Συμφωνία μετά το Κοτονού
Η συμφωνία μετά το Κοτονού αποτελεί το γενικό πλαίσιο για τις σχέσεις της ΕΕ με τις χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού.
Στις 15 Νοεμβρίου, κατόπιν της υπογραφής της, η συμφωνία μετά το Κοτονού απέκτησε την ονομασία «συμφωνία της Σαμόας».
Η συμφωνία της Σαμόας αποτελεί το γενικό πλαίσιο για τις σχέσεις της ΕΕ με τις χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού.
Νέα συμφωνία εταιρικής σχέσης ΕΕ-ΟΚΑΚΕ
Η νέα συμφωνία εταιρικής σχέσης θα αποτελέσει το νέο νομικό πλαίσιο των σχέσεων της ΕΕ με 79 χώρες. Σε αυτές περιλαμβάνονται 47 χώρες της Αφρικής, 16 χώρες της Καραϊβικής και 15 χώρες του Ειρηνικού, καθώς και η Δημοκρατία των Μαλδιβών.
Σκοπός της συμφωνίας είναι να ενισχυθεί η ικανότητα της ΕΕ και των χωρών ΑΚΕ να αντιμετωπίζουν από κοινού τα παγκόσμια προβλήματα.
Στη συμφωνία καθορίζονται κοινές αρχές και καλύπτονται οι ακόλουθοι έξι τομείς προτεραιότητας:
- δημοκρατία και ανθρώπινα δικαιώματα
- βιώσιμη οικονομική μεγέθυνση και ανάπτυξη
- κλιματική αλλαγή
- ανθρώπινη και κοινωνική ανάπτυξη
- ειρήνη και ασφάλεια
- μετανάστευση και κινητικότητα
Η συμφωνία θα στηρίζεται σε κοινή βάση σε επίπεδο ΑΚΕ και σε τρία περιφερειακά πρωτόκολλα για την Αφρική, την Καραϊβική και τον Ειρηνικό, με έμφαση στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε περιοχής.
- Μετά τη συμφωνία του Κοτονού: Οι διαπραγματευτές καταλήγουν σε πολιτική συμφωνία για νέα συμφωνία εταιρικής σχέσης ΕΕ/Αφρικής-Καραϊβικής-Ειρηνικού (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)
- Προς μια ολοκληρωμένη στρατηγική με την Αφρική (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)
Στις 20 Ιουλίου 2023, το Συμβούλιο έδωσε το πράσινο φως για την υπογραφή και την προσωρινή εφαρμογή της συμφωνίας εταιρικής σχέσης, ως του νέου νομικού πλαισίου για την επόμενη εικοσαετία, που θα διαδεχθεί τη συμφωνία του Κοτονού.
Η νέα συμφωνία θα υπογραφεί επίσημα κατά τους προσεχείς μήνες από την ΕΕ τα κράτη μέλη της, και τα μέλη του ΟΚΑΚΕ. Η προσωρινή εφαρμογή της θα αρχίσει την πρώτη ημέρα του δεύτερου μήνα μετά την υπογραφή.
Η συμφωνία του Κοτονού
Το ισχύον πλαίσιο εταιρικής σχέσης, η συμφωνία του Κοτονού, θεσπίστηκε το 2000 για να αντικαταστήσει τη σύμβαση του Λομέ του 1975. Είχε συναφθεί για περίοδο 20 ετών.
Η συμφωνία του Κοτονού επρόκειτο αρχικά να λήξει τον Φεβρουάριο του 2020. Οι διατάξεις της παρατάθηκαν έως τις 30 Νοεμβρίου 2021, εκτός εάν η νέα συμφωνία εταιρικής σχέσης μεταξύ της ΕΕ και των χωρών ΑΚΕ εφαρμοζόταν προσωρινά ή τίθετο σε ισχύ πριν από την ημερομηνία αυτή.
