Διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος

Τι είναι η διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος;

Η διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος (ΔΥΕ) είναι ένας μηχανισμός που σχεδιάστηκε για να διασφαλίζει ότι τα κράτη μέλη της ΕΕ θα επαναφέρουν ή θα διατηρούν την πειθαρχία όσον αφορά τους προϋπολογισμούς των κυβερνήσεών τους.

Τα κράτη μέλη θεωρούν τις οικονομικές και δημοσιονομικές πολιτικές εξαιρετικά σημαντικές. Τις αντιμετωπίζουν ως ζήτημα κοινού ενδιαφέροντος. Για τον περιορισμό του δημόσιου ελλείμματος και του δημόσιου χρέους, τα κράτη μέλη έχουν συμφωνήσει τιμές αναφοράς, τις οποίες έχουν κατοχυρώσει στις Συνθήκες της ΕΕ: 3% για τον λόγο του ελλείμματος και 60% για τον λόγο χρέους. Οι λόγοι ελλείμματος και χρέους υπολογίζονται πάντα σε σχέση με το ΑΕΠ ενός κράτους μέλους.

Οι τιμές αναφοράς είναι:

Όλα τα κράτη μέλη οφείλουν να μην υπερβαίνουν αυτές τις τιμές αναφοράς. Πρέπει να αποφεύγουν τη δημιουργία υπερβολικών δημόσιων ελλειμμάτων και να μειώσουν το υπερβολικό χρέος.

Επιδίωξη της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος είναι να αποτρέπει υπερβολικά δημόσια ελλείμματα και, όταν αυτά προκύπτουν, να οδηγεί στη διόρθωσή τους. Οι κανόνες της ΔΥΕ καθορίζονται στο «διορθωτικό σκέλος» του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης (ΣΣΑ), το οποίο αναθεωρήθηκε πρόσφατα.

• Πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης
• Άρθρο 126 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Τα στάδια της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος

Το νέο πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ, το οποίο ισχύει από τις 30 Απριλίου 2024, έχει αλλάξει τον τρόπο διεξαγωγής της ΔΥΕ.

Η διαδικασία περιλαμβάνει ορισμένα βασικά στάδια.

Εάν ένα κράτος μέλος έχει υπερβεί τις τιμές αναφοράς για το έλλειμμα ή το χρέος ή εάν υπάρχει κίνδυνος να τις υπερβεί στο εγγύς μέλλον, η Επιτροπή συντάσσει έκθεση στην οποία αναλύεται το κατά πόσον το εν λόγω κράτος μέλος εμφανίζει υπερβολικό έλλειμμα.

Εάν, έχοντας εξετάσει όλους τους σχετικούς παράγοντες, η Επιτροπή κρίνει ότι πρέπει να κινηθεί διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος για ένα κράτος μέλος, ενημερώνει σχετικά το Συμβούλιο και προτείνει να εκδοθεί απόφαση του Συμβουλίου με την οποία διαπιστώνεται η ύπαρξη υπερβολικού ελλείμματος στο εν λόγω κράτος μέλος.

Σε συνέχεια της πρότασης της Επιτροπής, το Συμβούλιο εξετάζει οποιεσδήποτε παρατηρήσεις του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους και έπειτα εκδίδει απόφαση η οποία περιέχει συνολική αξιολόγηση της ύπαρξης ή μη υπερβολικού ελλείμματος.

Εάν το Συμβούλιο καταλήξει στο συμπέρασμα ότι υπάρχει υπερβολικό έλλειμμα, εκδίδει σύσταση, βάσει πρότασης της Επιτροπής, στην οποία καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να διορθωθεί η κατάσταση. Η σύσταση μπορεί να περιλαμβάνει διορθωτική δημοσιονομική πορεία, εκφρασμένη σε αριθμητικούς όρους, και συγκεκριμένη προθεσμία.

Στη συνέχεια, εναπόκειται στο ενδιαφερόμενο κράτος μέλος να προβεί στις αναγκαίες ενέργειες εντός έξι μηνών.

Εάν, κατά τη λήξη της προθεσμίας, δεν έχουν ληφθεί αποτελεσματικά μέτρα ή εάν το κράτος μέλος δεν συμμορφωθεί με τη σύσταση, το Συμβούλιο μπορεί να επιβάλει κυρώσεις, συμπεριλαμβανομένης, για τα κράτη μέλη της ευρωζώνης, της επιβολής προστίμου έως και 0,05% του ΑΕΠ του προηγούμενου έτους.

