Φορέας δεοντολογίας της ΕΕ

Γιατί χρειάζεται ένας φορέας δεοντολογίας;

Τα αυστηρά πρότυπα δεοντολογίας και διαφάνειας είναι απαραίτητα για τη χρηστή διακυβέρνηση και συμβάλλουν στην αποτροπή της διαφθοράς και των αθέμιτων παρεμβάσεων στη δημοκρατική διαδικασία.

Στηρίζουν τις ιδρυτικές Συνθήκες της ΕΕ που καθορίζουν τις εξουσίες, τις αρμοδιότητες και τις διαδικασίες των θεσμικών οργάνων της ΕΕ. Τα περισσότερα θεσμικά όργανα διαθέτουν δικούς τους εσωτερικούς κανονισμούς ή κώδικες δεοντολογίας, εν μέρει λόγω των διαφορετικών ρόλων και εντολών τους, με αποτέλεσμα κάθε θεσμικό όργανο να έχει το δικό του δεοντολογικό πλαίσιο.

Ο φορέας δεοντολογίας της ΕΕ που συστάθηκε στις 15 Μαΐου 2024 είναι ανεξάρτητος φορέας ο οποίος θεσπίζει:

• κοινά πρότυπα δεοντολογίας για τα θεσμικά όργανα της ΕΕ
• μηχανισμό που επιτρέπει στα θεσμικά όργανα να συντονίζουν τις ενέργειες τους και να ανταλλάσσουν απόψεις επί δεοντολογικών θεμάτων

Με τον τρόπο αυτό εδραιώνονται η ακεραιότητα και η εμπιστοσύνη των πολιτών στους δημόσιους θεσμούς και στις δημοκρατικές διαδικασίες, και τονώνεται η συνεργασία μεταξύ των θεσμικών οργάνων.

Εμβέλεια

Τα θεσμικά όργανα θα υπόκεινται σε κοινά πρότυπα σε αρκετές περιπτώσεις, μεταξύ των οποίων:

• αποδοχή δώρων, βραβείων, φιλοξενίας και ταξιδιών προσφερόμενων από τρίτους
• μέτρα αιρεσιμότητας και διαφάνειας, ιδίως για συναντήσεις με εκπροσώπους συμφερόντων
• δηλώσεις συμφερόντων και περιουσιακών στοιχείων
• βοηθητικές ή εξωτερικές δραστηριότητες
• δραστηριότητες πρώην μελών μετά τη λήξη της θητείας τους

Κάθε θεσμικό όργανο της ΕΕ είναι υπεύθυνο για την εφαρμογή αυτών των προτύπων και για την παρακολούθηση της συμμόρφωσης και της συνέχειας που δίνεται, μεταξύ άλλων όσον αφορά πιθανές περιπτώσεις παρενόχλησης και επιβολής κυρώσεων, σε περίπτωση παραβίασης των κανόνων. Απόκειται στα θεσμικά όργανα η δημοσιοποίηση του τρόπου με τον οποίο θα εφαρμόζουν τα πρότυπα.

Η εμβέλεια του φορέα δεοντολογίας δεν επηρεάζει τις εξουσίες της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) ή του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή.

Ποιος καλύπτεται;

Ο φορέας δεοντολογίας είναι ανεξάρτητος φορέας κοινός για τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και τα μέλη της, δηλαδή τα πολιτικά διορισμένα πρόσωπα στα θεσμικά όργανα.

Συμμετέχοντα θεσμικά όργανα:

Τα συμμετέχοντα θεσμικά όργανα, γνωστά και ως «τα συμβαλλόμενα μέρη», είναι τα εξής:

• Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
• Συμβούλιο της ΕΕ
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή
• Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης - ως παρατηρητής
• Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα
• Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο
• Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών

Στις 7 Δεκεμβρίου 2024, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, António Costa, ανακοίνωσε ότι θα ζητήσει τη συμμετοχή του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στον φορέα με εκπρόσωπο τον πρώην Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Herman van Rompuy.

Κατόπιν αιτήματος, μπορεί επίσης η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων να συμμετάσχει στον φορέα, ενώ άλλοι οργανισμοί της ΕΕ μπορούν να αποφασίσουν να εφαρμόσουν τα δεοντολογικά πρότυπά του σε εθελοντική βάση, σε μεταγενέστερο στάδιο.

