Wzmacnianie zewnętrznych granic UE

Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej

W odpowiedzi na apel przywódców UE z września 2015 r., aby zaostrzyć kontrole na granicach zewnętrznych, w październiku 2016 r. zaczęła działać Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej (znana pod nazwą „Frontex”).

Wcześniej funkcjonowała ona jako Europejska Agencja Zarządzania Współpracą Operacyjną na Zewnętrznych Granicach Państw Członkowskich. Nazwę zmieniono w celu odzwierciedlenia jej szerszych uprawnień.

Agencja ściśle monitoruje zewnętrzne granice UE. Ponadto wspólnie z państwami członkowskimi stara się szybko identyfikować i zażegnywać zagrożenia dla bezpieczeństwa na tych granicach.

Europejska Straż Graniczna i Przybrzeżna pomaga:

skuteczniej zarządzać migracją
zwiększać bezpieczeństwo wewnętrzne UE
chronić zasadę swobodnego przepływu osób.

W listopadzie 2019 r. UE przyjęła rozporządzenie zwiększające rolę agencji. Akt ten, nazywany rozporządzeniem w sprawie Fronteksu, przewiduje:

zintegrowane zarządzanie granicami
wzmocnienie roli agencji w zajmowaniu się powrotami
utworzenie stałej służby (6500 pracowników do 2021 r. i 10 000 – do 2027 r.).

Współpraca z państwami trzecimi

Zarządzanie granicami: umowy z państwami trzecimi

Wersja tekstowa

* Użycie tej nazwy na mapie nie wpływa na stanowiska w sprawie statusu Kosowa i jest zgodne z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ 1244/1999 oraz z opinią Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Deklaracji niepodległości Kosowa.

Jak dotąd wynegocjowano umowy statusowe (już obowiązują lub czekają na podpisanie) z następującymi państwami:

Albania (podpisana nowa wzmocniona umowa)
Bośnia i Hercegowina (w toku negocjacje nad nową wzmocnioną umową)
Mołdawia (umowa w mocy od 1 listopada 2022)
Czarnogóra (podpisana nowa wzmocniona umowa – tymczasowo stosowana od 1 lipca 2023)
Macedonia Północna (umowa w mocy od 1 kwietnia 2023)
Serbia (umowa w mocy od 1 maja 2021 – w toku negocjacje nad nową wzmocnioną umową).

Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej może rozmieszczać personel i prowadzić wspólne operacje w państwach ościennych, o ile wcześniej UE zawarła z danym państwem umowę o statusie.

Współpraca z państwami trzecimi jest ważnym elementem koncepcji europejskiego zintegrowanego zarządzania granicami.

Jak dotąd zaczęły obowiązywać lub czekają na podpisanie umowy o statusie wynegocjowane z następującymi krajami:

Albania
Bośnia i Hercegowina
Mołdawia
Czarnogóra
Macedonia Północna
Serbia.

Umowy z Bośnią i Hercegowiną, Czarnogórą i Serbią są obecnie renegocjowane, aby w pełni uwzględnić szersze kompetencje Fronteksu przewidziane w rozporządzeniu z 2019 r.

Ponadto ruszyły negocjacje w sprawie umów z Mauretanią i Senegalem.

System informacyjny Schengen

System informacyjny Schengen (SIS) pomaga chronić bezpieczeństwo wewnętrzne w krajach strefy Schengen, w sytuacji, gdy nie istnieją kontrole na granicach wewnętrznych.

Organy ścigania z całej UE korzystają z systemu SIS, by wprowadzać do niego lub odnajdywać w nim wpisy o poszukiwanych lub zaginionych osobach i przedmiotach. System zawiera blisko 86,5 mln wpisów. W 2022 r. prowadzono w nim prawie 35 mln kwerend dziennie.

SIS zapewnia też organom wskazówki, jakie działania podjąć, gdy natrafią na daną osobę lub przedmiot. Mogą np.:

zatrzymać osobę poszukiwaną
otoczyć ochroną zaginioną osobę w trudnej sytuacji
zająć nielegalny lub skradziony przedmiot.

