IT-systemen voor criminaliteitsbestrijding en beveiliging EU-grenzen
Autoriteiten in de hele EU wisselen informatie uit via grootschalige IT-systemen om burgers te beschermen, criminaliteit te bestrijden en grenzen te beveiligen.
Schengeninformatiesysteem (SIS)
Rechts-handhavingsinstanties in de hele EU maken gebruik van het Schengeninformatie-systeem (SIS) voor het invoeren of raadplegen van signaleringen van gezochte of vermiste personen en voorwerpen. De autoriteiten hebben het systeem, dat zowat 86,5 miljoen signaleringen bevat, in 2022 bijna 35 miljoen keer per dag geraadpleegd.
Het SIS bevat ook instructies voor autoriteiten om op te treden wanneer een persoon of voorwerp wordt aangetroffen, zoals de:
- aanhouding van een gezochte persoon
- bescherming van een kwetsbare vermiste persoon
- inbeslagneming van een illegaal of gestolen voorwerp
In november 2018 heeft de EU nieuwe regels ingevoerd ter actualisering van het Schengeninformatiesysteem.
De nieuwe versie is in maart 2023 operationeel geworden en omvat:
- nieuwe categorieën signaleringen
- biometrische gegevens zoals handpalmafdrukken
- vingersporen
- DNA-gegevens van vermiste personen
Geautomatiseerde gegevensuitwisseling voor politiële samenwerking
Het doel is de uitwisseling van informatie tussen de lidstaten onderling en met Europol te versterken, te stroomlijnen en te vergemakkelijken en de rechtshandhavingsautoriteiten in de EU betere instrumenten te geven om criminaliteit te bestrijden.
Meer gegevenscategorieën
Het nieuwe kader – doorgaans Prüm II genoemd – stelt rechtshandhavingsinstanties in staat om in de nationale databanken van andere lidstaten te zoeken naar zaken zoals:
- DNA
- vingerafdrukken
- voertuigregistratiegegevens
Dankzij deze nieuwe wet, die op 26 februari 2024 is aangenomen, kunnen politieautoriteiten zoeken naar:
- gezichtsopnamen
- politiegegevens
Indien het nationale recht dit toestaat, zullen ook zoekopdrachten in alle categorieën mogelijk zijn om vermiste personen te vinden of een menselijk stoffelijk overschot te identificeren. Als de zoekopdracht in de databank een positieve match oplevert, moet het land in kwestie binnen 48 uur de relevante gegevens verstrekken aan de opsporende politieautoriteit:
- naam
- geboortedatum
- strafbaar feit gelinkt aan de gegevens
Modernisering van het IT-systeem
De nieuwe Prüm-wet:
- moderniseert de technische infrastructuur waarop de informatie-uitwisseling steunt
- bepaalt dat eu-LISA een router moet opzetten om de verbinding tussen de lidstaten (en Europol) voor het opvragen van gegevens te vergemakkelijken
De router bestaat uit een zoekinstrument en een beveiligd communicatiekanaal. De rechtshandhavingsautoriteit die een match zoekt, dient haar gegevens (bv. een vingerafdruk) in via de router. De router stuurt dit verzoek naar de databanken van alle andere EU-lidstaten en Europol.
Voor geautomatiseerde zoekopdrachten in politieregisters zullen de lidstaten en Europol het Europees indexsysteem van politiegegevens (Epris) gebruiken.
Grotere rol voor Europol
Op grond van de nieuwe regels zal Europol ook in staat zijn om:
- nationale databanken te doorzoeken om informatie die het van derde landen heeft ontvangen te toetsen
Visuminformatiesysteem (VIS)
Het Visuminformatiesysteem, dat operationeel is sinds 2011, is een databank die de procedure voor visa voor kort verblijf vergemakkelijkt.
Dit systeem helpt visum-, grens-, asiel- en migratieautoriteiten bij de controle van onderdanen van derde landen die een visum voor kort verblijf nodig hebben om naar het Schengengebied te reizen. Autoriteiten kunnen het VIS gebruiken voor biometrische matching om personen te identificeren en identiteitsdiefstal of -fraude te voorkomen.
