Nucleair akkoord met Iran

Het akkoord over het gezamenlijk alomvattend actieplan (Joint Comprehensive Plan of Action – JCPOA) moet waarborgen dat het nucleaire programma van Iran uitsluitend vreedzaam zal zijn. Het bevat het tijdschema en de regelingen voor de opheffing van de nucleairgerelateerde sancties tegen Iran.

Gezamenlijk alomvattend actieplan

Het akkoord over het gezamenlijk alomvattend actieplan (Joint Comprehensive Plan of Action – JCPOA) moet waarborgen dat het nucleaire programma van Iranuitsluitend vreedzaam zal zijn.

Het bevat het tijdschema en de regelingen voor de opheffing van de nucleair-gerelateerde sancties tegen Iran, conform het standpunt van de EU dat Iran nooit een kernwapen mag verwerven en moet voldoen aan zijn juridisch bindende verplichtingen inzake nucleaire veiligheidscontroles uit hoofde van het Non-proliferatieverdrag.

Goedkeuringsdatum

Op 20 juli 2015 keurde de VN-Veiligheidsraad het JCPOA goed bij Resolutie 2231(2015). Op 31 juli 2015 nam de Raad van de EU wetgevingsbesluiten aan waarmee de eerste van deze bepalingen in EU-wetgeving werden omgezet.

Die besluiten bepaalden met name dat er niet langer sancties golden voor de levering van materieel, uitrusting of bijstand in verband met:

de aanpassingen aan 2 cascades in de installatie van Fordow voor de productie van stabiele isotopen
de modernisering van de reactor van Arak
de uitvoer van meer dan 300 kg Iraans verrijkt uranium in ruil voor natuurlijk uranium

De besluiten voorzagen ook in vrijstellingen voor activiteiten en overdrachten die:

nodig zijn voor de uitvoering van bepaalde in het JCPOA gespecificeerde nucleair-gerelateerde acties
nodig zijn voor de voorbereiding van de uitvoering van het JCPOA
en vastgesteld zijn door het bij Resolutie 1737 (2006) ingestelde Comité van de VN-Veiligheidsraad, ter wille van de samenhang met de doelstellingen van Resolutie 2231 (2015).

Deze vrijstellingen moeten per geval worden goedgekeurd.

Datum inwerkingtreding

Op 18 oktober 2015, 90 dagen na Resolutie 2231 (2015) van de VN-Veiligheidsraad, trad het JCPOA in werking. De JCPOA-deelnemers troffen de noodzakelijke regelingen en voorbereidingen voor de nakoming van hun JCPOA- verplichtingen.

De EU nam wetgevingsbesluiten aan voor de opheffing van alle nucleairgerelateerde economische en financiële EU-sancties zoals gespecificeerd in het JCPOA, met ingang van de uitvoeringsdatum, op hetzelfde moment dat Iran onder IAEA-controle de overeengekomen nucleair-gerelateerde maatregelen uitvoert.

Uitvoeringsdatum

Op 16 januari 2016, toen de Internationale Organisatie voor Atoomenergie (IAEA) had vastgesteld dat Iran de nucleairgerelateerde maatregelen had uitgevoerd, werden de meeste EU- en VN-sancties opgeheven. De EU hief alle nucleairgerelateerde economische en financiële sancties op.

Er bleven echter beperkingen bestaan, waaronder restricties op de overdracht van proliferatiegevoelige goederen, de embargo's in verband met wapens en ballistische raketten, en de beperkende maatregelen tegen een aantal van de op een lijst geplaatste personen en entiteiten.

Terugtrekking van de Verenigde Staten

Op 8 mei 2018 kondigde de president van de VS de terugtrekking van de Verenigde Staten uit het JCPOA aan. Met ingang van 9 mei 2018 hebben de VS daarom hun deelname aan JCPOA-gerelateerde activiteiten en vergaderingen stopgezet.

Op 21 december 2020 erkenden de deelnemers aan het JCPOA op ministerieel niveau het vooruitzicht van een terugkeer van de VS naar het JCPOA en benadrukten zij dat zij bereid waren een gezamenlijke inspanning te leveren om dit verzoek positief tegemoet te treden.

Gezamenlijke ministeriële verklaring over het gezamenlijk alomvattend actieplan (Europese Dienst voor extern optreden)

Overgangsdatum

Volgens het JCPOA heft de EU 8 jaar na de datum van inwerkingtreding of, indien dit vroeger is, wanneer uit een verslag van de IAEA blijkt dat de IAEA tot de ruimere vaststelling is gekomen dat al het nucleair materiaal in Iran nog steeds uitsluitend voor vreedzame activiteiten wordt gebruikt, de proliferatiegerelateerde sancties op.

Aangezien Iran zich niet heeft gehouden aan zijn toezeggingen in het kader van het JCPOA, besloot de Raad op 18 oktober 2023 (overgangsdatum van het akkoord) de beperkende maatregelen ten aanzien van het land te handhaven.

De Raad behield sancties tegen personen en entiteiten die betrokken zijn bij nucleaire activiteiten of activiteiten in verband met ballistische raketten of die banden hebben met de Islamitische Revolutionaire Garde.

Ook de sectorale en individuele maatregelen van de EU-sanctieregeling bleven van kracht.

Beëindigingsdatum

Volgens het JCPOA hadden alle resterende sancties van de VN en de EU tegen Iran 10 jaar na de dag van goedkeuring (d.w.z. 18 oktober 2025) moeten worden beëindigd.

Aangezien Iran zijn verplichtingen in het kader van het JCPOA niet nakomt, heeft de VN-Veiligheidsraad op 28 september 2025 echter besloten opnieuw alle sancties op te leggen die in 2016 waren opgeheven. Hiermee wordt het "snapbackproces", dat op 28 augustus 2025 door Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk is gestart, afgesloten.

Naar aanleiding van het VN-besluit heeft ook de Raad op 29 september 2025 alle nucleairgerelateerde sancties tegen Iran, die in 2016 waren opgeheven, opnieuw ingevoerd. Die omvatten zowel de VN-sancties die automatisch in EU-recht zijn omgezet, als de eigen maatregelen van de EU.

De door de EU opgelegde sancties vanwege de mensenrechtensituatie in Iran, de steun aan Ruslands aanvalsoorlog tegen Oekraïne en andere redenen, maken geen deel uit van het JCPOA en blijven van kracht.

Gezamenlijk alomvattend actieplan en andere belangrijke documenten

Zie ook

Tijdlijn - Sancties in verband met de nucleaire proliferatieactiviteiten van Iran

Een vrouw steekt haar arm in de lucht in een gebaar van verzet. Op de achtergrond staan Perzische geometrische patronen in groentinten.

Sancties in verband met de nucleaire proliferatieactiviteiten van Iran

Waarom neemt de EU sancties?

Laatst bijgewerkt: 29 september 2025