Procedura nadmiernego deficytu

Czym jest procedura nadmiernego deficytu?

Procedura nadmiernego deficytu to mechanizm, który ma sprawić, że państwa członkowskie UE będą utrzymywać lub przywrócą dyscyplinę budżetową.

Polityka gospodarcza i polityka budżetowa mają dla państw członkowskich bardzo duże znaczenie. Państwa uważają je za przedmiot wspólnego zainteresowania. Aby ograniczyć deficyt i dług publiczny, państwa członkowskie przyjęły i zapisały w traktatach UE określone wartości odniesienia. Wynoszą one 3% dla wskaźnika deficytu i 60% dla wskaźnika zadłużenia. Zawsze oblicza się je w stosunku do PKB danego państwa członkowskiego.

Wartości odniesienia wynoszą:

Państwa członkowskie nie mogą przekraczać tych wartości. Muszą unikać nadmiernego deficytu budżetowego i ograniczać nadmierne zadłużenie.

Celem procedury nadmiernego deficytu jest zapobieganie nadmiernym deficytom publicznym oraz – jeżeli one wystąpią – doprowadzenie do ich korekty. Zasady procedury nadmiernego deficytu określono w części naprawczej niedawno zmienionego paktu stabilności i wzrostu.

• Ramy zarządzania gospodarczego
• Art. 126 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Etapy procedury nadmiernego deficytu

Od 30 kwietnia 2024 r. obowiązują nowe unijne ramy zarządzania gospodarczego, które zmieniły sposób realizacji procedury nadmiernego deficytu.

Obejmuje ona kilka kluczowych etapów.

Jeżeli państwo członkowskie przekroczy wartości odniesienia deficytu lub długu lub jeśli grozi mu ich przekroczenie w niedalekiej przyszłości, Komisja przygotowuje sprawozdanie, w którym analizuje, czy dane państwo członkowskie wykazuje nadmierny deficyt.

Jeżeli po uwzględnieniu wszystkich istotnych czynników Komisja uzna, że w odniesieniu do danego państwa członkowskiego uzasadniona jest procedura nadmiernego deficytu, informuje o tym Radę i proponuje, by przyjęła decyzję, w której stwierdzi istnienie nadmiernego deficytu w danym państwie członkowskim.

Następnie Rada rozważa wszelkie uwagi danego państwa członkowskiego i wydaje decyzję, w której ogólnie ocenia, czy w tym państwie wystąpił nadmierny deficyt.

Jeżeli Rada stwierdzi istnienie nadmiernego deficytu, na podstawie zalecenia Komisji przyjmuje zalecenie określające, w jaki sposób należy naprawić sytuację. W zaleceniu może znaleźć się korekcyjna ścieżka budżetowa wraz odnośnymi wartościami i terminami.

Wówczas dane państwo członkowskie musi w ciągu sześciu miesięcy podjąć niezbędne działania.

Jeżeli w wyznaczonym terminie państwo członkowskie nie podejmie skutecznych działań ani nie zastosuje się do zalecenia, Rada może nałożyć sankcje. W odniesieniu do państw członkowskich strefy euro może to być grzywna w wysokości do 0,05% PKB z poprzedniego roku.

Grzywnę należy płacić co sześć miesięcy – dopóki Rada nie uzna, że dane państwo członkowskie podjęło skuteczne działania. Jeżeli państwo członkowskie nadal nie będzie przestrzegać zalecenia, Rada ma prawo zaostrzyć sankcje.

Zasady głosowania

Decyzje i zalecenia Rady podlegają szczególnym zasadom głosowania.

Państwo członkowskie poddawane ocenie nie ma prawa głosu.

Większość kwalifikowaną osiąga się, gdy głos na „tak” odda co najmniej 55% członków Rady reprezentujących państwa członkowskie uczestniczące w głosowaniu. Równocześnie łączna liczba ludności państw głosujących na „tak” musi stanowić co najmniej 65% ludności państw uczestniczących w głosowaniu.



Mniejszość blokująca musi obejmować co najmniej minimalną liczbę członków Rady reprezentujących ponad 35% ludności uczestniczących państw członkowskich, plus jednego członka.

