Bankregulering
Het EU-bankenkader geldt voor alle banken, kredietinstellingen en beleggingsondernemingen die in de EU actief zijn. Het moet de stabiliteit en integriteit waarborgen en ervoor zorgen dat de burger zijn vertrouwen in het financiële stelsel behoudt.
Doel van het EU-bankenkader
Depositohouders beschermen
Deposito's beschermen door goed gekapitaliseerde banken die bestand zijn tegen financiële schokken.
Systeemrisico's voorkomen
Risico's die tot financiële crises kunnen leiden en de economie kunnen destabiliseren beperken.
Normen harmoniseren
Uniforme regels voor een gelijk speelveld en eerlijke concurrentie tussen kredietinstellingen.
Meer veerkracht en transparantie
Meer stabiliteit en duidelijkheid om vertrouwen op te bouwen en duurzaamheid op lange termijn te waarborgen.
Rechtsinstrumenten
De EU heeft wetgeving aangenomen over verschillende aspecten van de banksector. Hier volgt een samenvatting van de belangrijkste wetten.
Verordening en richtlijn kapitaalvereisten
De verordening kapitaalvereisten en de richtlijn kapitaalvereisten bevatten gedetailleerde prudentiële vereisten voor onder meer kapitaaltoereikendheid, liquiditeit, hefboomfinanciering, risicobeheer en toezicht.
Banken moeten over voldoende kapitaal en liquiditeit beschikken om risico's te beperken en potentiële verliezen op te vangen.
- Verordening kapitaalvereisten (Publicatieblad van de EU)
- Richtlijn kapitaalvereisten (Publicatieblad van de EU)
Richtlijn depositogarantiestelsels
De richtlijn depositogarantiestelsels beschermt depositohouders in de EU. Als een bank failliet gaat, is de terugbetaling van deposito's tot € 100 000 gewaarborgd. De richtlijn bevat ook regels voor nationale depositogarantiestelsels, onder meer op het gebied van dekkingslimieten, financiering en uitbetalingsprocedures.
Die regels gelden voor alle banken.
De aangesloten banken betalen bijdragen afhankelijk van hun risicoprofiel en andere factoren. Het garantiestelsel brengt die bijdragen samen in een fonds. Wanneer een bank faalt en de deposito's niet langer beschikbaar zijn, worden houders van door de richtlijn beschermde deposito's vergoed uit de depositogarantiestelsels.
Richtlijn herstel en afwikkeling van banken
De richtlijn herstel en afwikkeling van banken omvat een kader voor het ordelijk herstel en de ordelijke afwikkeling van falende banken, om de gevolgen voor de economie tot een minimum te beperken en om te vermijden dat banken met belastinggeld moeten worden gered.
De richtlijn zorgt ervoor dat:
- falende banken doeltreffend worden beheerd met een afwikkelingsplanning en crisisprotocollen
- bij een bankfalen geen beroep op de belastingbetaler moet worden gedaan dankzij een "bail-in"-mechanisme (wanneer een bank failliet gaat, dragen de aandeelhouders en crediteuren de kosten)
- door de banksector gefinancierde afwikkelingsfondsen worden opgericht om noodlijdende banken financieel te ondersteunen
Verordening gemeenschappelijk toezichtsmechanisme
De verordening betreffende het gemeenschappelijk toezichtsmechanisme vormt het kader voor de rol van de Europese Centrale Bank (ECB) als toezichthouder voor belangrijke banken in de bankenunie.
De verordening regelt de toezichthoudende verantwoordelijkheden van de ECB en de samenwerking tussen de ECB en de nationale bevoegde autoriteiten.
Verordening gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme
De verordening betreffende het gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme beschrijft de taken en bevoegdheden van de Gemeenschappelijke Afwikkelingsraad (GAR) bij de afwikkeling van falende banken binnen de bankenunie.
Ze regelt ook zijn besluitvormingsprocessen en het gebruik van het gemeenschappelijk afwikkelingsfonds.
Bazel III-normen
De Bazel III-normen werden door het Bazels Comité voor bankentoezicht ontwikkeld om de kapitaalvereisten voor banken te versterken door de liquiditeit te verhogen en de hefboomwerking van banken te verminderen.
De verordening en de richtlijn kapitaalvereisten werden gewijzigd om die normen in het regelgevingskader van de EU op te nemen.
In vergelijking met Bazel II moeten banken op grond van Bazel III aan strengere eisen voldoen:
- meer kapitaal aanhouden om potentiële verliezen te dekken en een grotere stabiliteit bij financiële tegenslagen te waarborgen
- voldoende liquide activa van hoge kwaliteit aanhouden om een stressscenario van 30 dagen te kunnen overleven (liquiditeitsdekkingsratio)
- over stabiele financieringsbronnen beschikken om hun activiteiten één jaar lang te ondersteunen (nettostabielefinancieringsratio)
- invoering van een niet-risicogebaseerde hefboomratio om de opbouw van buitensporige hefboomwerking in de banksector te beperken
- betere risicobeheerpraktijken en strengere stresstests, zodat banken economische schokken doeltreffend kunnen opvangen
De Raad heeft het Bazel III-wetgevingspakket op 30 mei 2024 aangenomen.De nieuwe regels zijn op 1 januari 2025 in werking getreden. Voor sommige eisen geldt een overgangsperiode van enkele jaren.
