Unijny organ ds. etyki

Misja organu ds. etyki

Wysokie standardy etyczne i przejrzystość są niezbędne dla dobrych rządów, gdyż zmniejszają ryzyko korupcji i bezzasadnych ingerencji w proces demokratyczny.

Standardy te leżą również u podłoża traktatów założycielskich UE, określających uprawnienia, obowiązki i procedury instytucji unijnych. Jednocześnie większość instytucji posiada własny regulamin lub kodeks postępowania, a więc i odrębne ramy etyczne. Wynika to po części z odmiennej roli i mandatu każdej z nich.

Dlatego niezależny unijny organ ds. etyki, powołany 15 maja 2024 r., wprowadza:

• wspólne normy etyczne dla instytucji UE
• mechanizm, poprzez który instytucje mogą koordynować swoje podejście do kwestii etycznych i wymieniać poglądy na ten temat.

Przyczyni się to do integralności struktur unijnych i w efekcie do większego zaufania obywateli do instytucji publicznych i procesów demokratycznych. Pozwoli to również zacieśnić współpracę instytucji w kwestiach etycznych.

Zakres działań

Instytucje będą musiały przestrzegać wspólnych standardów dotyczących m.in.:

• przyjmowania prezentów, nagród, zaproszeń na imprezy i podróży oferowanych przez strony trzecie
• wymogów warunkowości i przejrzystości, zwłaszcza w przypadku spotkań z przedstawicielami grup interesu
• deklaracji o braku konfliktu interesów i deklaracji majątkowych
• działalności pomocniczej lub zewnętrznej
• działalności byłych członków po zakończeniu sprawowania funkcji.

Każda instytucja UE odpowiada za wdrożenie tych standardów i dba, by były przestrzegane. Musi także reagować – np. na ewentualne przypadki molestowania – i nakładać kary, gdy dojdzie do naruszenia przepisów. Zadaniem instytucji będzie również publiczne informowanie, jak wcielają w życie te standardy.

Zakres działania organu ds. etyki nie zmienia uprawnień Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) ani Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

Kogo to dotyczy?

Organ ds. etyki jest niezależnym organem, wspólnym dla instytucji UE i ich członków, czyli osób mianowanych na stanowiska polityczne w tych instytucjach.

Instytucje uczestniczące

Instytucjami uczestniczącymi, tzw. stronami, są:

• Parlament Europejski
• Rada UE
• Komisja Europejska
• Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej – w roli obserwatora
• Europejski Bank Centralny
• Europejski Trybunał Obrachunkowy
• Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny
• Europejski Komitet Regionów.

7 grudnia 2024 r. przewodniczący Rady Europejskiej António Costa ogłosił, że zwróci się do Rady Europejskiej o to, by ona też uczestniczyła w pracach organu ds. etyki i by reprezentował ją jej były przewodniczący Herman Van Rompuy.

Także Europejski Bank Inwestycyjny może poprosić o status instytucji uczestniczącej, zaś inne agencje UE mogą później same zdecydować, czy będą stosować się do standardów organu ds. etyki.

• Zaproszenie wystosowane przez Antónia Costę do członków Rady Europejskiej (7 grudnia 2024)

Członkowie instytucji uczestniczących, tzw. stron

Członkowie instytucji, którzy podlegają unijnemu organowi ds. etyki, to osoby mianowane na stanowiska polityczne w instytucjach unijnych, czyli:

• posłowie do Parlamentu Europejskiego
• wysoka przedstawicielka Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, także w funkcji przewodniczącej Rady do Spraw Zagranicznych
• komisarze europejscy
• członkowie Zarządu Europejskiego Banku Centralnego oraz członkowie Rady Prezesów i Rady ds. Nadzoru
• członkowie Europejskiego Trybunału Obrachunkowego
• członkowie Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego przy wykonywaniu obowiązków związanych z mandatem Unii Europejskiej
• członkowie i zastępcy członków Europejskiego Komitetu Regionów, z wyjątkiem wykonywania obowiązków związanych z ich mandatem lokalnym lub regionalnym.

Państwa członkowskie, które mają sprawować prezydencję w Radzie, pół roku przed swym przewodnictwem, w jego trakcie lub do sześciu miesięcy po jego upływie mogą poinformować o krajowych przepisach, normach lub praktykach etycznego postępowania członków ich rządów, które są istotne dla ich roli w Radzie.

Zadania

Organ ds. etyki będzie miał trzy główne zadania:

1. opracowanie w drodze konsensusu wspólnych minimalnych standardów dla wszystkich stron i ich członków
2. prowadzenie dyskusji o dostosowaniu wewnętrznych przepisów instytucji do wspólnych standardów
3. promowanie współpracy w kwestiach dotyczących postępowania członków.

Niezależni eksperci wspomagający organ ds. etyki mogą – w odpowiedzi na zapytanie – wydawać poufne opinie, czy złożone deklaracje o braku konfliktu interesów odpowiadają wspólnym minimalnym standardom.

Skład organu ds. etyki

Organ ds. etyki będzie składał się z członków instytucji uczestniczących: po jednej wyznaczonej osobie reprezentującej i jednej osobie ją zastępującej na okres do pięciu lat. Każdy członek na zasadzie rotacji przez rok będzie kierował pracami organu.

Wspomagać go będzie pięcioro niezależnych ekspertów oraz wspólny sekretariat złożony z urzędników z każdej instytucji uczestniczącej.

Skład organu ma odzwierciedlać zarówno równowagę płci, jak i różnorodność geograficzną.

Dostęp do informacji

Organ ds. etyki będzie miał swoją stronę internetową.

Będzie tam można znaleźć m.in:

• jego skład
• daty posiedzeń i porządki obrad
• zmiany i aktualizacje wspólnych standardów etycznych
• przepisy wszystkich instytucji uczestniczących objętych standardami
• sprawozdania roczne organu
• samooceny instytucji uczestniczących.