Το πρόστιμο πρέπει να καταβάλλεται κάθε έξι μήνες έως ότου το Συμβούλιο εκτιμήσει ότι το συγκεκριμένο κράτος μέλος έχει λάβει αποτελεσματικά μέτρα. Εάν το κράτος μέλος εξακολουθεί να μην συμμορφώνεται, το Συμβούλιο έχει το δικαίωμα να εντείνει τις κυρώσεις.

Κανόνες ψηφοφορίας

Οι αποφάσεις και οι συστάσεις του Συμβουλίου εκδίδονται βάσει ειδικών κανόνων ψηφοφορίας.

Το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος δεν έχει δικαίωμα ψήφου.

Ειδική πλειοψηφία επιτυγχάνεται όταν τουλάχιστον το 55% των μελών του Συμβουλίου που αντιπροσωπεύουν τα συμμετέχοντα κράτη μέλη και αντιστοιχούν σε 65% τουλάχιστον του πληθυσμού των κρατών αυτών ψηφίζουν υπέρ.



Οποιαδήποτε μειοψηφία αρνησικυρίας πρέπει να περιλαμβάνει τουλάχιστον τον ελάχιστο αριθμό μελών του Συμβουλίου που αντιπροσωπεύουν ποσοστό μεγαλύτερο από το 35% του πληθυσμού των συμμετεχόντων κρατών μελών, συν ένα μέλος.

• Σύστημα ψηφοφορίας

Διαδικασίες υπερβολικού ελλείμματος σε εξέλιξη

Διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος με κριτήριο το έλλειμμα

Λόγω της νόσου COVID-19, η ΕΕ ανέστειλε τους δημοσιονομικούς κανόνες της για όλα τα κράτη μέλη μεταξύ 2020 και 2023, ενεργοποιώντας τη γενική ρήτρα διαφυγής. Η γενική ρήτρα διαφυγής δεν ισχύει από το 2024. Κατά συνέπεια, η ΕΕ επανέφερε τη ΔΥΕ με κριτήριο το έλλειμμα σύμφωνα με τους νέους κανόνες του αναθεωρημένου πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης.

Αυστρία

Στις 8 Ιουλίου 2025 το Συμβούλιο αποφάσισε να κινήσει ΔΥΕ κατά της Αυστρίας. Η απόφαση ήταν δικαιολογημένη λόγω του δημοσιονομικού ελλείμματος ύψους 4,7% της Αυστρίας το 2024. Παράλληλα με την απόφασή του, το Συμβούλιο ενέκρινε επίσης σύσταση προς την Αυστρία, στην οποία περιγράφεται η πορεία των καθαρών δαπανών και το χρονοδιάγραμμα που θα πρέπει να ακολουθήσει για να θέσει τέλος στην κατάσταση υπερβολικού ελλείμματος έως το 2028.

Στη σύσταση καθορίστηκαν όρια για τον ονομαστικό ρυθμό αύξησης των καθαρών δαπανών της Αυστρίας ως εξής: 2,6% το 2025, 2,2% το 2026, 2,2% το 2027 και 2,0% το 2028.

Βέλγιο

Στις 26 Ιουλίου 2024, μετά την πρόταση της Επιτροπής, το Συμβούλιο κίνησε ΔΥΕ κατά του Βελγίου. Βάση για την εν λόγω απόφαση αποτέλεσε το δημοσιονομικό έλλειμμα ύψους 4,4% του Βελγίου το 2023.

Στις 21 Ιανουαρίου 2025 το Συμβούλιο εξέδωσε σύσταση προκειμένου το Βέλγιο να θέσει τέλος στην κατάσταση υπερβολικού ελλείμματος έως το 2027. Στη σύσταση καθορίστηκαν όρια για τον ονομαστικό ρυθμό αύξησης των καθαρών δαπανών του Βελγίου ως εξής: 2,4% το 2025, 1,9% το 2026 και 2,0% το 2027.

Στις 20 Ιουνίου 2025 το Συμβούλιο εξέδωσε αναθεωρημένη σύσταση στην οποία ζητά από το Βέλγιο να θέσει τέλος στο υπερβολικό έλλειμμα έως το 2029. Στη σύσταση αυτή τροποποιήθηκαν τα όρια για τον ονομαστικό ρυθμό αύξησης των καθαρών δαπανών του Βελγίου ως εξής: 3,6% το 2025, 2,5% το 2026, 2,5% το 2027 και 2,1% το 2028 και 2,1% το 2029.

