyka)
- ułatwiać przepływ talentów oraz zwiększyć wydatki na badania i rozwój
- służyć rozwijaniu infrastruktury obliczeń, chmury, sieci, satelitów i danych.
Nowe środki, dzięki którym Europa ma się znaleźć w czołówce w strategicznych sektorach technologicznych – takich jak sztuczna inteligencja, półprzewodniki i technologie kwantowe, materiały zaawansowane, biotechnologia, technologie czystej energii, robotyka, przestrzeń kosmiczna, mobilność oparta na sieci i mobilność autonomiczna – powinny umożliwić Europie zwiększenie zarówno suwerenności technologicznej, jak i konkurencyjności.
- Unijna strategia na rzecz przedsiębiorstw typu start-up i scale-up
- Europejska strategia na rzecz infrastruktur badawczych i technologicznych
- Strategiczne ramy na rzecz konkurencyjnej i zrównoważonej biogospodarki UE
- Rozporządzenie o 28. systemie prawnym dla przedsiębiorstw (projekt Komisji z 18 marca 2026)
Dekarbonizacja
Państwa UE chcą do 2050 r. osiągnąć neutralność klimatyczną.
Polityka dekarbonizacji, jeśli dobrze połączyć ją z polityką przemysłową, konkurencyjną, gospodarczą i handlową, jest silnym czynnikiem wzrostu.
Równocześnie, aby zyskać większą konkurencyjność, UE musi zająć się problemami strukturalnymi, które stoją za wysokimi cenami energii w Europie i za uzależnieniem od importu paliw kopalnych.
Aby skutecznie zdekarbonizować gospodarkę, drugi filar kompasu konkurencyjności przewiduje następujące inicjatywy Komisji:
- pakt dla czystego przemysłu oraz akt w sprawie przyspieszenia dekarbonizacji przemysłu mają pomóc producentom przechodzić na czystą produkcję i czyste technologie oraz promować nowe modele biznesowe o obiegu zamkniętym
- plan działania na rzecz przystępnych cen energii ma ułatwić dostęp do niedrogiej energii
- plan stopniowego wycofywania się z importu rosyjskich paliw kopalnych ma zmniejszyć unijne zależności energetyczne
- plan działania na rzecz elektryfikacji oraz pakiet dotyczący sieci europejskich mają służyć modernizacji i rozbudowie unijnej sieci i infrastruktury energetycznej
- zmiany w unijnym prawie o klimacie mają ustanowić na 2040 r. cel w postaci 90% redukcji emisji
- akt w sprawie gospodarki o obiegu zamkniętym ma skłonić do lepszego wykorzystywania, w tym ponownego wykorzystywania, zasobów.
Bezpieczeństwo
Kompas zwraca uwagę na handel jako jeden z kluczowych czynników unijnego dobrobytu oraz na to, że UE musi dywersyfikować, wzmacniać i uodparniać swoje łańcuchy dostaw.
Handel
Komisja zamierza podpisać i wdrożyć dodatkowe umowy handlowe oraz czyste partnerstwa handlowo-inwestycyjne. Mają one pomóc w zapewnianiu dostaw surowców krytycznych, czystej energii, zrównoważonych paliw transportowych i czystych technologii z całego świata.
Komisja uruchomiła też platformę, która pozwala unijnym firmom sprawnie nabywać produkty i surowce energetyczne.
Planowany przegląd przepisów o zamówieniach publicznych, w tym o preferencjach europejskich w zamówieniach publicznych, ma zwiększyć bezpieczeństwo technologiczne i krajowe łańcuchy dostaw.
Obronność
Dokument zwraca uwagę, że potrzebna jest dalsza współpraca między państwami członkowskimi w dziedzinie obronności. Ma temu służyć coraz częstsze korzystanie ze wspólnych zamówień oraz wspólnych badań i rozwoju, a także łączenie zasobów.
Gotowość
W kompasie podkreślono również, że trzeba podjąć konkretne działania, by lepiej przygotować UE na istniejące i potencjalne zagrożenia.
Czynniki konkurencyjności
Kompas wskazuje pięć sposobów zapewniania konkurencyjności UE we wszystkich sektorach.