Door de veranderende uitdagingen op migratie- en veiligheidsgebied nam de EU in mei 2021 een nieuwe verordening aan om het systeem te verbeteren. De nieuwe regels:
- maken de procedure voor visa voor kort verblijf nog veiliger
- nemen ook visa voor verblijf van langere duur en verblijfsvergunningen op in dezelfde databank
- waarborgen interoperabiliteit tussen het VIS en andere relevante EU-systemen en -databanken
Systeem voor het beheer van Europese asielaanvragen (Eurodac)
De Eurodac-databank bevat de vingerafdrukken van asielzoekers die geregistreerd zijn in EU-lidstaten en geassocieerde landen. Deze databank draagt bij tot de uitvoering van de Dublinverordening. Mede dankzij de databank kan worden:
- nagegaan of een aanvrager eerder in een andere lidstaat asiel heeft aangevraagd
- gecontroleerd of een aanvrager eerder is aangehouden vanwege het onwettig betreden van Europees grond-gebied
- bepaald welke lidstaat verantwoordelijk is voor het onderzoek van een asielaanvraag
Als onderdeel van haar wetgevingsvoorstellen tot hervorming van de EU-asielwetgeving is de Eurodac-verordening herzien.
EU-brede IT-systemen voor veiligheid en migratie (Infographic)
Europees systeem voor reisinformatie en -autorisatie (Etias)
De Raad nam in september 2018 de verordening aan waarbij het Europees systeem voor reisinformatie en -autorisatie (Etias) is opgezet. Dit IT-systeem zal worden gebruikt om niet-visumplichtige reizigers vooraf te controleren en hen zo nodig een reisautorisatie te weigeren.
Het zal niet zo veel verschillen van de bestaande systemen in onder meer de VS, Canada en Australië, en zal talrijke voordelen bieden, waaronder:
- betere binnenlandse veiligheid
- betere preventie van illegale immigratie
- minder risico's voor de volksgezondheid en minder vertragingen aan de grensovergangen
Het Etias wordt door eu-LISA ontwikkeld en zal in het laatste kwartaal van 2026 operationeel zijn. Dit EU-agentschap beheert de grootschalige IT-systemen op het gebied van vrijheid, veiligheid en recht.
Inreis-uitreissysteem
Het EES is een nieuw EU-breed digitaal grensbeheersysteem dat de in- en uitreis registreert van niet-EU-onderdanen die de buitengrenzen van het Schengengebied oversteken voor een kort verblijf. Het afstempelen van paspoorten wordt hiermee vervangen door snelle en veilige biometrische controles.
Vanaf 12 oktober 2025 wordt het EES in een periode van 6 maanden geleidelijk uitgerold aan de buitengrenzen van het Schengengebied. Op het moment van de lancering moet er minstens 1 grenspost in elk deelnemend land met het systeem werken. Gedurende deze periode worden nog niet alle grensoverschrijdingen of reizigers via het EES geregistreerd en zullen er ook nog paspoorten worden afgestempeld.
Het systeem moet uiterlijk op 10 april 2026 volledig zijn ingevoerd.
Het werd opgezet door eu-LISA, in samenwerking met de lidstaten.
Europees Strafregisterinformatiesysteem (Ecris)
Het Europees Strafregisterinformatiesysteem (Ecris) werd in 2012 opgezet. Het biedt de EU-lidstaten de mogelijkheid gemakkelijk informatie uit te wisselen over strafrechtelijke veroordelingen.
De uitgewisselde informatie heeft meestal betrekking op EU-burgers, aangezien het systeem niet op efficiënte wijze gegevens over onderdanen van derde landen kan verwerken.
In april 2019 nam de EU nieuwe regels aan ter verbetering van het Ecris. Het hervormde systeem zal een gecentraliseerde databank bevatten met informatie over veroordelingen van onderdanen van derde landen en staatloze personen.
