Βελτίωση της νομοθεσίας
Βελτίωση της νομοθεσίας σημαίνει ένα σύστημα δράσεων, διαδικασιών λήψης αποφάσεων, δεσμεύσεων και δικλείδων που έχει θεσπίσει η ΕΕ για να βελτιώνει συνεχώς την ποιότητα της νομοθεσίας της και να μπορεί, έτσι, να ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες των πολιτών και των επιχειρήσεών της.
Αρχές και στόχοι
Η νομοθεσία της ΕΕ έχει σημαντικό αντίκτυπο στη ζωή πάνω από 450 εκατομμυρίων πολιτών. Αλληλεπιδρά άμεσα με την εθνική νομοθεσία των 27 κρατών μελών της ΕΕ και με ένα σύνθετο πλέγμα διεθνών δεσμεύσεων.
Για τον λόγο αυτόν, είναι εξαιρετικά σημαντικό τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να εφαρμόζουν τα υψηλότερα πρότυπα ποιότητας όταν θεσπίζουν ή επικαιροποιούν νομοθετήματα. Πρέπει να φροντίζουν ώστε κάθε διάταξη κάθε νομοθετικής πράξης να βασίζεται σε τεκμηριωτικά στοιχεία και να τηρεί ορισμένες βασικές αρχές, όπως η αποτελεσματικότητα, η απλότητα, η διαφάνεια, η αναλογικότητα και η εκτελεστότητα.
Η βελτίωση της νομοθεσίας καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο της νομοθέτησης: από τον σχεδιασμό και την προετοιμασία των πολιτικών έως την έγκριση, την εφαρμογή, την τήρηση, την αξιολόγηση και την αναθεώρηση.
-
1
Σχεδιασμός και προετοιμασία πολιτικών
-
2
Έγκριση
-
3
Εφαρμογή
-
4
Τήρηση
-
5
Αξιολόγηση
-
6
Αναθεώρηση
Αυτό που επιδιώκεται είναι ο σχεδιασμός και η θέσπιση νομοθετικών πράξεων και πολιτικών αποτελεσματικών, απλών, τεκμηριωμένων, διαφανών και αναλογικών, χωρίς να προκαλείται περιττή επιβάρυνση.
Με τον τρόπο αυτόν, μειώνεται επίσης η γραφειοκρατία την οποία μπορεί να προκαλέσει για τις επιχειρήσεις η νομοθεσία της ΕΕ —κι έτσι η Ευρώπη γίνεται πιο ανταγωνιστική.
Καλύτερα εργαλεία νομοθέτησης
Για κάθε φάση του κύκλου πολιτικής πρέπει να τηρούνται ορισμένες αρχές και διαδικασίες και να χρησιμοποιούνται συγκεκριμένα εργαλεία, ώστε η ΕΕ να διαθέτει την καλύτερη δυνατή νομοθεσία.
Εκτίμηση επιπτώσεων
Πριν να προτείνει σημαντικά νομοθετήματα, η Επιτροπή πρέπει να εκτιμά τις ενδεχόμενες οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Πρέπει να προσδιορίζει το πρόβλημα που προσπαθεί να αντιμετωπίσει, να συγκεντρώνει όλη τη σχετική δημόσια εμπειρογνωσία μέσω προσκλήσεων υποβολής στοιχείων και να χρησιμοποιεί δημόσιες διαβουλεύσεις για να συγκεντρώνει απόψεις σχετικά με τον προβληματισμό που αναπτύσσει και την κατεύθυνση που προτίθεται να ακολουθήσει.
Πρέπει επίσης να μελετά και να διατυπώνει διαφορετικές επιλογές πολιτικής, με αναλυτική αναφορά στο κόστος και τα οφέλη τους, ώστε οι συννομοθέτες —το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο— να μπορούν να βελτιώνουν τις προτάσεις και να τις ευθυγραμμίζουν με τους πολιτικούς στόχους των ψηφοφόρων τους.
Επικουρικότητα και αναλογικότητα
Κατά την εκπόνηση νέας νομοθεσίας πρέπει να τηρούνται οι αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας, οι οποίες κατοχυρώνονται αμφότερες στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Επικουρικότητα
Η ΕΕ πρέπει να παρεμβαίνει μόνο όταν οι στόχοι μπορούν να επιτευχθούν καλύτερα σε επίπεδο ΕΕ απ’ ό,τι σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο.