Φινλανδία

Στις 20 Ιανουαρίου 2026 το Συμβούλιο αποφάσισε να κινήσει ΔΥΕ κατά της Φινλανδίας. Η απόφαση ήταν δικαιολογημένη δεδομένου του δημοσιονομικού ελλείμματος της Φινλανδίας ύψους 4,4% το 2024 και του προβλεπόμενου δημοσιονομικού ελλείμματος ύψους 4,3% το 2025.

Στη σύστασή του, το Συμβούλιο ορίζει ότι η Φινλανδία θα πρέπει να αναλάβει αποτελεσματική δράση και να παρουσιάσει τα αναγκαία μέτρα για τη μείωση του ελλείμματός της έως τις 30 Απριλίου 2026.

Στη σύσταση καθορίστηκαν όρια για τον σωρευτικό ρυθμό αύξησης των καθαρών δαπανών της Φινλανδίας σε ονομαστικούς όρους ως εξής: 2,5% το 2026, 4,1% το 2027 και 5,9% το 2028.

Γαλλία

Στις 26 Ιουλίου 2024, μετά την πρόταση της Επιτροπής, το Συμβούλιο κίνησε ΔΥΕ κατά της Γαλλίας. Η απόφαση ήταν δικαιολογημένη λόγω του δημοσιονομικού ελλείμματος ύψους 5,5% της Γαλλίας το 2023.

Στις 21 Ιανουαρίου 2025 το Συμβούλιο εξέδωσε σύσταση προκειμένου η Γαλλία να θέσει τέλος στην κατάσταση υπερβολικού ελλείμματος έως το 2029. Στη σύσταση καθορίστηκαν όρια για τον ονομαστικό ρυθμό αύξησης των καθαρών δαπανών της Γαλλίας ως εξής: 0,8% το 2025, 1,2% το 2026, 1,2% το 2027 και 1,2% το 2028 και 1,1% το 2029.

Ιταλία

Στις 26 Ιουλίου 2024, μετά την πρόταση της Επιτροπής, το Συμβούλιο κίνησε ΔΥΕ κατά της Ιταλίας. Η απόφαση ήταν δικαιολογημένη λόγω του δημοσιονομικού ελλείμματος ύψους 7,4% της Ιταλίας το 2023.

Στις 21 Ιανουαρίου 2025 το Συμβούλιο εξέδωσε σύσταση στην οποία ορίστηκε ότι η Ιταλία θα πρέπει να θέσει τέλος στην κατάσταση υπερβολικού ελλείμματος έως το 2026.

Στη σύσταση καθορίστηκαν όρια για τον ονομαστικό ρυθμό αύξησης των καθαρών δαπανών της Ιταλίας ως εξής: 1,3% το 2025 και 1,6% το 2026.

Ουγγαρία

Το Συμβούλιο κίνησε ΔΥΕ κατά της Ουγγαρίας στις 26 Ιουλίου 2024, καθώς το δημοσιονομικό έλλειμμα της Ουγγαρίας ανήλθε στο 6,7% το 2023.

Στις 18 Φεβρουαρίου το Συμβούλιο συνέστησε στην Ουγγαρία να θέσει τέλος στην κατάσταση υπερβολικού ελλείμματος έως το 2026. Στη σύσταση καθορίστηκαν όρια για τον ονομαστικό ρυθμό αύξησης των καθαρών δαπανών της Ουγγαρίας ως εξής: 4,3% το 2025 και 4,0% το 2026.

Πολωνία

Στις 26 Ιουλίου 2024, μετά την πρόταση της Επιτροπής, το Συμβούλιο κίνησε ΔΥΕ κατά της Πολωνίας λόγω του δημοσιονομικού ελλείμματος ύψους 5,1% που κατέγραψε το 2023.

Στις 21 Ιανουαρίου 2025 το Συμβούλιο συνέστησε στην Πολωνία να θέσει τέλος στην κατάσταση υπερβολικού ελλείμματος έως το 2028. Στη σύσταση καθορίστηκαν όρια για τον ονομαστικό ρυθμό αύξησης των καθαρών δαπανών της Πολωνίας ως εξής: 6,3% το 2025, 4,4% το 2026, 4,0% το 2027 και 3,5% το 2028.

Σλοβακία

Στις 26 Ιουλίου 2024, μετά την πρόταση της Επιτροπής, το Συμβούλιο κίνησε ΔΥΕ κατά της Σλοβακίας. Η απόφαση ήταν δικαιολογημένη λόγω του δημοσιονομικού ελλείμματος ύψους 4,9% της Σλοβακίας το 2023.

