Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός

Βασικοί στόχοι:

να εξασφαλισθεί η ενισχυμένη εποπτεία του τραπεζικού κλάδου της Ευρώπης βάσει ενιαίας δέσμης κανόνων και απαιτήσεων υψηλού επιπέδου
να εξασφαλισθεί στιβαρότητα του ευρωπαϊκού τραπεζικού κλάδου
να στηριχθεί η χρηματοπιστωτική σταθερότητα και η χρηματοπιστωτική ολοκλήρωση της ευρωζώνης και της εσωτερικής αγοράς συνολικά

Ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός (ΕΕΜ) - βασικός πυλώνας της τραπεζικής ένωσης - είναι ένα σύστημα που δημιούργησε η ΕΕ για την προληπτική εποπτεία των πιστωτικών ιδρυμάτων που λειτουργούν στην ευρωζώνη και στα εκτός ευρωζώνης κράτη μέλη της ΕΕ που επιλέγουν να συμμετάσχουν σε αυτόν.

Σκοπός του είναι να εξασφαλίσει την ενισχυμένη εποπτεία του τραπεζικού κλάδου της Ευρώπης.

Η εποπτεία αυτή εξασφαλίζεται μέσω μιας ολοκληρωμένης δομής, η οποία συνδυάζει στους κόλπους της μια υπερεθνική αρχή - την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα - και διάφορες εθνικές εποπτικές αρχές, οι οποίες συνεργάζονται στενά βάσει ενιαίας δέσμης κανόνων και απαιτήσεων υψηλού επιπέδου.

Οι δραστηριότητες του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού υποστηρίζονται από έναν άλλο βασικό πυλώνα της τραπεζικής ένωσης: τον Ενιαίο Μηχανισμό Εξυγίανσης, ο οποίος αποτελείται από μια ενιαία αρχή εξυγίανσης (Συμβούλιο) και ένα Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης με αποστολή να συμβάλει στην εξυγίανση προβληματικών τραπεζών.

Κύρια καθήκοντα

επιβλέπει τη συμμόρφωση των πιστωτικών ιδρυμάτων προς τις απαιτήσεις προληπτικής εποπτείας
εντοπίζει έγκαιρα τις αδυναμίες
εξασφαλίζει ότι λαμβάνονται μέτρα για τη διόρθωση αυτών των αδυναμιών, ώστε να ελέγχεται η κατάσταση και να μην μετατρέπεται σε απειλή για τη συνολική χρηματοπιστωτική σταθερότητα

Δομή

Ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός αποτελείται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και τις εθνικές εποπτικές αρχές των συμμετεχόντων κρατών μελών της ΕΕ.

Νομικές πράξεις

Ο ΕΕΜ συστάθηκε με τον κανονισμό για την ανάθεση εποπτικών καθηκόντων στην ΕΚΤ και τον τροποποιημένο κανονισμό σχετικά με τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών.

Ρυθμίσεις συνεργασίας

Οι πρακτικές ρυθμίσεις συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και των εθνικών εποπτικών αρχών καθορίζονται στον κανονισμό της ΕΚΤ που είναι γνωστός ως «κανονισμός - πλαίσιο για τον ΕΕΜ».

SSM framework regulation (EUR-Lex)

Παρόμοιες ρυθμίσεις συνεργασίας έχουν συμφωνηθεί από την ΕΚΤ τόσο με το Συμβούλιο της ΕΕ όσο και με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Φορείς και αρμοδιότητες στο πλαίσιο του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού

Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα

Η ΕΚΤ είναι υπεύθυνη για τη συνολική λειτουργία του Ευρωπαϊκού Εποπτικού Μηχανισμού.

Επιβλέπει άμεσα όλες τις «σημαντικές» τράπεζες της ευρωζώνης (και ιδίως τις μεγάλες, συστημικές τράπεζες) σε στενή συνεργασία με τις εθνικές εποπτικές αρχές.

Οι τράπεζες που υπόκεινται σε άμεση εποπτεία είναι εκείνες που διαθέτουν στοιχεία ενεργητικού άνω των 30 δισ. € ή που αντιπροσωπεύουν τουλάχιστον το 20% του ΑΕΠ της χώρας προέλευσής τους. Επί του παρόντος, στην ευρωζώνη υπάρχουν 120 περίπου τέτοιου είδους τράπεζες, οι οποίες αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 85% του συνόλου των στοιχείων ενεργητικού των τραπεζών που λειτουργούν στους κόλπους της.

Κατάλογος τραπεζών που εποπτεύονται από την ΕΚΤ

Εποπτεία σημαίνει διενέργεια τακτικών ελέγχων, προκειμένου να εξασφαλίζεται η ικανότητα λειτουργίας των τραπεζών. Στους ελέγχους περιλαμβάνεται εξέταση των δανειοδοτικών, δανειοληπτικών και επενδυτικών δραστηριοτήτων των τραπεζών και γενικότερα της συμμόρφωσής τους προς το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων.

Η ΕΚΤ ανέλαβε πλήρως τα εποπτικά της καθήκοντα τον Νοέμβριο του 2014.

Κατά την προπαρασκευαστική φάση, ελέγχθηκε η ευρωστία των τραπεζών στο πλαίσιο «συνολικής αξιολόγησης», η οποία περιλαμβάνει εξέταση των ισολογισμών των τραπεζών και ιδίως της ποιότητας των στοιχείων ενεργητικού, καθώς και τις «προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων», μέσω των οποίων ελέγχεται αν οι τράπεζες διαθέτουν επαρκή κεφάλαια και αν είναι έτοιμες να αντεπεξέλθουν σε ενδεχόμενες κρίσεις.