Αναλογικότητα
Η δράση της ΕΕ δεν πρέπει να υπερβαίνει τα απαιτούμενα για την επίτευξη των στόχων των Συνθηκών.
Τεκμηριωμένη πολιτική
Οι προτάσεις της ΕΕ πρέπει να βασίζονται στα βέλτιστα διαθέσιμα και αξιόπιστα στοιχεία και αναλύσεις, προκειμένου να επιτυγχάνεται ο επιθυμητός αντίκτυπος προς όφελος της κοινωνίας της ΕΕ στο σύνολό της. Για τον σκοπό αυτόν, η Επιτροπή συλλέγει τα βέλτιστα διαθέσιμα δεδομένα μέσω μελετών, διαβουλεύσεων με τα ενδιαφερόμενα μέρη και προσκλήσεων υποβολής στοιχείων.
Απλούστευση και μείωση της κανονιστικής επιβάρυνσης
Πολλά ενδιαφερόμενα μέρη έχουν επισημάνει τα τελευταία χρόνια ότι η ΕΕ πρέπει να επιδιώξει να μειώσει το περιττό διοικητικό κόστος, να κάνει τη νομοθεσία πιο κατανοητή και να διευκολύνει την τήρησή της —ιδίως για τις επιχειρήσεις και τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ).
Ανταποκρινόμενα στον προβληματισμό αυτόν, το Συμβούλιο και η Επιτροπή έχουν συμφωνήσει συγκεκριμένους στόχους, που περιλαμβάνουν μείωση του διοικητικού κόστους και των υποχρεώσεων δήλωσης στοιχείων κατά τουλάχιστον 25% για όλες τις επιχειρήσεις και κατά τουλάχιστον 35% για τις ΜΜΕ έως το 2030. Αυτό πρέπει να γίνει χωρίς να υπονομευθούν οι σχετικοί στόχοι πολιτικής.
Η απλούστευση είναι μια από τις κύριες προτεραιότητες τόσο του στρατηγικού θεματολογίου 2024-2029 όσο και της δήλωσης της Βουδαπέστης σχετικά με τη νέα ευρωπαϊκή συμφωνία για την ανταγωνιστικότητα.
Διαβούλευση και συμμετοχή ενδιαφερόμενων μερών
Στην ανάπτυξη πρωτοβουλιών της ΕΕ πρέπει να συμμετέχουν πολίτες, επιχειρήσεις, ΜΚΟ, εμπειρογνώμονες και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη. Αυτό γίνεται με μεθόδους όπως οι προσκλήσεις υποβολής στοιχείων, οι στοχευμένες διαβουλεύσεις με εμπειρογνώμονες, οι δημόσιες διαβουλεύσεις και οι έλεγχοι της πραγματικής κατάστασης.
Το 2025 η πύλη της Επιτροπής «Πείτε την άποψή σας» δέχτηκε πάνω από 9 εκατομμύρια επισκέψεις, με περισσότερα από 21.000 σχόλια για 51 νομοθετικές προτάσεις.
Τα σχόλια που υποβάλλονται για τα σχέδια νομοθετικών πράξεων κοινοποιούνται ακολούθως στο Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο.
Αξιολόγηση και επανεξέταση
Η ισχύουσα νομοθεσία της ΕΕ πρέπει να αξιολογείται για να διακριβώνεται αν εξακολουθεί να είναι αποτελεσματική και αν προκαλεί περιττό κόστος ή ακούσιες συνέπειες. Για τον σκοπό αυτόν, σχεδόν όλες οι νέες νομοθετικές προτάσεις περιλαμβάνουν ρήτρες τακτικής επανεξέτασης· σε ορισμένες, μάλιστα, προβλέπεται και ενδιάμεση επανεξέταση, ώστε να εξασφαλίζεται ότι η εφαρμογή τους προχωρά σύμφωνα με το σχέδιο.
Δύο φορές τον χρόνο η Επιτροπή διεξάγει διάλογο με τα ενδιαφερόμενα μέρη για την εφαρμογή της νομοθεσίας στην πράξη και ενδεχόμενα εμπόδια.
Ο ρόλος του Συμβουλίου
Η βελτίωση της νομοθεσίας αποτελεί πάγια προτεραιότητα για το Συμβούλιο.
Στο πλαίσιο των προσπαθειών του να εξασφαλίσει την καταλληλότητα της νομοθεσίας της ΕΕ για τους επιδιωκόμενους στόχους, το Συμβούλιο έχει εγκρίνει σε διάφορες συνθέσεις του συμπεράσματα για τη βελτίωση της νομοθεσίας.