• Sposób głosowania

Trwające procedury nadmiernego deficytu

Procedura nadmiernego deficytu oparta na kryterium deficytu

Z powodu Covid-19 w latach 2020–2023 UE zawiesiła swoje przepisy budżetowe dla wszystkich państw członkowskich, uruchamiając ogólną klauzulę wyjścia. Od 2024 r. klauzula ta nie obowiązuje. W związku z tym UE wznowiła procedurę nadmiernego deficytu opartą na kryterium deficytu na podstawie nowych zmienionych ram zarządzania gospodarczego.

Austria

8 lipca 2025 r. Rada postanowiła wszcząć procedurę nadmiernego deficytu wobec Austrii. Decyzja jest uzasadniona ze względu na deficyt budżetowy Austrii, który w 2024 r. wyniósł 4,7%. Równolegle Rada zatwierdziła również zalecenie dla Austrii określające ścieżkę i harmonogram wydatków netto służące zlikwidowaniu nadmiernego deficytu do 2028 r.

W zaleceniu określono następujące limity nominalnej stopy wzrostu wydatków netto Austrii: 2,6% w 2025 r., 2,2% w 2026 r., 2,2% w 2027 r. i 2,0% w 2028 r.

Belgia

26 lipca 2024 r., w następstwie wniosku Komisji, Rada wszczęła procedurę nadmiernego deficytu wobec Belgii. Podstawą tej decyzji był deficyt budżetowy Belgii, który w 2023 r. wyniósł 4,4%.

21 stycznia 2025 r. Rada przyjęła zalecenie, zgodnie z którym Belgia ma zlikwidować nadmierny deficyt do 2027 r. W zaleceniu określono następujące limity nominalnej stopy wzrostu wydatków netto Belgi: 2,4% w 2025 r., 1,9% w 2026 r. i 2,0% w 2027 r.

20 czerwca 2025 r. Rada przyjęła zmienione zalecenie dla Belgii, by ta zlikwidowała nadmierny deficyt do 2029 r. W zaleceniu zmieniono limity nominalnej stopy wzrostu wydatków netto Belgii na: 3,6% w 2025 r., 2,5% w 2026 r., 2,5% w 2027 r., 2,1% w 2028 r. i 2,1% w 2029 r.

Finlandia

20 stycznia 2026 r. Rada wszczęła procedurę nadmiernego deficytu wobec Finlandii. Decyzja jest uzasadniona ze względu na deficyt budżetowy Finlandii, który w 2024 r. wyniósł 4,4% i przewidywany deficyt budżetowy na poziomie 4,3% w 2025 r.

W swoim zaleceniu Rada stwierdza, że Finlandia powinna podjąć skuteczne działania i przedstawić do 30 kwietnia 2026 r. środki niezbędne do zmniejszenia deficytu.

W zaleceniu określono następujące limity nominalnej skumulowanej stopy wzrostu wydatków netto Finlandii: 2,5% w 2026 r., 4,1% w 2027 r. i 5,9% w 2028 r.

Francja

26 lipca 2024 r., w następstwie wniosku Komisji, Rada wszczęła procedurę nadmiernego deficytu wobec Francji. Decyzja jest uzasadniona ze względu na deficyt budżetowy Francji, który w 2023 r. wyniósł 5,5%.

21 stycznia 2025 r. Rada przyjęła zalecenie, aby Francja zlikwidowała nadmierny deficyt do 2029 r. W zaleceniu określono następujące limity nominalnej stopy wzrostu wydatków netto Francji: 0,8% w 2025 r., 1,2% w 2026 r., 1,2% w 2027 r., 1,2% w 2028 r. i 1,1% w 2029 r.

Włochy

26 lipca 2024 r., w następstwie wniosku Komisji, Rada wszczęła procedurę nadmiernego deficytu wobec Włoch. Decyzja jest uzasadniona ze względu na deficyt budżetowy Włoch, który w 2023 r. wyniósł 7,4%.

21 stycznia 2025 r. Rada przyjęła zalecenie, aby Włochy zlikwidowały nadmierny deficyt do 2026 r.

W zaleceniu określono następujące limity nominalnej stopy wzrostu wydatków netto Włoch: 1,3% w 2025 r. i 1,6% w 2026 r.

Węgry

26 lipca 2024 r. Rada wszczęła procedurę nadmiernego deficytu wobec Węgier ze względu na deficyt budżetowy tego kraju, który w 2023 r. wyniósł 6,7%.

18 lutego Rada zaleciła, aby Węgry zlikwidowały nadmierny deficyt do 2026 r. W zaleceniu określono następujące limity nominalnej stopy wzrostu wydatków netto Węgier: 4,3% w 2025 r. i 4,0% w 2026 r.

