Jednolity mechanizm nadzorczy

Główne cele:

• zapewnić lepszy nadzór nad europejskim sektorem bankowym zgodnie z jednolitymi wysokimi standardami i wymogami
• dbać o dobrą kondycję europejskiego sektora bankowego
• przyczynić się do stabilności finansowej i finansowej integracji strefy euro i całego jednolitego rynku.

Jednolity mechanizm nadzorczy – jeden z filarów unii bankowej – to ogólnounijny system nadzoru ostrożnościowego nad instytucjami kredytowymi w strefie euro i w tych państwach członkowskich spoza strefy, które postanowiły dołączyć do mechanizmu.

Jego celem jest zapewnienie lepszego nadzoru nad europejskim sektorem bankowym.

Nadzór odbywa się w ramach połączonej struktury, którą tworzą organ ponadnarodowy (Europejski Bank Centralny) i krajowe organy nadzorcze. Ściśle współpracują one ze sobą, kierując się jednolitymi wysokimi standardami i wymogami.

Jednolity mechanizm nadzorczy jest wspierany przez inny filar unii bankowej – jednolity mechanizm restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji upadających banków. Składa się on z jednolitego organu (rady) i jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji.

Główne zadania 

• weryfikować, czy instytucje kredytowe spełniają wymogi ostrożnościowe
• wykrywać słabe strony na wczesnym etapie
• dopilnować korekty słabych stron, a tym samym zapobiegać sytuacji, w której zagrożona będzie ogólna stabilność finansowa.

Struktura

Jednolity mechanizm nadzorczy tworzą Europejski Bank Centralny (EBC) i krajowe organy nadzorcze państw członkowskich UE objętych mechanizmem.

Akty prawne

Jednolity mechanizm nadzorczy ustanawiają 2 akty: rozporządzenie powierzające EBC zadania nadzorcze oraz zmienione rozporządzenie o ustanowieniu Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego.

• Rozporządzenie Rady powierzające Europejskiemu Bankowi Centralnemu szczególne zadania w związku z nadzorem ostrożnościowym nad instytucjami kredytowymi
• Zmienione rozporządzenie 1093/2010 w sprawie ustanowienia Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego
• Oświadczenie Rady o zasadach głosowania w Europejskim Urzędzie Nadzoru Bankowego

Zasady współpracy

Praktyczne zasady współpracy między EBC a krajowymi organami nadzorczymi określono w rozporządzeniu EBC (rozporządzeniu ramowym o jednolitym mechanizmie nadzorczym).

• SSM framework regulation (EUR-Lex)

Podobne zasady ustalono między Radą UE a EBC oraz między Parlamentem Europejskim a EBC.

• Protokół ustaleń między Radą UE a EBC co do współpracy w procedurach jednolitego mechanizmu nadzorczego
• Porozumienie międzyinstytucjonalne między Parlamentem Europejskim a EBC co do jednolitego mechanizmu nadzorczego

Role i zadania w jednolitym mechanizmie nadzorczym

 

Europejski Bank Centralny

EBC odpowiada za ogólne działanie jednolitego mechanizmu nadzorczego.

Blisko współpracuje z krajowymi organami nadzorczymi, bezpośrednio czuwając nad wszystkimi ważnymi bankami strefy euro (zwłaszcza dużymi bankami o znaczeniu systemowym).

Takiemu bezpośredniemu nadzorowi podlegają banki o aktywach, których wartość przekracza 30 mld EUR lub stanowi przynajmniej 20% PKB ich państwa. Obecnie w strefie euro jest około 120 takich banków. Ich aktywa odpowiadają 85% wszystkich aktywów bankowych strefy.

• Wykaz banków nadzorowanych przez EBC

Nadzór oznacza prowadzenie regularnych kontroli sprawdzających kondycję banków. Podczas kontroli EBC sprawdza m.in., jak banki udzielają pożyczek, jak same je zaciągają i jak inwestują – jednym słowem, jak przestrzegają jednolitego zbioru przepisów.

Pełny nadzór ze strony EBC rozpoczął się w listopadzie 2014 r.

