Lepsze stanowienie prawa
Lepsze stanowienie prawa to działania, procesy decyzyjne, zobowiązania i zabezpieczenia, za pomocą których UE chce stale podnosić jakość prawodawstwa unijnego. Dzięki temu będzie ono mogło lepiej odpowiadać na potrzeby obywateli i przedsiębiorstw.
Zasady i cele
Unijne przepisy mają znaczący wpływ na życie ponad 450 mln obywateli. Wchodzą w bezpośrednią interakcję z krajowymi przepisami 27 państw członkowskich UE oraz ze złożoną siecią zobowiązań międzynarodowych.
Dlatego ważne jest, by przy tworzeniu lub aktualizowaniu przepisów instytucje UE dochowywały najwyższych standardów jakości. Muszą dbać o to, by każdy przepis aktu ustawodawczego opierał się na dowodach i był zgodny z kluczowymi zasadami, takimi jak skuteczność, prostota, przejrzystość, proporcjonalność i wykonalność.
Lepsze stanowienie prawa dotyczy całego cyklu politycznego: tego, jak politykę planować, opracowywać, przyjmować, wdrażać, stosować, oceniać i modyfikować.
-
1
Planowanie i opracowywanie polityki
-
2
Przyjmowanie
-
3
Wdrażanie
-
4
Stosowanie
-
5
Ocenianie
-
6
Modyfikowanie
Pozwala to opracowywać i wdrażać przepisy i polityki, które są skuteczne, proste, oparte na dowodach, przejrzyste i proporcjonalne, a jednocześnie nie tworzą niepotrzebnych obciążeń.
Pomaga to także ograniczać biurokrację względem przedsiębiorstw wynikającą często z przepisów unijnych, co z kolei zwiększa konkurencyjność Europy.
Narzędzia lepszego stanowienia prawa
Aby UE dysponowała możliwie najlepszymi uregulowaniami prawnymi, na każdym etapie cyklu polityki należy przestrzegać pewnych zasad i procedur oraz stosować określone narzędzia.
Oceny skutków
Zanim Komisja przedstawi projekt istotnych przepisów, powinna ocenić potencjalne skutki gospodarcze, społeczne i środowiskowe. Powinna wskazać problem, który próbuje rozwiązać, dzięki zaproszeniom do zgłaszania uwag zgromadzić całą odpowiednią wiedzę fachową społeczeństwa oraz przeprowadzić konsultacje publiczne, by zebrać informacje zwrotne na temat prac analitycznych, które podejmuje, i kierunków działania, jakie proponuje przyjąć.
Powinna również rozważyć i określić różne warianty strategiczne oraz związane z nimi koszty i korzyści. Dzięki tym działaniom Rada i Parlament będą mogły następnie dopracować projekty i dostosować je do celów politycznych reprezentowanych przez nie podmiotów lub grup obywateli.
Pomocniczość i proporcjonalność
Przy opracowywaniu nowych przepisów należy przestrzegać zasad pomocniczości i proporcjonalności, określonych w Traktacie o Unii Europejskiej.
Pomocniczość
UE powinna podejmować działania tylko wtedy, gdy dane cele można skuteczniej zrealizować na szczeblu UE niż na szczeblu krajowym, regionalnym lub lokalnym.
Proporcjonalność
Działania UE nie powinny wykraczać poza zakres niezbędny do osiągnięcia celów przewidzianych w Traktatach.
Polityka oparta na dowodach
Aby mogły osiągnąć pożądany wpływ z korzyścią dla całego społeczeństwa UE, projekty unijnych aktów prawnych powinny opierać się na najlepszych dostępnych, wiarygodnych dowodach i analizach. W tym celu Komisja gromadzi najlepsze dostępne dane dzięki badaniom, konsultacjom z odpowiednimi stronami i zaproszeniom do zgłaszania uwag.
Upraszczanie przepisów i zmniejszanie obciążeń administracyjnych
W ostatnich latach z wielu stron padały głosy, że UE powinna dążyć do zmniejszenia zbędnych kosztów administracyjnych oraz do ułatwienia zrozumienia i przestrzegania przepisów, zwłaszcza przez przedsiębiorstwa i MŚP.
Aby uwzględnić te postulaty, Rada i Komisja uzgodniły konkretne cele. Chodzi o zmniejszenie do 2030 r. kosztów administracyjnych i obowiązków sprawozdawczych o co najmniej 25% wobec wszystkich przedsiębiorstw oraz o co najmniej 35% wobec małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). Należy tego dokonać bez osłabiania powiązanych celów polityki.
Upraszczanie przepisów jest jednym z głównych priorytetów zarówno programu strategicznego na lata 2024–2029, jak i Deklaracji budapeszteńskiej w sprawie nowego ładu na rzecz europejskiej konkurencyjności.