Στόχος της συμφωνίας του Κοτονού είναι η μείωση και, εν τέλει, η εξάλειψη της φτώχειας και η συμβολή στη σταδιακή ένταξη των χωρών ΑΚΕ στην παγκόσμια οικονομία.
Βασίζεται σε τρεις πυλώνες:
- αναπτυξιακή συνεργασία
- οικονομική και εμπορική συνεργασία
- πολιτική διάσταση
Σχέσεις της ΕΕ με τις χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (Ενημερωτικό γράφημα)
Μεικτά όργανα (Συμφωνία Κοτονού)
Το Συμβούλιο των Υπουργών ΑΚΕ-ΕΕ είναι το ανώτατο όργανο της εταιρικής σχέσης ΑΚΕ-ΕΕ. Συνέρχεται μία φορά τον χρόνο, στις Βρυξέλλες και σε μία χώρα ΑΚΕ εναλλάξ, και απαρτίζεται από:
- μέλη του Συμβουλίου της ΕΕ
- ένα μέλος της Επιτροπής
- ένα μέλος της κυβέρνησης κάθε κράτους ΑΚΕ
Η Επιτροπή των Πρέσβεων ΑΚΕ-ΕΕ επικουρεί το Συμβούλιο των Υπουργών και επιβλέπει την εφαρμογή της συμφωνίας του Κοτονού.
Η επιτροπή συνεργασίας ΑΚΕ-ΕΕ για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης εξετάζει την εφαρμογή της συνεργασίας για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης και παρακολουθεί την πρόοδο.
Η Μεικτή Διυπουργική Επιτροπή Εμπορίου ΑΚΕ-ΕΕ συζητεί εμπορικά θέματα που αφορούν όλα τα κράτη ΑΚΕ. Παρακολουθεί τις διαπραγματεύσεις και την εφαρμογή των συμφωνιών οικονομικής εταιρικής σχέσης. Εξετάζει επίσης τον αντίκτυπο των πολυμερών εμπορικών διαπραγματεύσεων στις εμπορικές συναλλαγές ΑΚΕ-ΕΕ και στην ανάπτυξη των οικονομιών των χωρών ΑΚΕ.
Η Συνέλευση Ίσης Εκπροσώπησης ΑΚΕ-ΕΕ είναι συμβουλευτικό σώμα που απαρτίζεται από ισάριθμους αντιπροσώπους της ΕΕ και των κρατών ΑΚΕ. Η συνέλευση προάγει τις δημοκρατικές διαδικασίες και ευνοεί την αμοιβαία κατανόηση μεταξύ των λαών της ΕΕ και των κρατών ΑΚΕ. Επιπλέον, εξετάζει ζητήματα που άπτονται της ανάπτυξης και της εταιρικής σχέσης ΑΚΕ-ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των συμφωνιών οικονομικής εταιρικής σχέσης.
Τομείς δραστηριότητας
1. Ανάπτυξη
Η ΕΕ στηρίζει προγράμματα και πρωτοβουλίες προς όφελος πλειάδας χωρών ΑΚΕ. Εφαρμόζει επίσης προγράμματα που προορίζονται να ενισχύσουν την περιφερειακή οικονομική ανάπτυξη και τη γενικότερη ανάπτυξη συγκεκριμένων περιφερειών των χωρών ΑΚΕ.
Στο πλαίσιο του νέου μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027, η ΕΕ χρηματοδοτεί τα περισσότερα από τα αναπτυξιακά της προγράμματα για τις χώρες-εταίρους ΑΚΕ μέσω του Μηχανισμού Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας - Η Ευρώπη στον κόσμο (ΜΓΑΔΣ). Ο ΜΓΑΔΣ θα λάβει συνολικό χρηματοδοτικό κονδύλιο ύψους περίπου 79,5 δισ. ευρώ (σε τρέχουσες τιμές). Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (ΕΤΑ), το οποίο χρηματοδοτήθηκε από άμεσες συνεισφορές των κρατών μελών, παύει να υφίσταται από το 2021.
