Umowa zastępująca umowę z Kotonu
Umowa zastępująca umowę z Kotonu to ogólne ramy stosunków UE z państwami Afryki, Karaibów i Pacyfiku.
15 listopada porozumienie zastępujące umowę z Kotonu, po jego podpisaniu, stało się umową z Samoa.
Umowa z Samoa to ogólne ramy stosunków UE z państwami Afryki, Karaibów i Pacyfiku.
Nowa umowa o partnerstwie UE – Organizacja Państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku
Nowa umowa o partnerstwie ustanowi nowe ramy prawne stosunków UE z 79 państwami,w tym 47 krajami Afryki, 16 krajami Karaibów i 15 krajami Pacyfiku oraz Malediwami.
Ma zwiększyć zdolność UE i państw AKP do współpracy w obliczu globalnych wyzwań.
Ustanawia wspólne zasady i obejmuje następujących sześć obszarów priorytetowych:
- demokracja i prawa człowieka
- zrównoważony wzrost gospodarczy i rozwój
- zmiana klimatu
- rozwój społeczny
- pokój i bezpieczeństwo
- migracja i mobilność.
Umowa będzie się składać ze wspólnych postanowień na szczeblu AKP i trzech protokołów regionalnych dotyczących – osobno – państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku i skupiających się na konkretnych potrzebach tych regionów.
- Zastąpienie umowy z Kotonu: negocjatorzy osiągnęli porozumienie polityczne w sprawie nowej umowy o partnerstwie UE – Afryka, Karaiby, Pacyfik (Komisja Europejska)
- W kierunku kompleksowej strategii współpracy z Afryką (Komisja Europejska)
20 lipca 2023 r. Rada wyraziła zgodę na podpisanie i tymczasowe stosowanie umowy o partnerstwie zastępującej umowę z Kotonu. Nowe ramy prawne będą obowiązywać przez najbliższych 20 lat.
Nowa umowa zostanie oficjalnie podpisana przez UE i jej państwa członkowskie oraz członków Organizacji Państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku w najbliższych miesiącach. Będzie tymczasowo stosowana od pierwszego dnia drugiego miesiąca po jej podpisaniu.
Umowa z Kotonu
Umowa z Kotonu, ustanawiająca aktualne ramy partnerstwa, została przyjęta w 2000 r. i zastąpiła konwencję z Lomé z 1975 r. Została zawarta na 20 lat.
Miała wygasnąć w lutym 2020 r., ale zdecydowano o jej przedłużeniu do 30 listopada 2021 r., o ile przed tym terminem nie zacznie być tymczasowo stosowana ani nie wejdzie w życie nowa umowa o partnerstwie między UE a państwami AKP.
Umowa z Kotonu ma ograniczyć, a ostatecznie wyeliminować ubóstwo oraz ułatwić państwom AKP stopniowe włączanie się w gospodarkę światową.
Ma 3 filary:
- współpraca rozwojowa
- współpraca gospodarczo-handlowa
- wymiar polityczny.
Relacje UE z państwami Afryki, Karaibów i Pacyfiku (infografika)
Wspólne instytucje (umowa z Kotonu)
Najwyższą instytucją partnerstwa jest Rada Ministrów AKP–UE. Zbiera się raz w roku, na zmianę w Brukseli i w jednym z państw AKP. W jej skład wchodzą:
- członkowie Rady UE
- członek Komisji
- po jednym członku rządu z każdego państwa AKP.
Komitet Ambasadorów AKP–UE wspiera Radę Ministrów i monitoruje wykonanie umowy z Kotonu.
Komitet Współpracy AKP–UE na rzecz Finansowania Rozwoju bada realizację współpracy na rzecz finansowania rozwoju i monitoruje postępy.
Wspólny Ministerialny Komitet ds. Handlu AKP–UE omawia kwestie handlowe istotne dla wszystkich państw AKP. Monitoruje negocjowanie umów o partnerstwie gospodarczym i ich wykonanie. Bada też wpływ wielostronnych negocjacji handlowych na handel AKP–UE i na rozwój gospodarek państw AKP.
Wspólne Zgromadzenie Parlamentarne AKP–UE jest organem konsultacyjnym i składa się z równej liczby przedstawicieli UE i AKP. Zgromadzenie działa na rzecz procesów demokratycznych i większego zrozumienia między mieszkańcami UE i państw AKP. Omawia również kwestie dotyczące rozwoju i partnerstwa AKP–UE, w tym umów o partnerstwie gospodarczym.
Bieżące dziedziny działalności
1. Rozwój
UE wspiera programy i inicjatywy, które przynoszą korzyści wielu krajom z grupy państw AKP. Prowadzi też programy pobudzania wzrostu gospodarczego i rozwoju w konkretnych regionach AKP.
W ramach nowego długoterminowego unijnego budżetu na lata 2021–2027 UE finansuje większość programów rozwojowych na rzecz partnerskich państw AKP za pomocą Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej – „Globalny wymiar Europy”. Łączna pula środków finansowych na ten instrument wyniesie około 79,5 mld EUR (w cenach bieżących). Od 2021 r. przestał istnieć Europejski Fundusz Rozwoju, który był finansowany z bezpośrednich składek państw członkowskich.