Στις 21 Ιανουαρίου το Συμβούλιο εξέδωσε σύσταση στην οποία ορίστηκε ότι η Σλοβακία θα πρέπει να θέσει τέλος στην κατάσταση υπερβολικού ελλείμματος έως το 2027.

Στη σύσταση καθορίστηκαν όρια για τον ονομαστικό ρυθμό αύξησης των καθαρών δαπανών της Σλοβακίας ως εξής: 3,8% το 2025, 0,9% το 2026 και 1,6% το 2027.

Ρουμανία

Στις 3 Απριλίου 2020 το Συμβούλιο δρομολόγησε ΔΥΕ κατά της Ρουμανίας, με σκοπό τον τερματισμό του υπερβολικού της ελλείμματος.

Στις 26 Ιουλίου 2024 το Συμβούλιο έκρινε ότι η διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος για τη Ρουμανία θα πρέπει να παραμείνει ανοικτή, καθώς η χώρα δεν έχει λάβει αποτελεσματικά μέτρα για τη διόρθωση του ελλείμματός της.

Καθώς η Ρουμανία συνέχισε να καταγράφει υψηλά δημόσια ελλείμματα άνω της τιμής αναφοράς του 3%, όπως ορίζεται στις Συνθήκες, στις 20 Ιουνίου 2025 το Συμβούλιο εξέδωσε νέα απόφαση στην οποία διαπιστώνεται ότι η Ρουμανία δεν είχε λάβει αποτελεσματικά μέτρα κατόπιν των συστάσεων του Συμβουλίου.

Στις 8 Ιουλίου 2025 το Συμβούλιο αναθεώρησε τη σύστασή του προς τη Ρουμανία στο πλαίσιο της εν εξελίξει ΔΥΕ. Επομένως η Ρουμανία έπρεπε να αναλάβει αποτελεσματική δράση και να υποβάλει τα αναγκαία μέτρα για τη μείωση του ελλείμματός της έως τις 15 Οκτωβρίου 2025 και να θέσει τέλος στη ΔΥΕ έως το 2030.

Στη σύσταση καθορίστηκαν όρια για τον ονομαστικό ρυθμό αύξησης των καθαρών δαπανών της Ρουμανίας ως εξής: 2,8% το 2025, 2,6% το 2026, 4,6% το 2027 και 4,4% το 2028, 4,2% το 2029 και 4,0% το 2030.

Διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος με κριτήριο το χρέος

Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, όλα τα κράτη μέλη πρέπει να καταρτίσουν εθνικά μεσοπρόθεσμα δημοσιονομικά-διαρθρωτικά σχέδια. Αυτά πρέπει να περιέχουν πορεία καθαρών δαπανών.

Για όσο διάστημα οι χώρες με υψηλό χρέος ακολουθούν την πορεία των καθαρών δαπανών τους όπως καθορίστηκε από το Συμβούλιο, θέτοντας το χρέος τους σε αξιόπιστα καθοδική πορεία και προσεγγίζοντας την τιμή αναφοράς όπως καθορίζεται από τη Συνθήκη με ικανοποιητικό ρυθμό, δεν θα υπόκεινται σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος. Η συμμόρφωση θα αξιολογείται τακτικά.

Δημοσιονομικές τάσεις

Όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ οφείλουν να τηρούν δημοσιονομική πειθαρχία, με βάση τα κριτήρια και τις τιμές αναφοράς που ορίζονται στις Συνθήκες της ΕΕ. Συγκεκριμένα, το δημόσιο έλλειμμα δεν θα πρέπει να υπερβαίνει το 3% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) και το δημόσιο χρέος τους θα πρέπει να παραμείνει κάτω από το 60% του ΑΕΠ.

Τα παρακάτω διαγράμματα απεικονίζουν τις επιδόσεις των κρατών μελών σε σχέση με τα δύο αυτά κατώτατα όρια.

Εξέλιξη του ελλείμματος ανά κράτος μέλος (2013-2024)

Στο παρακάτω διάγραμμα παρουσιάζεται διαχρονικά η εξέλιξη του δημόσιου ελλείμματος κάθε κράτους μέλους της ΕΕ σε σχέση με την τιμή αναφοράς του 3%.

Εξέλιξη του χρέους ανά κράτος μέλος (2013-2024)

Στο παρακάτω διάγραμμα παρουσιάζεται η εξέλιξη των επιπέδων δημόσιου χρέους σε κάθε κράτος μέλος της ΕΕ σε σύγκριση με την τιμή αναφοράς του 60%.