• Προσκλητήρια επιστολή του Προέδρου António Costa προς τα μέλη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, 7 Δεκεμβρίου 2024

Μέλη των συμβαλλόμενων μερών

Τα μέλη των συμβαλλόμενων μερών που καλύπτονται από τον φορέα δεοντολογίας της ΕΕ είναι τα πολιτικά διορισμένα πρόσωπα των θεσμικών οργάνων της ΕΕ. Είναι:

• οι βουλευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
• η ύπατη εκπρόσωπος της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της ιδιότητάς της ως προέδρου του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων
• τα μέλη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
• τα μέλη της εκτελεστικής επιτροπής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, καθώς και τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου και του εποπτικού συμβουλίου
• τα μέλη του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου
• τα μέλη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής στο βαθμό που αφορά την άσκηση της εντολής τους σε επίπεδο ΕΕ
• τα τακτικά ή αναπληρωματικά μέλη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών, εκτός αν ασκούν την τοπική ή την περιφερειακή εντολή τους.

Όταν ασκούν την Προεδρία του Συμβουλίου, ή κατά τη διάρκεια των έξι μηνών πριν και μετά από αυτήν, τα κράτη μέλη μπορούν να αποφασίσουν να δημοσιοποιήσουν πληροφορίες σχετικά με εθνικούς κανόνες, πρότυπα ή πρακτικές περί δεοντολογικής συμπεριφοράς που ισχύουν για τα μέλη των κυβερνήσεών τους και τα οποία έχουν σημασία για την επιτέλεση του ρόλου τους στην Προεδρία του Συμβουλίου.

Καθήκοντα

Τα τρία βασικά καθήκοντα του φορέα δεοντολογίας είναι:

1. ανάπτυξη κοινών ελάχιστων προτύπων με συναίνεση, τα οποία θα ισχύουν για όλα τα συμβαλλόμενα μέρη και τα μέλη τους
2. πραγματοποίηση ανταλλαγών απόψεων σχετικά με την ευθυγράμμιση των εσωτερικών κανόνων με τα κοινά πρότυπα
3. προώθηση της συνεργασίας σε θέματα που άπτονται της διαγωγής των μελών του

Εφόσον τους ζητηθεί, οι ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες που επικουρούν τον φορέα δεοντολογίας μπορούν να διατυπώσουν εμπιστευτικές γνώμες σχετικά με τη συμμόρφωση των δηλώσεων συμφερόντων προς τα κοινά ελάχιστα πρότυπα.

Διακυβέρνηση

Ο φορέας δεοντολογίας θα απαρτίζεται από μέλη των συμμετεχόντων θεσμικών οργάνων: ένας διορισμένος εκπρόσωπος και ένας αναπληρωτής, για μέγιστη περίοδο πέντε ετών. Κάθε μέλος θα ασκεί εκ περιτροπής την προεδρία για περίοδο ενός έτους.

Θα επικουρείται από πέντε ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες, καθώς και από κοινή γραμματεία, η οποία θα απαρτίζεται από υπαλλήλους κάθε συμμετέχοντος θεσμικού οργάνου.

Η σύνθεση του φορέα θα πρέπει να είναι τέτοια ώστε να διασφαλίζονται τόσο η ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων όσο και η γεωγραφική ποικιλομορφία μεταξύ των μελών του.

Πρόσβαση στη πληροφόρηση

Όλες οι πληροφορίες σχετικά με τον φορέα δεοντολογίας θα είναι διαθέσιμες στον ιστότοπό του.

Σε αυτές συμπεριλαμβάνονται:

• η σύνθεση του φορέα δεοντολογίας
• χρονοδιαγράμματα και ημερήσιες διατάξεις των συνεδριάσεων
• εξελίξεις και επικαιροποιήσεις όσον αφορά τα κοινά πρότυπα δεοντολογίας
• το σύνολο των εφαρμοστέων κανόνων όλων των συμμετεχόντων θεσμικών οργάνων που καλύπτονται από τα πρότυπα
• οι ετήσιες εκθέσεις του φορέα δεοντολογίας
• αυτοαξιολογήσεις των συμμετεχόντων θεσμικών οργάνων