Ethisch orgaan van de EU

Waarom is een ethisch orgaan nodig?

Goede ethische en transparantienormen zijn essentieel voor goed bestuur en dragen ertoe bij corruptie en inmenging in het democratische proces te voorkomen.

Ook liggen ze aan de basis van de oprichtingsverdragen van de EU, waarin de bevoegdheden, verantwoordelijkheden en procedures van de instellingen zijn vastgelegd. Mede vanwege de verschillende functies en opdrachten van de instellingen hebben de meeste hun eigen reglement van orde of gedragscode opgesteld, en dus heeft elke instelling een eigen ethisch kader.

Het ethisch orgaan van de EU werd op 15 mei 2024 opgericht en is een onafhankelijk orgaan met:

gemeenschappelijke ethische normen voor de EU-instellingen
een mechanisme waarmee de instellingen ethische kwesties kunnen coördineren en daarover van gedachten kunnen wisselen

Dit bevordert de integriteit van en vergroot het vertrouwen van de burger in openbare instellingen en democratische processen en stimuleert samenwerking tussen de instellingen.

Toepassingsgebied

Voor de instellingen zullen in een aantal gevallen gemeenschappelijke normen gelden, onder meer bij:

het aanvaarden van geschenken, onderscheidingen, gastvrijheid en reizen die door derden worden aangeboden
conditionaliteits- en transparantiemaatregelen, met name voor vergaderingen met belangenvertegenwoordigers
verklaringen van belangen en activa
neven- of externe activiteiten
activiteiten van voormalige leden na afloop van hun mandaat

Elke EU-instelling is ervoor verantwoordelijk deze normen toe te passen en de naleving en de follow-up ervan te monitoren, onder meer bij mogelijke gevallen van intimidatie en sancties, indien er sprake is van inbreuken op de regels. Ook moeten de instellingen bekendmaken hoe zij de normen zullen toepassen.

Het toepassingsgebied van het ethisch orgaan heeft geen invloed op de bevoegdheden van het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) of de Europese Ombudsman.

Wie valt onder het orgaan?

Het ethisch orgaan is een onafhankelijk orgaan dat de EU-instellingen en de politiek benoemde leden daarvan gemeenschappelijk hebben.

Deelnemende instellingen

De deelnemende instellingen of "partijen" zijn:

Europees Parlement
Raad van de EU
Europese Commissie
Hof van Justitie van de Europese Unie - als waarnemer
Europese Centrale Bank
Europese Rekenkamer
Europees Economisch en Sociaal Comité
Europees Comité van de Regio's

Op 7 december 2024 kondigde voorzitter van de Europese Raad António Costa aan dat hij de Europese Raad zal verzoeken deel te nemen aan het orgaan en erin vertegenwoordigd te worden door voormalig voorzitter van de Europese Raad Herman van Rompuy.

Op verzoek kan de Europese Investeringsbank ook deelnemen aan het orgaan, en andere EU-agentschappen kunnen besluiten de ethische normen van het orgaan later op vrijwillige basis toe te passen.

Uitnodiging van voorzitter António Costa aan de leden van de Europese Raad, 7 december 2024

Leden van de partijen

De leden van de partijen die onder het ethisch orgaan van de EU vallen, zijn de politiek benoemde leden van de EU-instellingen. Dit zijn:

de leden van het Europees Parlement
de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, ook in zijn of haar functie als voorzitter van de Raad Buitenlandse Zaken
de leden van de Europese Commissie
de leden van de directie van de Europese Centrale Bank en de leden van de raad van bestuur en van de raad van toezicht
de leden van de Europese Rekenkamer
de leden van het Europees Economisch en Sociaal Comité met betrekking tot de uitoefening van hun mandaat van de Europese Unie
de leden en plaatsvervangers van het Europees Comité van de Regio's, behalve bij de uitoefening van hun lokale of regionale mandaat

Tijdens het voorzitterschap van de Raad of in de 6 maanden daarvoor en daarna kunnen de lidstaten informatie over hun nationale regels, normen of praktijken inzake ethisch gedrag openbaar maken voor de leden van hun regering indien dat relevant is voor de uitoefening van hun rol in het voorzitterschap van de Raad.

Taken

Het ethisch orgaan heeft 3 hoofdtaken:

bij consensus gemeenschappelijke minimumnormen ontwikkelen voor alle partijen en hun leden
van gedachten wisselen over de afstemming van interne regels op gemeenschappelijke normen
samenwerking bevorderen bij aangelegenheden in verband met het gedrag van haar leden

Na raadpleging kunnen de onafhankelijke deskundigen die het ethisch orgaan bijstaan, vertrouwelijk adviseren over de overeenstemming van belangenverklaringen met de gemeenschappelijke minimumnormen.

Bestuur

Het ethisch orgaan bestaat uit leden van de deelnemende instellingen: 1 vertegenwoordiger en 1 plaatsvervanger die worden aangewezen voor maximaal 5 jaar. Elk lid is bij toerbeurt voor een periode van 1 jaar voorzitter.

De voorzitter wordt bijgestaan door 5 onafhankelijke deskundigen en een gezamenlijk secretariaat bestaande uit ambtenaren van elke deelnemende instelling.

Onder de leden van het orgaan moet sprake zijn van een genderevenwicht en geografische diversiteit.

Toegang tot informatie

Alle informatie over het ethisch orgaan zal beschikbaar zijn op zijn website.

Daarbij gaat het onder meer om:

de samenstelling van het ethisch orgaan
vergaderkalenders en agenda's
evolutie en actualisering van de gemeenschappelijke ethische normen
alle toepasselijke regels van alle deelnemende instellingen die onder de normen vallen
het jaarverslag van het ethisch orgaan
zelfbeoordelingen van de deelnemende instellingen

Zie ook

Ethisch orgaan van de EU (Europese Commissie)