Ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ

Τι είναι ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ;

Από το 1988 έως σήμερα, η ΕΕ λειτουργεί με μακροπρόθεσμους προϋπολογισμούς που ονομάζονται πολυετή δημοσιονομικά πλαίσια (ΠΔΠ).

Οι μακροπρόθεσμοι προϋπολογισμοί παρέχουν ένα σταθερό πλαίσιο με συνολικά όρια δαπανών ώστε:

• να ευθυγραμμίζονται οι δαπάνες με τις πολιτικές προτεραιότητες της ΕΕ
• να ενισχύεται η προβλεψιμότητα των οικονομικών της ΕΕ για φορείς συγχρηματοδότησης και δικαιούχους
• να εξασφαλίζεται δημοσιονομική πειθαρχία
• να διευκολύνεται η έγκριση του ετήσιου προϋπολογισμού της ΕΕ

Σήμερα το ΠΔΠ καλύπτει περίοδο επτά ετών. Καθορίζει τα (ανώτατα) όρια των ετήσιων δαπανών της ΕΕ για:

• συνολικές αναλήψεις υποχρεώσεων σε συγκεκριμένο έτος
• συνολικές πληρωμές σε συγκεκριμένο έτος
• αναλήψεις υποχρεώσεων και πληρωμές σε κάθε τομέα δαπανών της ΕΕ (γραμμές του προϋπολογισμού)

Τι είναι οι αναλήψεις υποχρεώσεων και οι πληρωμές;

Οι συνολικές αναλήψεις υποχρεώσεων αντιστοιχούν στο μέγιστο ποσό νομικών υποχρεώσεων —όπως συμβάσεις ή επιχορηγήσεις— που μπορεί να αναλάβει η ΕΕ σε ένα δεδομένο έτος. Τα ποσά αυτά δεν καταβάλλονται αναγκαστικά εντός του ίδιου έτους· μπορούν να δαπανηθούν κατά τη διάρκεια διαδοχικών οικονομικών ετών.

Οι συνολικές πληρωμές είναι τα πραγματικά ποσά που δαπανήθηκαν σε ένα δεδομένο έτος. Απορρέουν από νομικές δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν κατά το τρέχον έτος ή στη διάρκεια προηγούμενων ετών.

Τα όρια αυτά έχουν στόχο:

• να ελέγξουν το συνολικό μέγεθος του προϋπολογισμού της ΕΕ
• να καλύψουν τα ποσά για κάθε τομέα σύμφωνα με τις προτεραιότητες της ΕΕ

Ωστόσο, ο προϋπολογισμός απαιτεί επίσης ευελιξία ώστε να αντιμετωπίζει οποιεσδήποτε απρόβλεπτες προκλήσεις —όπως κρίσεις και καταστάσεις έκτακτης ανάγκης— και να λαμβάνει υπόψη τις μεταβαλλόμενες προτεραιότητες ως προς τις δαπάνες. Το ΠΔΠ περιλαμβάνει συνεπώς διατάξεις και «ειδικά μέσα» για να διασφαλίζεται ότι, ακόμη και σε απρόβλεπτες περιστάσεις, τα χρήματα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν όταν και όπου είναι περισσότερο αναγκαία.

Ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027

Ο τρέχων μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός ισχύει για την περίοδο 2021-2027. Περιλαμβάνει μια ολοκληρωμένη χρηματοδοτική δέσμη που ανέρχεται σε:

• 1.216 δισ. ευρώ στο πλαίσιο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (σε τρέχουσες τιμές)
• 807 δισ. ευρώ στο πλαίσιο του έκτακτου μέσου ανάκαμψης, Next Generation EU (σε τρέχουσες τιμές)

Τον Ιούνιο του 2023, το ΠΔΠ 2021-2027 υποβλήθηκε σε ενδιάμεση αναθεώρηση και ενισχύθηκε με επιπλέον 64,6 δισ. ευρώ, για τη χρηματοδότηση προτεραιοτήτων όπως η παροχή στήριξης προς την Ουκρανία, η μετανάστευση και η εξωτερική δράση.

• Μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027

Ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034

Στις 16 Ιουλίου και στις 3 Σεπτεμβρίου 2025, η Επιτροπή παρουσίασε τις προτάσεις της για το επόμενο ΠΔΠ, ύψους σχεδόν 2 τρισ. ευρώ.

Έκτοτε, οι συζητήσεις σχετικά με τις προτάσεις έχουν σημειώσει πρόοδο τόσο σε τεχνικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο στο Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων.

Οι υπουργοί έχουν πραγματοποιήσει αρκετές ανταλλαγές απόψεων σχετικά με τη δομή του μελλοντικού ΠΔΠ, συμπεριλαμβανομένων των κύριων τομέων του, της διακυβέρνησης και οριζόντιων πτυχών.

Τον Δεκέμβριο του 2025, οι ηγεσίες της ΕΕ έλαβαν υπό σημείωση το πρώτο διαπραγματευτικό πλαίσιο που εκπόνησε η δανική Προεδρία και κάλεσαν τις προσεχείς Προεδρίες να συνεχίσουν τις εργασίες με σκοπό την επίτευξη συμφωνίας πριν από το τέλος του 2026, ώστε να καταστεί δυνατή η έγκαιρη έκδοση της σχετικής νομοθεσίας το 2027.