W fazie przygotowawczej sprawdzanie kondycji banków miało formę „całościowej oceny”. EBC oceniał m.in. bilans banku (zwłaszcza jakość aktywów) oraz przeprowadzał test warunków skrajnych mający wykazać, czy bank jest wystarczająco dokapitalizowany i odporny na kryzys.

W razie konieczności EBC dokonuje takich ocen w porozumieniu z Europejskim Urzędem Nadzoru Bankowego. 

• Przewodnik EBC na temat nadzoru bankowego

EBC może też wydawać lub odbierać bankom licencje (we współpracy z krajowymi organami nadzorczymi) i nakładać na banki kary za nieprzestrzeganie przepisów.

Poza tym monitoruje nadzór nad mniejszymi bankami prowadzony przez krajowe organy nadzorcze. Aby zapewnić spójne stosowanie norm nadzorczych, może samodzielnie przejąć bezpośredni nadzór nad dowolnym bankiem w państwie członkowskim stosującym mechanizm.

Za realizację tych zasad EBC odpowiada przed Radą UE i Parlamentem Europejskim. Z obiema instytucjami zawarł konkretne porozumienia o przejrzystości i odpowiedzialności.

• Całościowa ocena (Europejski Bank Centralny) (en)

Bankowa Rada ds. Nadzoru

Zadania nadzorcze EBC wykonuje specjalnie powołana Rada ds. Nadzoru. Jej decyzje może odrzucić tylko Rada Prezesów EBC.

W skład Rady ds. Nadzoru wchodzą:

• przewodniczący
• wiceprzewodniczący
• 4 przedstawiciele EBC
• po 1 przedstawicielu każdego krajowego organu nadzorczego państw członkowskich UE objętych mechanizmem.

Państwa nienależące do strefy euro, ale objęte mechanizmem, mają w Radzie ds. Nadzoru te same pełne prawa głosu co państwa strefy euro.

W grudniu 2013 r. przewodniczącą Rady ds. Nadzoru mianowano Danièle Nouy. W lutym 2014 r. na stanowisko wiceprzewodniczącej powołano Sabine Lautenschläger. Ich nieodnawialne kadencje trwają 5 lat.

• Danièle Nouy mianowana szefem Rady ds. Nadzoru EBC (komunikat prasowy)
• Sabine Lautenschläger wiceprzewodniczącą rady nadzorczej Europejskiego Banku Centralnego (komunikat prasowy) (en)
• Mianowanie członków rady nadzorczej (komunikat prasowy) (en)

Krajowe organy nadzorcze

Krajowe organy nadzorcze odpowiadają za nadzór nad mniejszymi bankami i prowadzą bieżące kontrole po kątem ochrony konsumentów, prania pieniędzy, usług płatniczych i filii banków państw trzecich.

Rada UE

Rada mianuje przewodniczącego i wiceprzewodniczącego Rady ds. Nadzoru. Kandydatów zgłasza EBC, a zatwierdzić ich musi Parlament Europejski.

Ponadto Parlament i Rada mają prawo wszcząć procedurę odwołania przewodniczącego. Niemniej podjęcie dalszych kroków należy już do EBC.

Europejski Urząd Nadzoru Bankowego

Europejski Urząd Nadzoru Bankowego czuwa, by jednolity zbiór przepisów był skutecznie i spójnie realizowany w sektorze bankowym. Całościowo koordynuje ogólnounijne testy warunków skrajnych (przeprowadzane przez EBC), dlatego uczestniczy też w ich przygotowaniu.

• Rola Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego w testach warunków skrajnych

Skąd jednolity mechanizm nadzorczy?

Nadzór bankowy trzeba było zintegrować na szczeblu UE, by w razie kryzysu bankowego w UE wyeliminować rosnące ryzyko transgranicznych skutków ubocznych i ryzyko efektu domina. Ryzyko to rośnie, bo działalność ponadgraniczna w europejskim sektorze bankowym jest coraz powszechniejsza, a wzajemne zależności coraz silniejsze.

Ryzyko okazuje się szczególnie wysokie w strefie euro. Niedawny kryzys finansowy udowodnił, że sama koordynacja nadzoru bankowego w poszczególnych krajach nie wystarczy, by kryzys przełamać i zapewnić stabilność finansową. Dlatego państwa członkowskie uznały, że niezbędny jest jednolity system nadzoru bankowego.