W listopadzie 2018 r. UE przyjęła przepisy uaktualniające system informacyjny Schengen.

System w uaktualnionej wersji zaczął działać w marcu 2023 r. i obejmuje:

nowe kategorie wpisów
dane biometryczne takie jak odciski dłoni
ślady palców
dane DNA potrzebne przy poszukiwaniu osób zaginionych.

Wizowy system informacyjny

Wizowy system informacyjny (VIS) to baza danych mająca ułatwiać procedurę rozpatrywania wniosków o wizy krótkoterminowe. Pomaga organom wizowym, azylowym i migracyjnym sprawdzać obywateli państw trzecich, którzy potrzebują wizy krótkoterminowej, by wjechać do strefy Schengen.

Od 2011 r. organy te mogą korzystać z VIS, aby porównywać dane biometryczne w celu identyfikacji osób oraz zapobiegania kradzieżom i oszustwom dotyczącym tożsamości.

W odpowiedzi na zmieniające się wyzwania w dziedzinie migracji i bezpieczeństwa w maju 2021 r. UE zaktualizowała rozporządzenie o VIS. Nowe przepisy:

dodatkowo zwiększają bezpieczeństwo procedury rozpatrywania wniosków o wizy krótkoterminowe
włączają wizy długoterminowe i dokumenty pobytowe do tej samej bazy danych
zapewniają interoperacyjność VIS z innymi stosownymi unijnymi systemami i bazami danych.

System wjazdu/wyjazdu

W listopadzie 2017 r. Rada przyjęła rozporządzenie ustanawiające system wjazdu/wyjazdu (EES).

W maju 2025 r. Rada i Parlament Europejski osiągnęły wstępne porozumienie, które pozwala państwom członkowskim na stopniowe wprowadzanie, w ciągu sześciu miesięcy, cyfrowego systemu zarządzania granicami – systemu wjazdu/wyjazdu (EES).

Będzie on rejestrował dane o wjeździe, wyjeździe i niewpuszczeniu obywateli państw trzecich przez zewnętrzne granice strefy Schengen.

Stopniowe wprowadzanie systemu umożliwi państwom członkowskim rozpoczęcie korzystania z systemu, a służbom granicznym i branży transportowej da czas na dostosowanie się do nowych procedur. Rozporządzenie uwzględnia fakt, że potrzeby państw członkowskich są zróżnicowane.

Budową nowego systemu zajmą się państwa członkowskie wraz z eu-LISA (unijną agencją odpowiedzialną za wielkoskalowe systemy informatyczne w przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości), we współpracy z Komisją Europejską i Fronteksem.

System wjazdu/wyjazdu pomoże:

skrócić czas oczekiwania na odprawę graniczną i podnieść jej skuteczność poprzez automatyczne obliczanie dozwolonego pobytu każdego podróżnego
systematyczniej i rzetelniej identyfikować osoby przekraczające dozwolony okres pobytu
zwiększyć bezpieczeństwo wewnętrzne oraz zaostrzyć walkę z terroryzmem i innymi poważnymi przestępstwami dzięki udostępnieniu historii podróży organom ścigania.

Europejski system informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż

We wrześniu 2018 r. Rada przyjęła rozporządzenie ustanawiające europejski system informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS). Pozwoli on z wyprzedzeniem sprawdzać podróżnych zwolnionych z obowiązku wizowego i w razie potrzeby odmawiać im zezwolenia na wjazd.

Będzie podobny do systemów stosowanych m.in. w USA, Kanadzie i Australii:

zwiększy bezpieczeństwo wewnętrzne
pomoże skuteczniej zapobiegać nielegalnej imigracji
zmniejszy zagrożenia dla zdrowia publicznego i zredukuje opóźnienia na granicach.

Jego budową zajmie się eu-LISA, unijna agencja odpowiedzialna za wielkoskalowe systemy informatyczne w przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości.

ETIAS zacznie działać w ostatnim kwartale 2026 r.