Gemeenschappelijk toezichtsmechanisme

Belangrijkste doelstellingen:

• zorgen voor verscherpt toezicht op de Europese bankensector, conform één reeks normen en vereisten van hoog niveau
• garanderen van een solide Europese bankensector
• bijdragen aan financiële stabiliteit en de financiële integratie van de eurozone en de eengemaakte markt in het algemeen

Het gemeenschappelijk toezichtsmechanisme (GTM) is een belangrijke pijler van de bankenunie. Het is een systeem op EU-niveau voor het prudentieel toezicht op kredietinstellingen in de eurozone en in de niet tot de eurozone behorende EU-lidstaten die aan het systeem willen deelnemen.

Het GTM is bedoeld om het toezicht op de Europese bankensector te verscherpen.

Het toezicht wordt uitgeoefend door een structuur waarin een supranationale autoriteit (de Europese Centrale Bank) en nationale toezichthouders zijn geïntegreerd, die nauw samenwerken volgens één reeks normen en vereisten van hoog niveau.

De werkzaamheden in het kader van het GTM steunen op een andere belangrijke pijler van de bankenunie: het gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme (GAM). Dat bestaat uit een gemeenschappelijke afwikkelingsautoriteit en een gemeenschappelijk afwikkelingsfonds die moeten helpen bij de afwikkeling van falende banken.

Hoofdtaken 

• erop toezien dat kredietinstellingen de prudentiële vereisten naleven
• zwakke punten in een vroeg stadium opsporen
• ervoor zorgen dat die zwakke punten worden gecorrigeerd, zodat de situatie geen bedreiging voor de algemene financiële stabiliteit gaat vormen

Structuur

Het GTM bestaat uit de Europese Centrale Bank (ECB) en de nationale toezichthouders van de deelnemende EU-lidstaten.

Wetgeving

De oprichtingsteksten van het GTM zijn een verordening waarbij aan de ECB toezichtstaken worden opgedragen, en een gewijzigde verordening over de oprichting van de Europese Bankautoriteit.

• Verordening van de Raad waarbij aan de Europese Centrale Bank specifieke taken worden opgedragen betreffende het beleid inzake het prudentieel toezicht op kredietinstellingen
• Gewijzigde verordening 1093/2010 tot oprichting van de Europese Bankautoriteit (EBA)
• Verklaring van de Raad over de stemregels bij de EBA

Samenwerkingsregeling

De praktische afspraken voor samenwerking tussen de ECB en de nationale toezichthouders zijn vastgelegd in de ECB-verordening, de zogenaamde "GTM-kaderverordening".

• SSM framework regulation (EUR-Lex)

Tussen de Raad van de EU en de ECB en tussen het Europees Parlement en de ECB zijn soortgelijke samenwerkingsafspraken gemaakt.

• Memorandum van overeenstemming tussen de Raad van de EU en de ECB met het oog op samenwerking bij de procedures betreffende het gemeenschappelijk toezichtsmechanisme
• Interinstitutioneel akkoord tussen het Europees Parlement en de ECB over het gemeenschappelijk toezichtsmechanisme

Wie doet wat bij het gemeenschappelijk toezichtsmechanisme?

 

Europese Centrale Bank

De ECB is verantwoordelijk voor de algemene werking van het GTM.

Zij houdt rechtstreeks toezicht op de "belangrijke" banken in de eurozone (en met name op grote, systeemrelevante banken), in nauwe samenwerking met nationale toezichthouders.

Vallen onder het rechtstreekse toezicht: banken met meer dan €30 miljard aan activa of banken met een omzet die minstens 20% van het bbp van hun thuisland bedraagt. Op dit ogenblik zijn er in de eurozone ongeveer 120 banken in die categorie, die samen bijna 85% van de totale bankactiva van de eurozone beslaan.

• Lijst van banken die onder toezicht van de ECB staan

Toezicht houdt in dat er regelmatig controles worden uitgevoerd om er zeker van te zijn dat banken voldoende gezond zijn om als bank actief te zijn. Onderzocht wordt hoe banken leningen verstrekken, zelf leningen aangaan en geld investeren of, meer in het algemeen, hoe zij het "single rulebook" (bundeling van alle regels) naleven.

Het ECB is in november 2014 aan haar volledige toezichtstaken begonnen.