Konsultacje z odpowiednimi stronami i ich uczestnictwo
W opracowywanie inicjatyw UE należy angażować obywateli, przedsiębiorstwa, organizacje pozarządowe, ekspertów i inne odpowiednie strony. Zaangażowanie takie odbywa się w drodze zaproszeń do zgłaszania uwag, ukierunkowanych konsultacji z ekspertami, konsultacji publicznych i spotkań na temat stosowania przepisów w praktyce.
W 2025 r. prowadzony przez Komisję portal zbierający informacje zwrotne odwiedzono ponad 9 mln razy i pozostawiono na nim ponad 21 000 opinii w sprawie 51 projektów aktów ustawodawczych.
Takie opinie następnie przekazuje się Radzie i Parlamentowi.
Ocena i przegląd
Obowiązujące przepisy unijne należy poddawać ocenie, aby sprawdzić, czy nadal są one skuteczne oraz czy nie powodują zbędnych kosztów i nie wywołują niezamierzonych skutków. Dlatego niemal wszystkie nowe projekty aktów ustawodawczych zawierają regularne klauzule przeglądowe. Niektóre z nich przewidują przeglądy śródokresowe, które pozwalają zapewnić, by wdrażanie przebiegało zgodnie z planem.
Dwa razy w roku Komisja prowadzi z odpowiednimi stronami dialogi na temat wdrażania. W ich trakcie omawia się realia wdrażania w terenie i potencjalne przeszkody.
Rola Rady
Lepsze stanowienie prawa to stały priorytet Rady.
Chcąc, by ustawodawstwo UE było adekwatne do zakładanych celów, niektóre składy Radyprzyjęły konkluzje w sprawie lepszego stanowienia prawa.
- Piaskownice regulacyjne i klauzule eksperymentalne jako narzędzia lepszego stanowienia prawa: Rada przyjmuje konkluzje (komunikat prasowy z 6 listopada 2020)
- Lepsze stanowienie prawa z myślą o konkurencyjności i zrównoważonym wzroście: Rada przyjmuje konkluzje (komunikat prasowy z 27 lutego 2020)
W listopadzie 2024 r. ministrowie przeprowadzili debatę orientacyjną na temat lepszego stanowienia prawa. Większość delegacji opowiedziała się za zmniejszeniem obciążeń sprawozdawczych o 25%, przy docelowym poziomie 35% wobec MŚP, oraz za powołaniem komisarza do sprawa wdrażania i upraszczania przepisów.
We wrześniu 2025 r. ministrowie zaapelowali o stosowanie zasad lepszego stanowienia prawa, takich jak systematyczne stosowanie ocen skutków, ocen ex post, konsultacji z odpowiednimi stronami i spotkań na temat stosowania przepisów w praktyce. Zasadniczo zgodzono się co do tego, że Rada ds. Konkurencyjności powinna nadal czuwać nad tym, by w przyszłości unikano dodatkowych obciążeń.
W grudniu 2025 r. ministrowie zaapelowali o bardziej systematyczne monitorowanie łącznych obciążeń wynikających z kosztów administracyjnych i dostosowawczych związanych z nowymi przepisami. Zwrócili się też do Komisji o przeprowadzanie szczegółowych ocen skutków projektów ustawodawczych, które będą mieć znaczące skutki gospodarcze, środowiskowe lub społeczne.
W ostatnich latach unijni przywódcy spotykający się na szczytach Rady Europejskiej również wielokrotnie zwracali uwagę na potrzebę uproszczenia przepisów, aby zwiększyć długoterminową konkurencyjność UE.
W marcu 2026 r. zaapelowali do Komisji, by:
- dopilnowała, aby wszystkie nowe inicjatywy UE były zgodne z zasadą „prostota z założenia”, towarzyszyły im wysokiej jakości oceny skutków, przyczyniały się do celów Unii związanych z konkurencyjnością oraz zmniejszały koszty i nie nakładały obciążeń
- proponowała przepisy raczej w formie rozporządzenia niż dyrektywy
- w mniejszym stopniu posługiwała się aktami delegowanymi i wykonawczymi, które powinny koncentrować się na elementach technicznych.
W odpowiedzi, w kwietniu 2026 r., Komisja opublikowała komunikat w sprawie prostszego, jaśniejszego i lepiej egzekwowanego zbioru przepisów unijnych. W dokumencie tym przedstawiono bardziej zdecydowane podejście do lepszego stanowienia prawa. Oczekuje się, że zaowocuje ono szeregiem inicjatyw, które zostaną dopracowane przez odpowiednie organy przygotowawcze Rady.
Jest to pierwsza reforma ram lepszego stanowienia prawa od 2021 r.
Więcej informacji
Upraszczanie przepisów UE
Zwiększanie konkurencyjności UE: dalsze działania
Rola Rady w procesie decyzyjnym UE
Ostatnia aktualizacja: 10 września 2026