2. Handel
UE wynegocjowała szereg umów o partnerstwie gospodarczym z 79 państwami AKP. Umowy te służą stworzeniu partnerstw handlowo-rozwojowych, uzupełnionych wsparciem rozwojowym.
Rada udziela Komisji mandatu do negocjowania takich umów, a gdy dana umowa zostanie ostatecznie wynegocjowana – podpisuje ją.
Umowy o partnerstwie gospodarczym z państwami Afryki
W lipcu 2014 r. zawarto regionalną umowę o partnerstwie gospodarczym z 16 państwami Afryki Zachodniej, Wspólnotą Gospodarczą Państw Afryki Zachodniej (ECOWAS) oraz Zachodnioafrykańską Unią Gospodarczą i Walutową (UEMOA). Obecnie w toku jest proces podpisywania umowy. Do momentu przyjęcia pełnej regionalnej umowy o partnerstwie gospodarczym z Afryką Zachodnią tymczasowo stosowane są – odpowiednio od 3 września 2016 r. i 15 grudnia 2016 r. – wstępne umowy o partnerstwie gospodarczym z Wybrzeżem Kości Słoniowej i Ghaną.
W lipcu 2014 r. pomyślnie zakończyły się również negocjacje z państwami Południowoafrykańskiej Wspólnoty Rozwoju (SADC). Umowa została podpisana 10 czerwca 2016 r. w Kasane w Botswanie. Jest tymczasowo stosowana od 10 października 2016 r.
- UE podpisze umowę o partnerstwie gospodarczym z państwami Południowoafrykańskiej Wspólnoty Rozwoju (komunikat prasowy z 1 czerwca 2016)
- Umowa o partnerstwie gospodarczym z państwami SADC
W październiku 2014 r. pomyślnie zakończyły się negocjacje z państwami Wspólnoty Wschodnioafrykańskiej. Obecnie w toku jest proces podpisywania umowy.
Kamerun to jedyne państwo regionu, które podpisało umowę o partnerstwie gospodarczym między UE a Afryką Środkową. Miało to miejsce 15 stycznia 2009 r. Od 4 sierpnia 2014 r. umowa ta jest tymczasowo stosowana.
Jeśli chodzi o region Afryki Wschodniej i Południowej, w 2009 r. umowę o partnerstwie gospodarczym podpisały: Mauritius, Seszele, Zimbabwe i Madagaskar. Umowa jest tymczasowo stosowana od 14 maja 2012 r.
Umowa o partnerstwie gospodarczym w regionie Karaibów
W październiku 2008 r. UE podpisała umowę o partnerstwie gospodarczym z 15 państwami zrzeszonymi w Karaibskim Forum Państw AKP (CARIFORUM). Umowa jest tymczasowo stosowana od 29 grudnia 2008 r.
Umowa o partnerstwie gospodarczym w regionie Pacyfiku
W lipcu 2009 r. umowa przejściowa między UE a państwami AKP regionu Pacyfiku została podpisana przez Papuę-Nową Gwineę, a w grudniu 2009 r. – przez Fidżi. Papua-Nowa Gwinea ratyfikowała umowę w maju 2011 r. W lipcu 2014 r. Fidżi postanowiło rozpocząć tymczasowe stosowanie umowy. Znaczna część handlu UE z regionem Pacyfiku obejmującym 14 państw to właśnie handel z Papuą-Nową Gwineą i Fidżi. Samoa przystąpiło do umowy o partnerstwie gospodarczym 21 grudnia 2018 r., a Wyspy Salomona – 17 maja 2020 r.
3. Migracja
Migracja to również istotny element stosunków UE–AKP. Ramy współpracy wyznacza tu artykuł 13 umowy z Kotonu.
Artykuł ten mówi m.in. o poprawie warunków w państwach pochodzenia i tranzytu migrantów, o legalnej migracji oraz o odsyłaniu migrantów nielegalnych.
W listopadzie 2015 r. przywódcy państw UE i najbardziej zainteresowanych państw Afryki spotkali się na szczycie, aby zacieśnić polityczną współpracę migracyjną. Uzgodnili plan działania, a w nim 16 konkretnych postulatów do realizacji. Podczas szczytu uruchomiono także kryzysowy fundusz powierniczy UE na rzecz stabilności oraz eliminowania przyczyn nieuregulowanej migracji i przesiedleń w Afryce.
Reagowanie na presję migracyjną
Rada UE i Rada Europejska pracują nad kompleksową europejską polityką migracyjną.
4. Procedura konsultacyjna (artykuł 96)
Umowa z Kotonu przewiduje specjalną procedurę, na wypadek gdyby którakolwiek ze stron nie wywiązywała się z zasadniczych warunków partnerstwa. Chodzi m.in. o przestrzeganie praw człowieka, zasad demokracji oraz praworządności.
Procedura ma służyć normalizowaniu stosunków między partnerami. Jeżeli nie dojdą oni jednak do porozumienia, to strona, która wszczęła procedurę, może podjąć odpowiednie kroki co do projektów współpracy czy pomocy rozwojowej.
Jeżeli Unia Europejska chce wszcząć procedurę, Rada wystosowuje zaproszenie do podjęcia konsultacji. Kieruje też konsultacjami i przyjmuje ostateczną decyzję w ich sprawie.