2. Εμπόριο
Η ΕΕ έχει διαπραγματευθεί σειρά συμφωνιών οικονομικής εταιρικής σχέσης (ΣΟΕΣ) με τις 79 χώρες ΑΚΕ. Στόχος των συμφωνιών αυτών είναι η εγκαθίδρυση εμπορικών και αναπτυξιακών εταιρικών σχέσεων υποστηριζόμενων από την αναπτυξιακή βοήθεια.
Το Συμβούλιο παρέχει στην Επιτροπή την εντολή να διαπραγματευθεί τις συμφωνίες αυτές και υπογράφει το εκάστοτε τελικό κείμενο.
ΣΟΕΣ με χώρες της Αφρικής
Τον Ιούλιο του 2014 ολοκληρώθηκαν οι διαπραγματεύσεις επί της περιφερειακής ΣΟΕΣ με 16 κράτη της Δυτικής Αφρικής, την Οικονομική Κοινότητα των Δυτικοαφρικανικών Κρατών (ECOWAS) και τη Δυτικοαφρικανική Οικονομική και Νομισματική Ένωση (WAEMU). Η διαδικασία υπογραφής είναι σε εξέλιξη. Μέχρι την έγκριση της πλήρους περιφερειακής ΣΟΕΣ με τη Δυτική Αφρική, οι «ενδιάμεσες» συμφωνίες οικονομικής εταιρικής σχέσης με την Ακτή Ελεφαντοστού και τη Γκάνα ετέθησαν σε προσωρινή εφαρμογή στις 3 Σεπτεμβρίου 2016 και στις 15 Δεκεμβρίου 2016 αντίστοιχα.
Επίσης τον Ιούλιο του 2014, ολοκληρώθηκαν επιτυχώς και οι διαπραγματεύσεις με χώρες της Κοινότητας για την Ανάπτυξη της Μεσημβρινής Αφρικής. Η σχετική συμφωνία υπεγράφη στις 10 Ιουνίου 2016 στο Kasane της Μποτσουάνα και τέθηκε σε προσωρινή εφαρμογή στις 10 Οκτωβρίου 2016.
- Η ΕΕ θα υπογράψει συμφωνία οικονομικής εταιρικής σχέσης με την ομάδα κρατών ΣΟΕΣ της Κοινότητας για την Ανάπτυξη της Μεσημβρινής Αφρικής (ΚΑΜΑ) (δελτίο Τύπου, 1η Ιουνίου 2016)
- Συμφωνία οικονομικής εταιρικής σχέσης με τα κράτη ΣΟΕΣ της ΚΑΜΑ
Τον Οκτώβριο του 2014 ολοκληρώθηκαν επιτυχώς οι διαπραγματεύσεις με την Κοινότητα της Ανατολικής Αφρικής. Η διαδικασία υπογραφής είναι σε εξέλιξη.
Το Καμερούν είναι η μόνη χώρα της περιοχής που υπέγραψε τη ΣΟΕΣ μεταξύ ΕΕ και Κεντρικής Αφρικής στις 15 Ιανουαρίου 2009. Στις 4 Αυγούστου 2014 η συμφωνία τέθηκε σε προσωρινή εφαρμογή.
Στην περιοχή της Ανατολικής και Μεσημβρινής Αφρικής, ο Μαυρίκιος, οι Σεϋχέλλες, η Ζιμπάμπουε και η Μαδαγασκάρη υπέγραψαν ΣΟΕΣ το 2009. Η συμφωνία εφαρμόζεται σε προσωρινή βάση από τις 14 Μαΐου 2012.
ΣΟΕΣ στην περιοχή της Καραϊβικής
Τον Οκτώβριο του 2008, η ΕΕ υπέγραψε ΣΟΕΣ με το Φόρουμ της Καραϊβικής (CARIFORUM), μια ομάδα 15 κρατών της Καραϊβικής. Η ΣΟΕΣ CARIFORUM-ΕΕ εφαρμόζεται προσωρινά από τις 29 Δεκεμβρίου 2008.
