Τεχνικές προτάσεις
Με μια ματιά
Ο καλούμενος «τεχνικός πυλώνας» της τέταρτης δέσμης για τους σιδηροδρόμους αφορά την επικαιροποίηση τριών σημαντικών πράξεων της ισχύουσας νομοθεσίας. Στόχος των τροποποιήσεων είναι να περικοπούν οι διοικητικές δαπάνες για τις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις και να διευκολυνθεί η είσοδος νέων επιχειρήσεων στην αγορά σιδηροδρόμων. Μια από τις κυριότερες αλλαγές αφορά τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Σιδηροδρόμων (ΕΟΣ). Επί του παρόντος, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο για την προώθηση της διαλειτουργικότητας και την εναρμόνιση των τεχνικών προτύπων σε ολόκληρη την ενωσιακή αγορά. Ωστόσο, εξακολουθούν να ισχύουν οι εθνικοί τεχνικοί κανόνες και κανόνες ασφάλειας, παράλληλα με εκείνους της ΕΕ που έχει εκπονήσει ο ΕΟΣ, πράγμα που δημιουργεί περιττές περιπλοκές για τις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις. Οι προτεινόμενες αναθεωρήσεις θα καταστήσουν τον ΕΟΣ μοναδικό φορέα αρμόδιο για την έκδοση εγκρίσεων για οχήματα και πιστοποιητικών ασφάλειας στο σύνολο της ΕΕ.
Παράλληλα με τις αλλαγές στις αρμοδιότητες του ΕΟΣ, η τέταρτη δέσμη για τους σιδηροδρόμους περιέχει ακόμη επικαιροποιήσεις της ισχύουσας νομοθεσίας για τη διαλειτουργικότητα και την ασφάλεια των σιδηροδρόμων. Οι συγκεκριμένες αλλαγές έχουν ως στόχο να άρουν τα εναπομείναντα εμπόδια διοικητικού και τεχνικού χαρακτήρα για τη θέσπιση ενός ενιαίου ευρωπαϊκού σιδηροδρομικού χώρου.
Πιο αναλυτικά
1. Πρόταση για τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Σιδηροδρόμων - 2013/0014 (COD)
Οι διαδικασίες έγκρισης νέων σιδηροδρομικών οχημάτων είναι δυνατό να διαρκέσουν έως και δύο έτη και το κόστος τους μπορεί να ανέλθει στα 6 εκατομ. ευρώ. Επιπλέον, οι σιδηροδρομικές επιχειρήσεις οφείλουν να καταβάλουν στην εθνική αρχή ασφάλειας το κόστος της διαδικασίας έγκρισης.
Αυτό δυσχεραίνει την είσοδο των νέων επιχειρήσεων και των νέων κατασκευαστών οχημάτων στην αγορά.
Ο ΕΟΣ είναι ο αρμόδιος οργανισμός για την εκπόνηση των τεχνικών προδιαγραφών της ΕΕ για τη διαλειτουργικότητα (ΤΠΔ) και την υποβολή προτάσεων σχετικά με μεθόδους ασφάλειας και στόχους για την ασφάλεια των σιδηροδρόμων. Ωστόσο, παρότι υπάρχουν εναρμονισμένα πρότυπα, οι σιδηροδρομικές άδειες και τα πιστοποιητικά ασφάλειας εξακολουθούν να εκδίδονται από τα κράτη μέλη.
Στο πλαίσιο των προτεινόμενων αλλαγών, ο ΕΟΣ θα έχει την αποκλειστική αρμοδιότητα για την έκδοση αδειών για σιδηροδρομικά οχήματα, πιστοποιητικά ασφάλειας για σιδηροδρομικές επιχειρήσεις και εγκρίσεις συστημάτων ελέγχου-χειρισμού και σηματοδότησης. Θα του ανατεθούν εξάλλου ορισμένα νέα καθήκοντα, όπως μεταξύ άλλων:
- παρακολούθηση των εθνικών κανόνων για τους σιδηροδρόμους και των επιδόσεων των εθνικών αρχών στους τομείς της διαλειτουργικότητας και της ασφάλειας των σιδηροδρόμων
- παροχή ανεξάρτητης και αμερόληπτης τεχνικής υποστήριξης, ιδίως προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή
- ισχυρότερος ρόλος στην εξασφάλιση της συνεχούς ανάπτυξης και ταχείας εγκατάστασης τηλεματικών εφαρμογών
- σημαντικότερος ρόλος στη διασφάλιση της συνεχούς ανάπτυξης του Ευρωπαϊκού Συστήματος Διαχείρισης της Σιδηροδρομικής Κυκλοφορίας (ERTMS)
Η πρόταση περιλαμβάνει επίσης βελτιώσεις στη δομή διακυβέρνησης του ΕΟΣ και εσωτερικές μεθόδους λειτουργίας.