Στις 11 Ιουνίου 2026, η κυπριακή Προεδρία παρουσίασε αναθεωρημένο διαπραγματευτικό πλαίσιο με αριθμητικά στοιχεία, σηματοδοτώντας ένα βασικό βήμα στις διαπραγματεύσεις για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ.

Επισκόπηση των διαπραγματεύσεων για τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στη διαδικασία κατάρτισης του μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ.

Οι διαπραγματεύσεις για τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ αρχίζουν μερικά χρόνια πριν από την έναρξη της περιόδου την οποία θα καλύψει ο νέος προϋπολογισμός. Η επίσημη διαδικασία ξεκινάει με την παρουσίαση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή της λεγόμενης δέσμης για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο.

Η δέσμη περιλαμβάνει κυρίως:

• κανονισμό για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, ο οποίος καθορίζει τα ποσά που μπορεί να δαπανήσει η ΕΕ
• απόφαση για τους ίδιους πόρους, η οποία καθορίζει τις πηγές των εσόδων της ΕΕ

Το Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων είναι αρμόδιο για τις εργασίες σχετικά με τη δέσμη για το ΠΔΠ και προετοιμάζει το λεγόμενο διαπραγματευτικό πλαίσιο.

Το σχέδιο διαπραγματευτικού πλαισίου συγκεντρώνει όλα τα στοιχεία που θα απαιτήσουν κατά πάσα πιθανότητα πολιτικές κατευθύνσεις και καθορισμό προτεραιοτήτων από τους ηγέτες και τις ηγέτιδες της ΕΕ. Σκοπός είναι να διευκολυνθεί η προετοιμασία του σχεδίου συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για το ΠΔΠ, το οποίο υποβάλλει ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, οι ηγέτες και οι ηγέτιδες της ΕΕ παρέχουν πολιτική καθοδήγηση σχετικά με τα κύρια χαρακτηριστικά του μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού. Αυτό επιτρέπει στο Συμβούλιο να καθορίσει τη θέση του.

Ο κανονισμός για το ΠΔΠ εκδίδεται με ειδική νομοθετική διαδικασία:

• απαιτείται ομοφωνία για την επίτευξη συμφωνίας στο Συμβούλιο
• απαιτείται η έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για να ολοκληρωθεί η διαδικασία λήψης αποφάσεων
• στην πράξη, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μπορεί να εγκρίνει ή να απορρίψει τη θέση του Συμβουλίου αλλά δεν μπορεί να την τροποποιήσει

Η απόφαση για τους ίδιους πόρους απαιτεί:

• ομόφωνη συμφωνία στο Συμβούλιο για την έκδοση
• γνωμοδότηση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
• επικύρωση από κάθε κράτος μέλος, σύμφωνα με τους συνταγματικούς του κανόνες, προτού τεθεί σε ισχύ

• Ειδική νομοθετική διαδικασία

Πώς αποφασίζονται τα τομεακά προγράμματα;

Η Επιτροπή υποβάλλει επίσης προτάσεις για τομεακά προγράμματα για τη νέα περίοδο προγραμματισμού.

Οι τομεακές συνθέσεις του Συμβουλίου είναι αρμόδιες για τις εργασίες σχετικά με τα χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ εντός του Συμβουλίου.

Για παράδειγμα, το Συμβούλιο Γεωργίας και Αλιείας ασχολείται με τις νομοθετικές προτάσεις που αφορούν την κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ), ενώ το Συμβούλιο Ανταγωνιστικότητας ασχολείται με τα προγράμματα για την εσωτερική αγορά, την έρευνα και το διάστημα.

Με ελάχιστες εξαιρέσεις, τα προγράμματα αυτά αποφασίζονται από κοινού με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία.

Οι δημοσιονομικές και οριζόντιες πτυχές των προγραμμάτων εξαρτώνται από το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων για το ΠΔΠ.

• Συνθέσεις του Συμβουλίου
• Η συνήθης νομοθετική διαδικασία

Προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ

Ένα βασικό χαρακτηριστικό του ΠΔΠ, που προστατεύει τον προϋπολογισμό της ΕΕ, το αποκαλούμενο «γενικό καθεστώς αιρεσιμότητας για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ», εφαρμόζεται όταν διαπιστώνεται ότι παραβιάσεις των αρχών του κράτους δικαίου σε ένα κράτος μέλος επηρεάζουν ή είναι πολύ πιθανό να επηρεάσουν τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση του προϋπολογισμού της ΕΕ ή την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ κατά τρόπο επαρκώς άμεσο.

Μέχρι στιγμής, ο μηχανισμός αυτός έχει εφαρμοστεί μία φορά: τον Δεκέμβριο του 2022, στην ιδιάζουσα περίπτωση της Ουγγαρίας.

• Κανονισμός για την αιρεσιμότητα όσον αφορά το κράτος δικαίου (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)
• Μηχανισμός αιρεσιμότητας για το κράτος δικαίου: Το Συμβούλιο αποφασίζει να αναστείλει 6,3 δισ. € λόγω των μόνον εν μέρει διορθωτικών μέτρων της Ουγγαρίας (δελτίο Τύπου, 12 Δεκεμβρίου 2022)

Δείτε επίσης