Συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν

Η συμφωνία για το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (ΚΟΣΔ) αποσκοπεί στο να διασφαλίσει ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν θα έχει αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα. Καθορίζει το χρονοδιάγραμμα και τις διευθετήσεις για την άρση των κυρώσεων που συνδέονται με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης

Η συμφωνία για το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (ΚΟΣΔ) αποσκοπεί στο να διασφαλίσει ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν θα έχει αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα.

Καθορίζει το χρονοδιάγραμμα και τις διευθετήσεις για την άρση των κυρώσεων που συνδέονται με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, σύμφωνα με την προσέγγιση της ΕΕ ότι δεν πρέπει ποτέ να επιτραπεί στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο και ότι το Ιράν πρέπει να συμμορφωθεί με τις νομικά δεσμευτικές υποχρεώσεις του όσον αφορά τις πυρηνικές διασφαλίσεις δυνάμει της συνθήκης για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων.

Ημερομηνία οριστικοποίησης

Στις 20 Ιουλίου 2015, με την απόφαση 2231 (2015), το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ενέκρινε τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, γνωστή ως Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (ΚΟΣΔ) για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Στις 31 Ιουλίου το Συμβούλιο της ΕΕ εξέδωσε τις νομικές πράξεις για τη μεταφορά των πρώτων διατάξεων της εν λόγω απόφασης στο δίκαιο της ΕΕ.

Ειδικότερα, οι πράξεις αυτές ορίζουν ότι δεν εφαρμόζονται πλέον κυρώσεις στην παροχή υλικού, εξοπλισμού ή βοήθειας σε σχέση με:

τη μετατροπή δύο καταρρακτών της εγκατάστασης του Fordow για την παραγωγή σταθερών ισοτόπων
τον εκσυγχρονισμό του αντιδραστήρα του Arak
την εξαγωγή του εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν που υπερβαίνει τα 300 κιλά με αντάλλαγμα την προμήθεια φυσικού ουρανίου

Επίσης, προβλέπονται εξαιρέσεις για τις δραστηριότητες και τις μεταφορές που:

είναι αναγκαίες για την υλοποίηση ορισμένων δράσεων στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας οι οποίες καθορίζονται στο ΚΟΣΔ
είναι αναγκαίες για την προετοιμασία της υλοποίησης του ΚΟΣΔ
συνάδουν με τους στόχους της ΑΣΑΗΕ 2231 (2015), κατά την κρίση της Επιτροπής του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, η οποία συστάθηκε σύμφωνα με την ΑΣΑΗΕ 1737 (2006).

Οι εξαιρέσεις αυτές πρέπει να εγκρίνονται κατά περίπτωση.

Ημερομηνία υιοθέτησης

Στις 18 Οκτωβρίου 2015, 90 ημέρες μετά την απόφαση 2231 (2015) του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, τέθηκε σε ισχύ το ΚΟΣΔ. Οι συμμετέχοντες στο ΚΟΣΔ προέβησαν στις διευθετήσεις και προετοιμασίες που είναι αναγκαίες για την υλοποίηση των δεσμεύσεων που απορρέουν από το ΚΟΣΔ.

Η ΕΕ θέσπισε νομικές πράξεις που προβλέπουν την άρση όλων των οικονομικών και χρηματοπιστωτικών κυρώσεων της ΕΕ που έχουν σχέση με το πυρηνικό πρόγραμμα, όπως αυτές καθορίζονται στο ΚΟΣΔ, με ισχύ από την ημερομηνία υλοποίησης, ταυτόχρονα με την επιβεβαιωμένη από τον ΔΟΑΕ εφαρμογή από το Ιράν των συμπεφωνημένων μέτρων που αφορούν το πυρηνικό πρόγραμμα.

Ημερομηνία υλοποίησης

Στις 16 Ιανουαρίου 2016, όταν ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) επιβεβαίωσε ότι το Ιράν υλοποιούσε τα μέτρα που αφορούν το πυρηνικό πρόγραμμα, ήρθησαν οι περισσότερες κυρώσεις της ΕΕ και του ΟΗΕ. Η ΕΕ ήρε όλες τις οικονομικές και χρηματοπιστωτικές κυρώσεις που συνδέονται με το πυρηνικό πρόγραμμα.

Ωστόσο, ορισμένοι περιορισμοί παρέμειναν σε ισχύ, όπως μεταξύ άλλων οι περιορισμοί στη μεταφορά αγαθών που μπορούν να συντελέσουν στη διάδοση πυρηνικών όπλων, τα εμπάργκο όπλων και βαλλιστικών πυραύλων και τα περιοριστικά μέτρα κατά ορισμένων καταχωρισμένων προσώπων και οντοτήτων.

Αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών

Στις 8 Μαΐου 2018 ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών ανακοίνωσε την αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΚΟΣΔ. Ως εκ τούτου, από τις 9 Μαΐου, οι ΗΠΑ έπαυσαν να συμμετέχουν σε δραστηριότητες ή συναντήσεις που σχετίζονται με το ΚΟΣΔ.

Στις 21 Δεκεμβρίου 2020 οι συμμετέχοντες στο ΚΟΣΔ αναγνώρισαν σε υπουργικό επίπεδο την προοπτική επιστροφής των ΗΠΑ στο ΚΟΣΔ και τόνισαν ότι είναι έτοιμοι να καταβάλουν κοινή προσπάθεια για τη θετική διευθέτηση του ζητήματος.

Κοινή υπουργική δήλωση για το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης)

Ημερομηνία μετάβασης

Σύμφωνα με το ΚΟΣΔ, οκτώ έτη μετά την ημερομηνία υιοθέτησης ή μετά την ημερομηνία της δημοσίευσης έκθεσης του ΔΟΑΕ που θα αναφέρει ότι ο ΔΟΑΕ έχει καταλήξει στην ευρύτερη διαπίστωση ότι όλα τα πυρηνικά υλικά στο Ιράν εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για ειρηνικές δραστηριότητες, οποιαδήποτε από τις δύο επέλθει νωρίτερα, η ΕΕ θα άρει τις κυρώσεις που σχετίζονται με τη διάδοση πυρηνικών.

Καθώς το Ιράν δεν συμμορφώθηκε με τις δεσμεύσεις του στο πλαίσιο του ΚΟΣΔ, στις 18 Οκτωβρίου 2023 (ημερομηνία μετάβασης της συμφωνίας), το Συμβούλιο αποφάσισε να διατηρήσει τις κυρώσεις σε βάρος του Ιράν.

Το Συμβούλιο συμφώνησε να διατηρηθούν οι καταχωρίσεις ατόμων και οντοτήτων που εμπλέκονται σε πυρηνικές δραστηριότητες ή δραστηριότητες βαλλιστικών πυραύλων ή συνδέονται με τον Στρατό των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).

Το Συμβούλιο συμφώνησε επίσης να διατηρηθούν τομεακά και μεμονωμένα μέτρα, στο πλαίσιο του καθεστώτος κυρώσεων της ΕΕ.

Ημερομηνία λήξης

Σύμφωνα με το ΚΟΣΔ, 10 έτη μετά την ημερομηνία υιοθέτησης (δηλαδή στις 18 Οκτωβρίου 2025), όλες οι εναπομένουσες κυρώσεις του ΟΗΕ και της ΕΕ κατά του Ιράν θα πρέπει να έχουν τερματιστεί.

Ωστόσο, λόγω της μη συμμόρφωσης του Ιράν με τις δεσμεύσεις του στο πλαίσιο του ΚΟΣΔ, στις 28 Σεπτεμβρίου 2025 το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών αποφάσισε να επιβάλει εκ νέου όλες τις κυρώσεις που είχαν αρθεί το 2016. Η επανενεργοποίηση αυτή ολοκληρώνει τη διαδικασία «επαναφοράς» που ξεκίνησε στις 28 Αυγούστου 2025 από τη Γαλλία, τη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Μετά την απόφαση του ΟΗΕ, στις 29 Σεπτεμβρίου 2025, το Συμβούλιο επέβαλε εκ νέου όλες τις κυρώσεις που συνδέονται με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν που είχαν αρθεί το 2016. Τα μέτρα περιλαμβάνουν τόσο τις κυρώσεις του ΟΗΕ που μεταφέρονται αυτόματα στο δίκαιο της ΕΕ όσο και αυτόνομα μέτρα της ΕΕ.

Οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν από την ΕΕ εξαιτίας της κατάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Ιράν, της στήριξης του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και για άλλους λόγους δεν αποτελούν μέρος του ΚΟΣΔ και παραμένουν σε ισχύ.

Το πλήρες Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης και άλλα σχετικά έγγραφα

Δείτε επίσης:

Χρονολόγιο – Κυρώσεις κατά του Ιράν λόγω δραστηριοτήτων διάδοσης των πυρηνικών όπλων

Μια γυναίκα υψώνει τη γροθιά της σε μια χειρονομία χειραφέτησης, με φόντο περσικά γεωμετρικά μοτίβα σε πράσινες αποχρώσεις.

Κυρώσεις κατά του Ιράν λόγω δραστηριοτήτων διάδοσης των πυρηνικών όπλων

Γιατί η ΕΕ θεσπίζει κυρώσεις

Τελευταία ενημέρωση: 29 Σεπτεμβρίου 2025