Η ΕΚΤ διενεργεί τις εν λόγω αξιολογήσεις σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών, ανάλογα με την περίπτωση.

Οδηγός της ΕΚΤ για την τραπεζική εποπτεία

Η ΕΚΤ έχει επίσης την εξουσία να χορηγεί ή να ανακαλεί άδειες λειτουργίας τραπεζών, σε συνεργασία με τις εθνικές εποπτικές αρχές, και να επιβάλλει κυρώσεις σε τράπεζες σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης.

Επιπλέον, παρακολουθεί την εποπτεία των μικρότερων τραπεζών που διενεργείται από τις εθνικές εποπτικές αρχές. Δύναται επίσης να αναλαμβάνει την άμεση εποπτεία οποιασδήποτε τράπεζας κράτους μέλους συμμετέχοντος στον ΕΕΜ με σκοπό τη διασφάλιση της συνεπούς εφαρμογής των εποπτικών κανόνων.

Η ΕΚΤ λογοδοτεί στο Συμβούλιο της ΕΕ και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την εφαρμογή των εν λόγω κανόνων. Έχει συμφωνήσει ειδικές ρυθμίσεις για τη διαφάνεια και τη λογοδοσία τόσο με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσο και με το Συμβούλιο.

Συνολική αξιολόγηση (ΕΚΤ)

Εποπτικό Συμβούλιο της ΕΚΤ

Τα εποπτικά καθήκοντα της ΕΚΤ ασκούνται από ένα ειδικά συσταθέν Εποπτικό Συμβούλιο. Οι αποφάσεις του Εποπτικού Συμβουλίου θεωρούνται εγκριθείσες εφόσον δεν απορριφθούν από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ.

Το Εποπτικό Συμβούλιο απαρτίζεται από:

τον πρόεδρο
τον αντιπρόεδρο
4 εκπροσώπους της ΕΚΤ
1 εκπρόσωπο από καθεμιά από τις εθνικές εποπτικές αρχές των συμμετεχόντων κρατών μελών της ΕΕ

Στο Εποπτικό Συμβούλιο, οι εκτός ευρωζώνης χώρες που συμμετέχουν στον ΕΕΜ έχουν πλήρη και ίσα δικαιώματα ψήφου με τα μέλη της ευρωζώνης.

Πρόεδρος του Εποπτικού Συμβουλίου είναι η κα Danièle Nouy, η οποία διορίστηκε τον Δεκέμβριο του 2013, και αντιπρόεδρος η κα Sabine Lautenschläger, η οποία διορίστηκε στη θέση αυτή τον Φεβρουάριο του 2014. Η θητεία τους είναι πενταετής και μη ανανεώσιμη.

Εθνικές εποπτικές αρχές

Οι εθνικές εποπτικές αρχές είναι υπεύθυνες για την επίβλεψη των μικρότερων τραπεζών και ασκούν διάφορα άλλα καθήκοντα καθημερινής εποπτείας που αφορούν την προστασία των καταναλωτών, τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, τις υπηρεσίες πληρωμών και τα υποκαταστήματα τραπεζών τρίτων χωρών.

Το Συμβούλιο της ΕΕ

Ο πρόεδρος και ο αντιπρόεδρος του Εποπτικού Συμβουλίου διορίζονται από το Συμβούλιο. Οι υποψήφιοι προτείνονται από την ΕΚΤ, απαιτείται δε η έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Επιπροσθέτως, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έχουν δικαίωμα να κινούν διαδικασία για την απομάκρυνση του προέδρου, παρ' ότι κάθε επακόλουθη ενέργεια στο πλαίσιο τέτοιας διαδικασίας είναι στη διακριτική ευχέρεια της ΕΚΤ.

Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών

Η ΕΑΤ είναι υπεύθυνη για την αποτελεσματική και συνεπή εφαρμογή του ενιαίου εγχειριδίου κανόνων στον τραπεζικό κλάδο. Συμμετέχει επίσης στην προετοιμασία των δοκιμών αντοχής των τραπεζών που διενεργούνται από την ΕΚΤ. Συγκεκριμένα, η ΕΑΤ συντονίζει την όλη άσκηση σε επίπεδο ΕΕ.

Ο ρόλος της ΕΑΤ στις προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων

Γιατί χρειάζεται ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός;

Η ολοκληρωμένη εποπτεία των τραπεζών σε επίπεδο ΕΕ κρίθηκε αναγκαία για να αντιμετωπιστεί ο αυξημένος κίνδυνος διασυνοριακής εξάπλωσης των επιπτώσεων ενδεχόμενων τραπεζικών κρίσεων στην ΕΕ. Ο κίνδυνος αυτός έχει οξυνθεί παράλληλα με το πολλαπλασιασμό των διασυνοριακών δραστηριοτήτων και των επακόλουθων σχέσεων αλληλεξάρτησης που έχουν αναπτυχθεί στον ευρωπαϊκό τραπεζικό κλάδο.

Ο κίνδυνος αποδείχθηκε ιδιαίτερα σοβαρός στην ευρωζώνη, όπου η πρόσφατη χρηματοπιστωτική κρίση κατέδειξε ότι ο απλός συντονισμός της εθνικής εποπτείας των τραπεζών δεν επαρκεί για τη διαχείριση κρίσεων και τη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας. Τα κράτη μέλη έκριναν, για τον λόγο αυτό, ότι χρειαζόταν ένα ενιαίο σύστημα εποπτείας των τραπεζών.