- Ρυθμιστικά δοκιμαστήρια και ρήτρες πειραματισμού ως εργαλεία για καλύτερη ρύθμιση: Το Συμβούλιο εξέδωσε συμπεράσματα (δελτίο Τύπου, 6 Νοεμβρίου 2020).
- Βελτίωση της νομοθεσίας για ανταγωνιστικότητα και βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη: Το Συμβούλιο εγκρίνει συμπεράσματα (δελτίο Τύπου, 27 Φεβρουαρίου 2020)
Τον Νοέμβριο του 2024 οι υπουργοί πραγματοποίησαν συζήτηση προσανατολισμού για τη βελτίωση της νομοθεσίας. Οι περισσότερες αντιπροσωπίες τάχθηκαν υπέρ του να μειωθεί κατά 25% η επιβάρυνση που συνεπάγεται η δήλωση στοιχείων—με στόχο το 35% για τις ΜΜΕ— και να δημιουργηθεί θέση επιτρόπου εφαρμογής και απλούστευσης.
Τον Σεπτέμβριο του 2025 οι υπουργοί ζήτησαν την εφαρμογή αρχών για τη βελτίωση της νομοθεσίας, όπως είναι η συστηματική εκπόνηση εκτιμήσεων επιπτώσεων, εκ των υστέρων αξιολογήσεων, διαβουλεύσεων με τα ενδιαφερόμενα μέρη και ελέγχων της πραγματικής κατάστασης. Συμφώνησαν, επίσης, ότι το Συμβούλιο Ανταγωνισμού θα πρέπει να παραμείνει σε εγρήγορση για να αποφευχθούν μελλοντικές πρόσθετες επιβαρύνσεις.
Τον Δεκέμβριο του 2025 οι υπουργοί ζήτησαν να παρακολουθείται συστηματικότερα η συνολική επιβάρυνση που προκύπτει από το διοικητικό κόστος και το κόστος προσαρμογής που συνεπάγονται τα νέα νομοθετήματα, και κάλεσαν την Επιτροπή να διενεργεί ενδελεχείς εκτιμήσεις επιπτώσεων σχετικά με νομοθετικές προτάσεις που αναμένεται να έχουν σημαντικό οικονομικό, περιβαλλοντικό ή κοινωνικό αντίκτυπο.
Τα τελευταία χρόνια, οι ηγέτες και οι ηγέτιδες της ΕΕ έχουν επίσης επισημάνει επανειλημμένως στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ότι πρέπει να απλουστευθούν οι κανόνες, προκειμένου να τονωθεί η μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα της ΕΕ.
Τον Μάρτιο του 2026 κάλεσαν την Επιτροπή:
- να μεριμνήσει ώστε όλες οι νέες πρωτοβουλίες της ΕΕ να συνάδουν με την αρχή της «απλότητας εκ σχεδιασμού», να συνοδεύονται από υψηλής ποιότητας εκτιμήσεις επιπτώσεων, να συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων ανταγωνιστικότητας της Ένωσης, να μειώνουν το κόστος και να αποτρέπουν τις επιβαρύνσεις
- να προκρίνει κανονισμούς αντί οδηγιών
- να περιορίσει τη χρήση κατ’ εξουσιοδότηση και εκτελεστικών πράξεων, οι οποίες θα πρέπει να επικεντρώνονται σε τεχνικές πτυχές
Ανταποκρινόμενη στο αίτημα αυτό, η Επιτροπή εξέδωσε τον Απρίλιο του 2026 ανακοίνωση με θέμα «Ένα απλούστερο, σαφέστερο και καλύτερα εφαρμοζόμενο εγχειρίδιο κανόνων της ΕΕ», όπου καθορίζεται μια πιο στιβαρή προσέγγιση για τη βελτίωση της νομοθεσίας. Αναμένεται να προκύψει σειρά πρωτοβουλιών, τις οποίες θα επεξεργαστούν στη συνέχεια τα αρμόδια προπαρασκευαστικά όργανα του Συμβουλίου.
Πρόκειται για την πρώτη μεταρρύθμιση του πλαισίου για τη βελτίωση της νομοθεσίας από το 2021.
Δείτε επίσης
Απλούστευση των κανόνων της ΕΕ
Τόνωση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ: η μελλοντική πορεία
Ο ρόλος του Συμβουλίου στη διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΕ
Τελευταία ενημέρωση: 10 Σεπτεμβρίου 2026