Persoonsgegevens van passagiers
Georganiseerde criminaliteit en terroristische activiteiten gaan vaak gepaard met internationale reizen. De EU nam in 2016 de richtlijn persoons‑gegevens van passagiers (PNR) aan, naar aanleiding van de opheffing van de controles aan de binnengrenzen op grond van de Schengenovereenkomst.
PNR-gegevens zijn persoonsgegevens die door passagiers zijn verstrekt en door luchtvaartmaatschappijen worden verzameld en bewaard. Het gaat onder meer om namen van passagiers, reisdata, reisschema's, stoelnummers, bagage, contactgegevens en betaalmiddelen.
De PNR-richtlijn bevat regels voor de doorgifte van die gegevens aan de rechtshandhavingsinstanties van de lidstaten, en voor de manier waarop die gegevens worden verwerkt om terroristische misdrijven en ernstige criminaliteit te voorkomen, op te sporen, te onderzoeken en te vervolgen.
Het PNR-systeem vormt een aanvulling op de reeds bestaande instrumenten ter bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit en harmoniseert de wettelijke bepalingen van de lidstaten. Het voorkomt zo rechtsonzekerheid en veiligheidslacunes én waarborgt gegevensbescherming.
EU-agentschap voor het beheer van grootschalige IT-systemen (eu-LISA)
eu-LISA is het EU-agentschap dat verantwoordelijk is voor het beheer van de grootschalige IT-systemen die worden gebruikt voor het EU-beleid inzake grensbeheer, migratie en samenwerking bij rechtshandhaving.
In november 2018 nam de Raad nieuwe regels ter versterking van het mandaat van het agentschap aan. Dankzij de nieuwe regels moet het agentschap beter kunnen bijdragen tot grensbeheer, samenwerking inzake rechtshandhaving en beheer van migratie in de EU.
Het agentschap zal ook een cruciale rol spelen bij de invoering van nieuwe IT-architectuur op het gebied van justitie en binnenlandse zaken.
Dankzij dat ruimere mandaat zal eu-LISA in staat zijn om:
- nieuwe systemen te ontwikkelen en te gebruiken, zoals het onlangs goedgekeurde inreis-uitreissysteem en het Etias
- mee te werken aan oplossingen voor interoperabiliteit
- steun te verlenen aan de lidstaten op hun verzoek
- een grotere rol te spelen in onderzoek, proefprojecten en testactiviteiten
eu-LISA beheert momenteel de volgende IT-systemen:
- het visuminformatiesysteem
- het Schengeninformatiesysteem
- Eurodac
eu-LISA ontwikkelt momenteel de volgende IT-systemen:
- het inreis-uitreissysteem
- Etias
- Ecris-TCN
Interoperabiliteit van EU-informatiesystemen
De EU-informatiesystemen die de autoriteiten gebruiken voor het bestrijden van criminaliteit, voor grenscontroles en voor het beheersen van migratiestromen zijn niet aan elkaar gekoppeld. Ze zijn gefragmenteerd en daardoor kunnen informatielacunes ontstaan.
De EU zoekt naar betere manieren om informatie te vergaren en te delen met als doel:
- de gegevens via EU-databanken toegankelijk te maken voor grenswachters
- strafrechtelijk onderzoek en strafvervolging te verbeteren
In mei 2019 nam de Raad 2 verordeningen aan over een kader voor de interoperabiliteit van EU-informatiesystemen dat moet helpen om grenzen, veiligheid en migratie te beheren. De nieuwe regels voorzien in:
- een Europees zoekportaal, waarmee autoriteiten gelijktijdig meerdere informatiesystemen kunnen doorzoeken
- een centrale dienst voor biometrische matching om biometrische gegevens op te zoeken en te vergelijken
- een gemeenschappelijk identiteitsregister, voor de opslag van identificatiegegevens van niet-EU-burgers
- een detector van meerdere identiteiten die autoriteiten waarschuwt wanneer biometrische gegevens op identiteitsfraude wijzen
De nieuwe architectuur zal tussen medio 2024 en eind 2026 in gebruik worden genomen. Het biedt één interface voor zoekopdrachten en een dienst voor biometrische matching om identificatie te vergemakkelijken.
Laatst bijgewerkt: 6 maart 2025