Kompas voor concurrentievermogen
Met het kompas voor concurrentievermogen kan Europa zijn economische groei en welvaart terugwinnen.
Waarom een kompas voor concurrentievermogen?
De productiviteit van Europa is de afgelopen 20 jaar achtergebleven bij die van andere grote economieën. Er zijn dringend maatregelen nodig om het concurrentievermogen van Europa nieuw leven in te blazen.
De EU-leiders benadrukten daarom in de Verklaring van Boedapest van november 2024 dat er dringend werk moet worden gemaakt van een nieuwe deal voor het Europees concurrentievermogen, die verankerd is in een volledig geïntegreerde interne markt.
"Business as usual" is niet langer een optie.
Verklaring van Boedapest
Op verzoek van de leiders heeft de Europese Commissie in januari 2025 het kompas voor concurrentievermogen uitgebracht.
Het kompas is gebaseerd op de aanbevelingen van Mario Draghi in zijn verslag over de toekomst van het Europese concurrentievermogen.
Doelstellingen
Doel van het kompas is ondernemen gemakkelijker en sneller te maken en de welvaart van Europa te waarborgen.
Het kompas dient als leidraad voor de werkzaamheden van de Commissie voor de periode 2024-2029, op basis van 3 pijlers:
- de innovatiekloof met de belangrijkste concurrenten van de EU dichten
- decarbonisatie en concurrentievermogen aan elkaar koppelen
- afhankelijkheden verminderen en de veiligheid vergroten
Innovatie
De eerste pijler is gericht op het stimuleren van groei door middel van innovatie.
De EU-leiders benadrukten dat er een innovatievriendelijker klimaat moet worden gecreëerd op basis van wetenschap op topniveau, zodat innovatieve producten sneller en op grote schaal op de markt kunnen worden gebracht.
Slechts 1 op de 3 in de EU geregistreerde octrooien wordt commercieel geëxploiteerd. Om de innovatiekloof met de concurrenten van de EU te dichten en Europa wereldwijd een onderzoeks- en innovatiekoploper te maken, worden in het kompas voor concurrentievermogen voorstellen opgenomen om:
- start-ups te helpen starten en opschalen
- de ontwikkeling en industriële toepassing van artificiële intelligentie (AI) aan te moedigen
- in de hele EU de rechtsregels te vereenvoudigen en harmoniseren
- nieuwe financieringsproducten, zoals durfkapitaal, te stimuleren
- de mobiliteit van talent te bevorderen en de uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling te verhogen
- computer-, cloud-, netwerk-, satelliet- en data-infrastructuur te ontwikkelen
Verder moet Europa met nieuwe maatregelen leidend worden in strategische technologiesectoren zoals AI, halfgeleider- en kwantumtechnologieën, geavanceerde materialen, biotechnologie, schone-energietechnologieën, robotica, ruimtevaart, geconnecteerde en autonome mobiliteit, en op die manier zowel technologisch soevereiner als concurrerender te worden.
Decarbonisatie
De EU-lidstaten hebben zich ertoe verbonden de EU tegen 2050 klimaatneutraal te maken.
Decarbonisatiebeleid is een sterke aanjager van groei als het goed geïntegreerd wordt in het industrie-, mededingings-, economisch en handelsbeleid.
Om krachtiger te kunnen concurreren, moet de EU iets doen aan de structurele problemen die ten grondslag liggen aan de hoge energieprijzen in Europa en aan haar afhankelijkheid van de invoer van fossiele brandstoffen.
Voor een efficiënte decarbonisatie van de economie omvat de tweede pijler van het kompas voor concurrentievermogen de volgende Commissie-initiatieven:
- een "Clean Industrial Deal" en wetgeving ter versnelling van de industriële decarbonisatie, om fabrikanten te helpen over te stappen op schone productieprocessen en schone technologieën en om nieuwe circulaire bedrijfsmodellen te bevorderen
- een actieplan voor betaalbare energie voor een betere toegang tot goedkope energie
- een routekaart voor de geleidelijke uitfasering van Russische fossiele brandstoffen teneinde de energieafhankelijkheid van de EU te verminderen
- een actieplan voor elektrificatie en een Europees netwerkpakket ter modernisering en uitbreiding van het energienetwerk en de energie-infrastructuur in de EU
- wijziging van de EU-klimaatwet om een emissiereductiedoelstelling van 90% toe te voegen voor het jaar 2040
- een circulaire economie om een beter gebruik en hergebruik van hulpbronnen aan te moedigen
- Clean Industrial Deal
-
Dit document is momenteel alleen beschikbaar in de volgende talen:
- Actieplan voor betaalbare energie
- Europees actieplan voor staal en metaal
Veiligheid
In het kompas wordt benadrukt dat de Europese welvaart sterk handelsgebonden is en dat de EU haar toeleveringsketens moet diversifiëren, versterken en waarborgen.