ΣΟΕΣ στην περιοχή του Ειρηνικού
Η ενδιάμεση ΣΟΕΣ μεταξύ της ΕΕ και των κρατών ΑΚΕ του Ειρηνικού, υπεγράφη από την Παπούα-Νέα Γουινέα τον Ιούλιο του 2009 και από τις Νήσους Φίτζι τον Δεκέμβριο του 2009. Η Παπούα-Νέα Γουινέα επικύρωσε τη συμφωνία τον Μάιο του 2011. Τον Ιούλιο του 2014, οι Νήσοι Φίτζι αποφάσισαν να αρχίσουν να εφαρμόζουν προσωρινά τη συμφωνία. Από τις 14 χώρες του Ειρηνικού, η Παπούα-Νέα Γουινέα και οι Νήσοι Φίτζι αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο μέρος των εμπορικών συναλλαγών ΕΕ-Ειρηνικού. Η Σαμόα προσχώρησε στη ΣΟΕΣ στις 21 Δεκεμβρίου 2018 και οι Νήσοι Σολομώντος στις 17 Μαΐου 2020.
3. Μετανάστευση
Η μετανάστευση αποτελεί σημαντική πτυχή των σχέσεων ΕΕ-ΑΚΕ. Το πλαίσιο συνεργασίας στον τομέα αυτόν καθορίζεται στο άρθρο 13 της συμφωνίας του Κοτονού.
Οι διατάξεις του άρθρου αυτού αφορούν μεταξύ άλλων τη βελτίωση των συνθηκών στις χώρες προέλευσης και διέλευσης, τη νόμιμη μετανάστευση και την επιστροφή των παράνομων μεταναστών.
Τον Νοέμβριο του 2015 η ΕΕ και οι αφρικανοί ηγέτες των χωρών τις οποίες αφορούν περισσότερο τα ζητήματα αυτά πραγματοποίησαν σύνοδο κορυφής με σκοπό να ενισχύσουν την πολιτική συνεργασία στον τομέα της μετανάστευσης. Συμφώνησαν επί σχεδίου δράσης, το οποίο περιλαμβάνει 16 συγκεκριμένες δράσεις. Επιπλέον, στη σύνοδο κορυφής δρομολογήθηκε επίσης το καταπιστευματικό ταμείο έκτακτης ανάγκης της ΕΕ για τη σταθερότητα και την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων της αντικανονικής μετανάστευσης και του εκτοπισμού ανθρώπων στην Αφρική.
Αντιμετώπιση των μεταναστευτικών πιέσεων
Το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επιδιώκουν να θεσπίσουν μια ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική
4. Διαδικασία διαβούλευσης (Άρθρο 96)
Η συμφωνία του Κοτονού προβλέπει διαδικασία η οποία μπορεί να κινηθεί σε περίπτωση που ένα από τα συμβαλλόμενα μέρη δεν συμμορφώνεται προς τα ουσιώδη στοιχεία της εταιρικής σχέσης. Στα στοιχεία αυτά περιλαμβάνεται ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των δημοκρατικών αρχών και του κράτους δικαίου.
Στόχος αυτής της διαδικασίας είναι η αποκατάσταση των ομαλών σχέσεων μεταξύ των εταίρων. Εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία, το μέρος που κίνησε τη διαδικασία μπορεί να λάβει μέτρα όσον αφορά τα έργα συνεργασίας και την αναπτυξιακή βοήθεια.
Από την πλευρά της ΕΕ, το Συμβούλιο μπορεί να κινήσει αυτή τη διαδικασία απευθύνοντας πρόσκληση για διαβουλεύσεις. Το Συμβούλιο ηγείται των διαβουλεύσεων και εκδίδει την απόφαση με την οποία περατώνονται.