Rol van de instellingen
Binnen het EU-bankenkader spelen verschillende belangrijke instellingen elk een specifieke rol bij het handhaven van de financiële stabiliteit.
Als onderdeel van het gemeenschappelijk toezichtsmechanisme is de Europese Centrale Bank de belangrijkste toezichthouder voor grote banken in de eurozone. Zij ziet erop toe dat die banken aan de prudentiële vereisten voldoen.
De Gemeenschappelijke Afwikkelingsraad is middels het gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme verantwoordelijk voor de planning en het beheer van de afwikkeling van falende banken. Hij wordt hierbij gesteund door het gemeenschappelijk afwikkelingsfonds.
De Europese Bankautoriteit (EBA) bevordert de doeltreffendheid en consistentie van de prudentiële regulering en het toezicht in de hele EU. Zij ontwikkelt technische normen en richtsnoeren om het toezicht te harmoniseren.
De nationale bevoegde autoriteiten houden toezicht op kleinere banken en voeren de EU‑verordeningen uit in de lidstaten, als aanvulling op het werk van de ECB en de EBA.
Actuele ontwikkelingen
Het EU-bankenkader wordt voortdurend aangepast aan de mondiale economische verschuivingen, de technologische vooruitgang en prioriteiten op het gebied van duurzaamheid. Dat gebeurt om het financiële stelsel veerkrachtiger te maken, innovatie te bevorderen en consumenten te beschermen.
Pakket digitaal geldwezen
Als reactie op de snelle opkomst van het digitale geldwezen ontwikkelt de EU een omvattend regelgevingskader om de uitdagingen van cryptovaluta, fintech-innovaties en digitale betalingssystemen aan te pakken.
Duurzame financiering
De integratie van ratingactiviteiten op ecologisch, sociaal en governancegebied (ESG) in de bankenregulering is een prioriteit voor de EU. Op 19 november nam de Raad nieuwe regels aan om ratingactiviteiten in de EU consistenter, transparanter en vergelijkbaarder te maken en zo het vertrouwen van beleggers in duurzame financiële producten te bevorderen.
De Europese Autoriteit voor effecten en markten zal in de EU actieve ESG-ratingaanbieders vergunnen en erop toezien dat ze de transparantienormen naleven.
Bestrijding van witwassen
Om opkomende risico's aan te pakken en financiële criminaliteit te bestrijden, versterkt de EU haar kader voor de bestrijding van witwassen. Dit omvat strengere controles, meer transparantie bij financiële transacties en meer samenwerking tussen nationale en EU-autoriteiten.
De nieuwe EU-autoriteit voor de bestrijding van witwassen zal een centrale rol spelen bij het toezicht op de naleving van de antiwitwasregels en moet ervoor zorgen dat die regels in alle lidstaten op uniforme wijze worden toegepast.
Kader voor bankencrisisbeheer en depositoverzekering
De voorbije jaren grepen de autoriteiten van de lidstaten vaak terug naar oplossingen buiten het EU-kader als een kleine of middelgrote bank in de EU failliet ging. In plaats van een beroep te doen op de vereiste interne middelen van de bank of particuliere, door de sector gefinancierde vangnetten, zoals voorzien in het EU-kader voor de afwikkeling van banken, werd in sommige gevallen belastinggeld gebruikt om een falende bank overeind te houden.
Naar aanleiding hiervan heeft de Commissie in april 2023 een hervorming van het kader voor crisisbeheersing en depositoverzekering (CMDI) voorgesteld. Op 19 mei 2024 bereikte de Raad overeenstemming over een onderhandelingsmandaat. Op 25 juni 2025 bereikten de Raad en het Europees Parlement een akkoord over de hervorming, een nieuwe stap in de richting van de voltooiing van de bankenunie van de EU.
Het hervormingspakket omvat wetgevingsvoorstellen tot wijziging van de richtlijn herstel en afwikkeling van banken, de verordening gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme en de richtlijn depositogarantiestelsels. Doel van de hervorming is het dichten van de financieringskloof door kleine en middelgrote banken toegang te geven tot door de sector gefinancierde financiële vangnetten als aanvullend instrument voor afwikkelingsfinanciering en om de afhankelijkheid van bail-ins van niet-verzekerde deposanten te verminderen.
- Bankafwikkeling: Raad en Parlement bereiken akkoord om EU-kader voor crisisbeheersing te versterken (persmededeling, 25 juni 2025)
- Kader voor bankencrisisbeheer en depositoverzekering: Raad bepaalt standpunt (persmededeling, 19 juni 2024)
Daisychains
Op 26 maart 2024 nam de Raad de zogenaamde daisychainrichtlijn aan als onderdeel van de hervorming van het CMDI-kader. De richtlijn wijzigt de richtlijn herstel en afwikkeling van banken en de verordening gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme. Ze introduceert een reeks gerichte aanpassingen om de evenredigheid van het kader te verbeteren.
Laatst bijgewerkt: 25 juni 2025