2. Πρόταση για τη διαλειτουργικότητα του σιδηροδρομικού συστήματος στην ΕΕ - 2013/0015 (COD)
Η ισχύουσα οδηγία (2008/57) θεσπίστηκε με σκοπό να εξασφαλιστεί η εναρμόνιση των τεχνικών προτύπων των σιδηροδρομικών δικτύων και η διαλειτουργικότητα - κεντρικό στοιχείο για την ανάπτυξη και την καθιέρωση των διευρωπαϊκών σιδηροδρομικών δικτύων. Οι προτεινόμενες αλλαγές συγκροτούν μια κοινή προσέγγιση ως προς τους κανόνες διαλειτουργικότητας, πράγμα που θα ενισχύσει τις οικονομίες κλίμακας για τις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις. Οι αλλαγές θα επιταχύνουν επίσης τις διοικητικές διαδικασίες και, ως εκ τούτου, θα μειώσουν τα διοικητικά έξοδα. Εξάλλου, η αναθεώρηση θα ευθυγραμμίσει την οδηγία του 2008 με άλλα στοιχεία της τέταρτης δέσμης για τους σιδηροδρόμους, ιδίως την πρόταση για την επανεξέταση του ρόλου του ΕΟΣ.
Ειδικότερα, στην πρόταση προβλέπεται μια νέα διάταξη σχετικά με τα τεχνικά πρότυπα για τη διαλειτουργικότητα (ΤΠΔ) που περιλαμβάνει τα υφιστάμενα υποσυστήματα. Παρέχεται επίσης η δυνατότητα στις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις να ελέγξουν τη συμβατότητα μεταξύ των οχημάτων και των διαδρομών στις οποίες θα χρησιμοποιηθούν. Άλλες επιμέρους αλλαγές περιλαμβάνουν τα ακόλουθα:
- αποσαφήνιση της χρήσης των γνωμοδοτήσεων του ΕΟΣ εν αναμονή της τροποποίησης των ΤΠΔ όταν εντοπίζονται ελλείψεις
- μείωση των περιπτώσεων ενδεχόμενης μη εφαρμογής των ΤΠΔ
- νέα διάταξη σχετικά με την έγκριση οχήματος για τη διάθεση στην αγορά
- αποσαφήνιση του ρόλου των σιδηροδρομικών επιχειρήσεων και των διαχειριστών υποδομής για τον έλεγχο της τεχνικής συμβατότητας ενός οχήματος με τη διαδρομή
3. Πρόταση για την τροποποίηση της οδηγίας για την ασφάλεια των σιδηροδρόμων - 2013/0016 (COD)
Η ισχύουσα οδηγία (2004/49) δημιούργησε το πλαίσιο για την ασφάλεια των σιδηροδρόμων αλλά δεν πρόβλεψε την καθιέρωση ενιαίου πιστοποιητικού ασφάλειας. Με την τέταρτη δέσμη για τους σιδηροδρόμους προτείνεται να δρομολογηθεί από την ΕΕ ένα ενιαίο πιστοποιητικό ασφάλειας, το οποίο θα εκδίδει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Σιδηροδρόμων (ΕΟΣ). Αυτό σημαίνει ότι η οδηγία του 2004 χρήζει επικαιροποίησης, ώστε να επανεξεταστεί ο ρόλος των εθνικών αρχών ασφάλειας και να ανακατανεμηθούν οι αρμοδιότητες μεταξύ των εθνικών αρχών και του ΕΟΣ. Οι προτεινόμενες αλλαγές λαμβάνουν επίσης υπόψη τις πρόσφατες αλλαγές στην αγορά σιδηροδρόμων, ενώ παράλληλα λαμβάνεται μέριμνα για την κατάλληλη παρακολούθηση της ασφάλειας και τη λήψη μέτρων για τον έλεγχο των κινδύνων.
Ειδικότερα, η αναθεωρημένη οδηγία έχει ως στόχο τα ακόλουθα:
- διευκόλυνση της δημιουργίας και υλοποίησης ενός ενιαίου πιστοποιητικού της ΕΕ για την ασφάλεια, και παροχή πρόσβασης στη σιδηροδρομική υποδομή μόνο για τις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις που διαθέτουν πιστοποιητικό ασφάλειας
- συνεκτίμηση των εξελίξεων στην αγορά σιδηροδρόμων, όπως αύξηση της εξωτερικής ανάθεσης υπηρεσιών και μείωση των εσωτερικών ελέγχων
- προσαρμογή του πεδίου εφαρμογής και των ορισμών σύμφωνα με την αναθεωρημένη οδηγία για τη διαλειτουργικότητα
- αποσαφήνιση της συνεργασίας μεταξύ εθνικών φορέων διερεύνησης και δικαστικών αρχών κατά τις έρευνες μετά από ατύχημα
Στο πλαίσιο του Συμβουλίου
Στις 10 Δεκεμβρίου 2015, το Συμβούλιο ενέκρινε τη θέση του σε πρώτη ανάγνωση σχετικά και με τα τρία σχέδια οδηγιών. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρέπει τώρα να τα εγκρίνει τυπικά σε δεύτερη ανάγνωση.