In de voorbereidende fase werd de gezondheidstoestand van banken gecontroleerd. Dit bestond uit een "alomvattende beoordeling", waarbij de balansen van de banken en met name de kwaliteit van hun activa worden bekeken, en uit de "stresstests", die moeten testen of banken voldoende gekapitaliseerd zijn en een crisis kunnen doorstaan.

Zo nodig voert de ECB deze toetsingen uit in samenwerking met de Europese Bankautoriteit. 

• ECB-gids voor bankentoezicht

De ECB is ook bevoegd om, in samenwerking met nationale toezichthouders, bankvergunningen te verlenen of in te trekken en banken sancties op te leggen bij niet-naleving.

Daarnaast overziet de ECB het toezicht op kleinere banken, dat door nationale toezichthouders wordt uitgevoerd. De ECB kan besluiten om een bank in een lidstaat die aan het GTM deelneemt onder rechtstreeks toezicht te plaatsen om ervoor te zorgen dat de toezichtsnormen consistent worden toegepast.

Wat de toepassing van die regels betreft, moet de ECB verantwoording afleggen aan de Raad van de EU en het Europees Parlement. Zij heeft met het Europees Parlement en met de Raad specifieke afspraken gemaakt inzake transparantie en verantwoording.

• Uitgebreide beoordeling (ECB)

Raad van toezicht van de ECB

De toezichtstaken van de ECB worden uitgevoerd door een specifiek daarvoor opgerichte raad van toezicht.Besluiten van deze raad worden geacht te zijn aangenomen, tenzij de raad van bestuur van de ECB ze verwerpt.

De raad bestaat uit:

• de voorzitter
• de vicevoorzitter
• 4 vertegenwoordigers van de ECB
• 1 vertegenwoordiger van elke nationale toezichthouder uit de deelnemende Europese lidstaten

Lidstaten buiten de eurozone die aan het GTM deelnemen, beschikken in de raad van toezicht over volledige en gelijke stemrechten als lidstaten binnen de eurozone.

In december 2013 is Danièle Nouy benoemd tot voorzitter van de raad van toezicht van de ECB, en in februari 2014 is Sabine Lautenschläger benoemd tot vicevoorzitter. Beiden zijn benoemd voor een ambtstermijn van 5 jaar, die niet kan worden verlengd.

• Danièle Nouy benoemd tot hoofd van de raad van toezicht van de ECB (persmededeling)
• Sabine Lautenschläger benoemd tot vice-voorzitter van de raad van toezicht van de ECB (persmededeling)
• Benoeming van de leden van de raad van toezicht (persmededeling)

Nationale toezichthouders

De nationale toezichthouders zijn verantwoordelijk voor het toezicht op kleinere banken, en voeren ook andere dagelijkse toezichtstaken uit in verband met consumentenbescherming, witwassen, betalingsdiensten en de bijkantoren van banken uit derde landen.

De Raad van de EU

De Raad benoemt de voorzitter en de vicevoorzitter van de raad van toezicht. De ECB draagt de kandidaten voor en het Europees Parlement moet zijn goedkeuring verlenen.

Het Parlement en de Raad hebben het recht een procedure te starten om de voorzitter uit zijn ambt te zetten, maar de ECB oordeelt zelf of zij daar gevolg aan geeft.

Europese Bankautoriteit (EBA)

De EBA is verantwoordelijkheid voor het waarborgen van een doeltreffende, consistente uitvoering van het "single rulebook" voor de bankensector. Zij neemt ook deel aan het opstellen van de stresstests die de ECB bij de banken uitvoert, aangezien de EBA de algemene coördinatie verzorgt van de stresstests die overal in de EU worden uitgevoerd.

• De rol van de EBA bij stresstesten

Waarom een gemeenschappelijk toezichtsmechanisme?

Het was nodig op EU-niveau tot een integraal toezicht op de banken te komen gezien het verhoogde risico van grensoverschrijdende overloopeffecten en besmetting wanneer zich in de EU een bankencrisis voordoet. Dat risico is toegenomen, en zo ook de grensoverschrijdende activiteiten van de Europese bankensector en de onderlinge afhankelijkheid die daaruit voortvloeit.

Vooral in de eurozone bleek dat risico zeer acuut. De recente financiële crisis heeft er aangetoond dat het louter coördineren van het nationaal bankentoezicht niet volstond om crises te beheersen en financiële stabiliteit te waarborgen. Daarom hebben de lidstaten besloten dat er een gemeenschappelijk toezichtsmechanisme voor de banken nodig was.