Polska

26 lipca 2024 r., w następstwie wniosku Komisji, Rada wszczęła procedurę nadmiernego deficytu wobec Polski ze względu na jej deficyt budżetowy, który w 2023 r. wyniósł 5,1%.

21 stycznia 2025 r. Rada zaleciła, aby Polska zlikwidowała nadmierny deficyt do 2028 r. W zaleceniu określono następujące limity nominalnej stopy wzrostu wydatków netto Polski: 6,3% w 2025 r., 4,4% w 2026 r., 4,0% w 2027 r. i 3,5% w 2028 r.

Słowacja

26 lipca 2024 r., w następstwie wniosku Komisji, Rada wszczęła procedurę nadmiernego deficytu wobec Słowacji. Decyzja jest uzasadniona ze względu na deficyt budżetowy Słowacji, który w 2023 r. wyniósł 4,9%.

21 stycznia Rada przyjęła zalecenie, aby Słowacja zlikwidowała nadmierny deficyt do 2027 r.

W zaleceniu określono następujące limity nominalnej stopy wzrostu wydatków netto Słowacji: 3,8% w 2025 r., 0,9% w 2026 r. i 1,6% w 2027 r.

Rumunia

Rada wszczęła procedurę nadmiernego deficytu wobec Rumunii 3 kwietnia 2020 r., aby państwo to zlikwidowało nadmierny deficyt.

26 lipca 2024 r. Rada ustaliła, że procedura nadmiernego deficytu wobec Rumunii powinna pozostać otwarta, ponieważ państwo to nie podjęło skutecznych działań, by zaradzić deficytowi.

W związku z tym, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych w Rumunii był nadal wysoki i przekraczał określoną w traktatach wartość odniesienia wynoszącą 3%, 20 czerwca 2025 r. Rada przyjęła nową decyzję stwierdzającą, że Rumunia nie podjęła skutecznych działań w odpowiedzi na zalecenia Rady.

8 lipca 2025 r. Rada zaktualizowała swoje zalecenie dla Rumunii w ramach trwającej procedury nadmiernego deficytu. W związku z tym do 15 października 2025 r. Rumunia powinna była podjąć skuteczne działania i przedstawić niezbędne środki, aby zmniejszyć deficyt i zakończyć procedurę do 2030 r.

W zaleceniu określono następujące limity nominalnej stopy wzrostu wydatków netto Rumunii: 2,8% w 2025 r., 2,6% w 2026 r., 4,6% w 2027 r., 4,4% w 2028 r., 4,2% w 2029 r. i 4,0% w 2030 r.

Procedura nadmiernego deficytu oparta na kryterium długu

Zgodnie z nowymi przepisami wszystkie państwa członkowskie muszą przygotować krajowe średniookresowe plany budżetowo-strukturalne. Muszą one zawierać ścieżkę wydatków netto.

Procedura nadmiernego deficytu nie zostanie wszczęta, jeśli wysoko zadłużone kraje będą podążać ścieżką wydatków netto określoną przez Radę prowadzącą do akceptowalnej tendencji spadkowej ich zadłużenia i pozwalającą zbliżyć się w zadowalającym tempie do określonej w traktacie wartości odniesienia. Zgodność ze ścieżką będzie przedmiotem regularnych ocen.

Tendencje budżetowe

Wszystkie państwa członkowskie UE są zobowiązane do przestrzegania dyscypliny budżetowej w oparciu o kryteria i wartości odniesienia określone w traktatach UE. W szczególności deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych nie powinien przekraczać 3% PKB, a dług publiczny powinien utrzymywać się na poziomie poniżej 60% PKB.

Poniższe wykresy przedstawiają wyniki państw członkowskich w odniesieniu do tych dwóch progów.

Ewolucja wskaźnika deficytu w poszczególnych państwach członkowskich (2013–2024)

Poniższy wykres pokazuje, jak z biegiem czasu zmieniał się deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych poszczególnych państw członkowskich w odniesieniu do wartości odniesienia wynoszącej 3% PKB.

Ewolucja wskaźnika zadłużenia w poszczególnych państwach członkowskich (2013–2024)

Na poniższym wykresie przedstawiono, jak zmieniał się dług publiczny w każdym z państw członkowskich UE w odniesieniu do wartości odniesienia wynoszącej 60% PKB.