Το Συμβούλιο ενέκρινε επιμέρους κείμενα γενικών προσεγγίσεων για κάθε μία πρόταση κατά τις συνόδους του Συμβουλίου Μεταφορών, Τηλεπικοινωνιών και Ενέργειας (ΤΤΕ) που έγιναν τον Ιούνιο του 2013, τον Οκτώβριο του 2013 και το Μάρτιο του 2014. Ακολούθησε πολιτική συμφωνία επί του συνόλου των τριών σχεδίων προτάσεων στις 5 Ιουνίου 2014. Μετά από σειρά άτυπων τριμερών συζητήσεων, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία επί των τριών τεχνικών προτάσεων στις 17 Ιουνίου 2015. Η συμφωνία επιβεβαιώθηκε από τα κράτη μέλη σε συνεδρίαση της ΕΜΑ στις 30 Ιουνίου 2015.
1. Πρόταση για τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Σιδηροδρόμων
Το Συμβούλιο ενέκρινε γενική προσέγγιση στις14 Μαρτίου 2014, στην οποία προβλέπονται επιμέρους αλλαγές σε σχέση με την αρχική πρόταση, όπως μεταξύ άλλων οι ακόλουθες:
- τροποποίηση του ρόλου του ΕΟΣ στο πλαίσιο της εξέτασης των εθνικών κανόνων σε συνδυασμό με την ασφάλεια των σιδηροδρόμων και τη διαλειτουργικότητα
- περαιτέρω αποσαφήνιση για το πότε θα είναι σε θέση η Επιτροπή να εκδώσει απόφαση για τους εθνικούς κανόνες
Το κείμενο του Συμβουλίου εξετάζει επίσης τη διαδικασία αντιμετώπισης των ελλείψεων στο πλαίσιο των καθηκόντων ασφάλειας και διαλειτουργικότητας των εθνικών αρχών ασφάλειας, τα τέλη που θα καταβάλλονται στον ΕΟΣ για τις υπηρεσίες που θα παρέχει και τη δημιουργία συστήματος προσφυγών.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τη θέση του σε πρώτη ανάγνωση στις 26 Φεβρουαρίου 2014 επί του συνόλου των έξι νομοθετικών κειμένων στο πλαίσιο της τέταρτης δέσμης για τους σιδηροδρόμους.
2. Πρόταση για τη διαλειτουργικότητα του σιδηροδρομικού συστήματος στην ΕΕ
Το Συμβούλιο ενέκρινε γενική προσέγγιση στις 10 Ιουνίου 2013, στην οποία προβλέπονται επιμέρους αλλαγές σε σχέση με την αρχική πρόταση, όπως μεταξύ άλλων οι ακόλουθες: Το Συμβούλιο προτείνει τροποποιήσεις στις αρμοδιότητες των εθνικών αρχών ασφάλειας και του ΕΟΣ σε σχέση με τη διαδικασία έγκρισης οχήματος. Το κείμενο του Συμβουλίου προβλέπει ένα διττό σύστημα αδειοδότησης με σαφή διαχωρισμό των καθηκόντων και αρμοδιοτήτων μεταξύ του ΕΟΣ και των εθνικών αρχών ασφάλειας. Ο ΕΟΣ θα εκδίδει άδειες για οχήματα που θα χρησιμοποιούνται σε διασυνοριακές δραστηριότητες, με βάση τις αξιολογήσεις που θα διενεργούν οι εθνικές αρχές.
3. Πρόταση για την ασφάλεια των σιδηροδρόμων
Το Συμβούλιο ενέκρινε γενική προσέγγιση στις 10 Οκτωβρίου 2013, στην οποία προβλέπονται επιμέρους αλλαγές σε σχέση με την αρχική πρόταση, όπως μεταξύ άλλων οι ακόλουθες: Το κείμενο που ενέκρινε το Συμβούλιο προβλέπει ένα διττό σύστημα πιστοποίησης της ασφάλειας με την καθιέρωση ενιαίου πιστοποιητικού ασφάλειας. Το διττό αυτό σύστημα θα διατηρήσει τον ΕΟΣ ως υπηρεσία μίας στάσης για τις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε πλειάδα κρατών μελών. Ωστόσο, οι εθνικές αρχές θα διατηρήσουν καίριο ρόλο στη διενέργεια των αξιολογήσεων που απαιτούνται για την έκδοση πιστοποιητικού ασφάλειας. Σε περίπτωση που η σιδηροδρομική επιχείρηση δραστηριοποιείται σε ένα μόνο κράτος μέλος, το Συμβούλιο προτείνει να μπορούν να επιλέγουν εάν θα υποβάλουν την αίτηση για πιστοποίηση στον ΕΟΣ ή στην αρμόδια εθνική αρχή ασφάλειας.