Uproszczenia
Komisja przedstawiła kilka projektów mających uprościć przepisy, zmniejszyć obciążenia regulacyjne oraz przyspieszyć procedury administracyjne. W ten sposób Europa ma się stać atrakcyjniejszym miejscem do inwestycji.
Jednym z celów jest zmniejszenie obciążeń administracyjnych dla MŚP o co najmniej 35%.
Upraszczanie przepisów UE
Ukończenie budowy i rozwój jednolitego rynku
Przyjmując horyzontalną strategię na rzecz jednolitego rynku, Komisja chce pracować nad usunięciem istniejących barier dla wszystkich przedsiębiorstw, tak by mogły w pełni zyskać na korzyściach skali, które oferuje jednolity rynek.
Szczególna uwaga zostanie zwrócona na MŚP i start-upy.
Jednolity rynek
Finansowanie
Bardziej konkurencyjna, innowacyjna i zdekarbonizowana Europa będzie miała duże potrzeby finansowe, UE musi więc lepiej mobilizować inwestycje prywatne i w bardziej ukierunkowany sposób korzystać z finansowania publicznego. Dlatego Komisja przedstawiła strategię na rzecz unii oszczędności i inwestycji.
W kompasie przewidziano również projekty, które:
- pogłębią integrację unijnych rynków kapitałowych
- pomogą zmobilizować kapitał na projekty europejskie
- skierują oszczędności do gospodarki
- stworzą dodatkowe zdolności finansowania bankowego poprzez promowanie unijnego rynku sekurytyzacji.
Unia oszczędności i inwestycji
Komisja zaproponowała też restrukturyzację następnego długofalowego budżetu (wieloletnich ram finansowych na okres 2028–2034), aby wsparł unijną konkurencyjność.
Nowy Europejski Fundusz Konkurencyjności (EFK) połączy 14 obecnych osobnych programów w jeden zbiór przepisów. Powstanie też jeden, pojedynczy punkt dostępu do wsparcia. Fundusz obejmie następujące cztery obszary:
- zdrowie, biotechnologia, rolnictwo i biogospodarka
- odporność, bezpieczeństwo, obrona i przestrzeń kosmiczna
- przywództwo cyfrowe
- czysta transformacja i dekarbonizacja przemysłu.
Długofalowy budżet UE 2028–2034
Umiejętności
Aby lepiej łączyć dostępne umiejętności i potrzeby rynku pracy, Komisja chce stworzyć – za pomocą różnorodnych planów i inicjatyw – unię umiejętności.
Aby usunąć bariery ograniczające dostęp do rynku pracy, zwłaszcza dla kobiet, młodych ludzi, starszych obywateli, którzy chcą pozostać aktywni zawodowo, osób o niskich kwalifikacjach i osób z niepełnosprawnościami, Komisja zamierza również przedstawić plan działania na rzecz wysokiej jakości miejsc pracy.
Koordynacja polityki
Komisja zaproponuje nowe narzędzie koordynacji konkurencyjności, którego celem będzie lepsze dostosowywanie wspólnych interesów strategicznych na szczeblu unijnym i krajowym.
Powinno ono pomóc Unii i państwom członkowskim:
- działać na rzecz wspólnych priorytetów w dziedzinie konkurencyjności w wybranych kluczowych obszarach
- współpracować nad projektami leżącymi we wspólnym europejskim interesie.
Rola Rady w kompasie konkurencyjności
Rada Europejska ustala ogólną strategię polityczną i wskazówki dla UE.
Jako jeden z kluczowych elementów programu strategicznego na lata 2024–2029, przedstawiającego priorytety działań politycznych UE, przywódcy Unii wskazali „Prosperującą i konkurencyjną Europę”.
Rada UE razem z Parlamentem Europejskim odgrywa rolę współustawodawcy, zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą.
Oznacza to, że po tym, jak Komisja przedstawi projekt nowych przepisów zapowiedzianych w kompasie konkurencyjności, unijni ministrowie, którzy zbierają się na forum Rady w różnych składach, omawiają proponowane środki. Kolejnym krokiem są negocjacje z Parlamentem Europejskim nad ostatecznym kształtem regulacji. Potem obie instytucje przyjmują nowe przepisy, które stają się unijnym prawem.
Więcej
Przemysł
Zmiana klimatu: co robi UE?
Rola UE w światowym handlu
Ostatnia aktualizacja: 16 czerwca 2026