Handel
De Commissie wil aanvullende handelsovereenkomsten en partnerschappen voor schone handel en investeringen sluiten om de voorziening van kritieke grondstoffen, schone energie, duurzame vervoersbrandstoffen en schone technologieën uit de hele wereld veilig te stellen.
De Commissie heeft ook een platform gelanceerd waarop EU-bedrijven op een doeltreffende manier energiegerelateerde producten en grondstoffen kunnen aankopen.
De geplande herziening van de aanbestedingsregels, met inbegrip van een Europese preferentie bij overheidsopdrachten, zal gericht zijn op het versterken van de technologische veiligheid en de binnenlandse toeleveringsketens.
Defensie
In het kompas wordt benadrukt dat de lidstaten nauwer moeten samenwerken op defensiegebied, met meer gezamenlijke aanbestedingen, meer gezamenlijke onderzoek en ontwikkeling, en met bundeling van middelen.
Paraatheid
In het kompas ligt de nadruk op concrete maatregelen om de EU beter voor te bereiden op bestaande en potentiële dreigingen.
Concurrentiekrachtbevorderende factoren
In het kompas worden 5 manieren genoemd waarop de EU in alle sectoren concurrerend kan zijn.
Vereenvoudiging
De Commissie heeft diverse voorstellen gedaan voor eenvoudigere regels, een lagere regeldruk en snellere administratieve procedures om Europa aantrekkelijker te maken voor investeringen.
Ze wil de administratieve lasten voor het midden- en kleinbedrijf met ten minste 35% verminderen.
Vereenvoudiging van EU-regels
Voltooiing en uitbreiding van de eengemaakte markt
Een aantal obstakels belemmeren bedrijven om de schaalvoordelen van de interne markt optimaal te benutten. De Commissie wil die aanpakken met behulp van een horizontale strategie voor de eengemaakte markt.
Het midden- en kleinbedrijf en start-ups krijgen daarbij bijzondere aandacht.
Eengemaakte markt
Financiering
Aangezien er voor een concurrerender, innovatiever en koolstofvrij Europa veel geld nodig is, moet de EU beter in staat zijn particuliere investeringen aan te trekken en gerichter gebruikmaken van overheidsfinanciering. De Commissie heeft een strategie voor een spaar- en investeringsunie voorgesteld.
Het kompas omvat voorstellen om:
- een diepere integratie van de kapitaalmarkten in de EU
- hulp bij het aantrekken van kapitaal voor Europese projecten
- een grotere inzet van spaartegoeden in de economie
- extra financieringscapaciteit voor banken door bevordering van de EU-securitisatiemarkt
Verder heeft de Commissie voorgesteld om de volgende langetermijnbegroting (meerjarig financieel kader 2028-2034) te herstructureren ter ondersteuning van het concurrentievermogen van de EU. Een nieuw op te richten fonds voor concurrentievermogen moet een strategische investeringscapaciteit vormen die kan helpen particuliere investeringen aan te trekken en een lager risicoprofiel te geven.
Kapitaalmarkten
Vaardigheden
Voor een betere afstemming van beschikbare vaardigheden enerzijds en de arbeidsmarktbehoeften anderzijds wil de Commissie via verschillende plannen en initiatieven een vaardigheidsunie inrichten.
En om met name vrouwen, jongeren, ouderen die economisch actief willen blijven, en ook laaggeschoolden en mensen met een handicap betere toegang tot de arbeidsmarkt te bieden, wil de Commissie een routekaart voor hoogwaardige banen voorleggen.
Coördinatie van het beleid
Verder wil zij een nieuw instrument voor de coördinatie van het concurrentievermogen inrichten waarmee de gemeenschappelijke strategische belangen op EU- en nationaal niveau beter op elkaar kunnen worden afgestemd.
Het moet de EU en de lidstaten helpen om:
- op specifieke belangrijke gebieden gemeenschappelijke prioriteiten voor het concurrentievermogen te verwezenlijken
- samen te werken aan projecten van gemeenschappelijk Europees belang
Rol van de Raad in het kompas voor concurrentievermogen
De Europese Raad stippelt de algemene politieke strategie en richtsnoeren voor de EU uit.
"Een welvarend en concurrerend Europa" is door de EU-leiders bestempeld als een van de belangrijkste elementen van de strategische agenda voor 2024-2029, een samenballing van de prioriteiten voor de beleidswerkzaamheden van de EU.
De Raad van de EU neemt samen met het Europees Parlement wetgeving aan volgens de gewone wetgevingsprocedure.
Dit betekent dat zodra de Commissie de in het kompas voor concurrentievermogen aangekondigde voorstellen voor nieuwe wetgeving indient, de EU-ministers er zich in verschillende Raadsformaties over zullen buigen. Daarna volgen er onderhandelingen met het Europees Parlement over de definitieve vorm van die wetgeving, alvorens beide instellingen de nieuwe regels aannemen en ze EU-recht worden.
Zie ook:
Industrie
Klimaatverandering: wat onderneemt de EU?
Rol van de EU in de wereldhandel
Laatst bijgewerkt: 16 juni 2026