Structurele hervormingen en investeringen aanmoedigen: flexibiliteit van de regels van het stabiliteits- en groeipact

Overzicht

Om de EU te helpen bij het optrekken van investeringsniveaus en het stimuleren van structurele hervormingen, besloot de Europese Raad in juni 2014 dat onderzocht moest worden hoe de bestaande regels van het stabiliteits- en groeipact (SGP) flexibeler kunnen worden toegepast zonder ze te wijzigen.

Naar aanleiding van de richtsnoeren van de Europese Raad publiceerde de Europese Commissie in januari 2015 een mededeling over het "Optimaal benutten van de flexibiliteit binnen de bestaande regels van het stabiliteits- en groeipact”.

In de mededeling legt de Commissie uit hoe zij het stabiliteits- en groeipact flexibeler denkt toe te passen bij het beoordelen van de naleving van de regels van het pact door de lidstaten.

De Commissie past haar nieuwe interpretatie van de regels van het pact overigens al toe, want de bestaande regels hoeven niet gewijzigd te worden en er is dus ook geen nieuwe wetgeving nodig.

De Raad hechtte in februari 2016 zijn goedkeuring aan een gezamenlijk standpunt over de mededeling, die zal worden gebruikt als basis voor een actualisering van de „gedragscode” - de huidige interpretatie van de wijze waarop de SGP-regels moeten worden toegepast („Specificaties inzake de uitvoering van het stabiliteits- en groeipact”).

Voornaamste doelstellingen

Een flexibelere toepassing van de regels van het stabiliteits- en groeipact zou moeten helpen om:

de uitvoering van structurele hervormingente stimuleren;
investeringen te bevorderen

In de Raad

Februari 2016: de Raad bevestigde een gezamenlijk standpunt over een flexibele toepassing van het stabiliteits- en groeipact. Het gezamenlijk standpunt zal dienen als basis voor een actualisering van de gedragscode over de uitvoering van het stabiliteits- en groeipact.

December 2015: de Raad bevestigde een gezamenlijk standpunt over flexibiliteit binnen de bestaande regels van het stabiliteits- en groeipact. Het standpunt was bereikt in het Economisch en Financieel Comité.

Oktober 2015: de Raad Economische en Financiële Zaken besprak de Commissiemededeling over de flexibiliteit binnen de bestaande regels van het stabiliteits- en groeipact aan de hand van de presentatie door de voorzitter van het Economisch en Financieel Comité.

Januari 2015: de Raad besprak de flexibele toepassing van de SGP-regels, met bijzondere aandacht voor de toepassing van de "clausule inzake structurele hervormingen" en de "investeringsclausule". De Raad kwam tevens overeen dat het Economisch en Financieel Comité zijn technische analyse van de Commissiemededeling zou voortzetten.

Richtsnoeren voor de benutting van flexibiliteit binnen het stabiliteits- en groeipact: voornaamste punten

De mededeling over de toepassing van flexibiliteit binnen het stabiliteits- en groeipact beoogt vooral een flexibelere toepassing van de SGP-regels door rekening te houden met de volgende elementen:

structurele hervormingen door lidstaten
investeringen door overheden
conjuncturele omstandigheden in elke lidstaat.

1. Flexibele toepassing van de "clausule inzake structurele hervormingen"

De clausule inzake structurele hervormingen zal bij lidstaten die onder het preventieve deel van het SGP vallen, anders worden toegepast dan bij lidstaten die onder het corrigerende deel van het SGP vallen zijn.

Lidstaten die vallen onder het preventieve deel van het SGP

Bestaande regels:

Lidstaten die vallen onder het preventieve deel van het SGP, mogen tijdelijk afwijken van de middellangetermijndoelstelling voor de begroting(MTD) of van het begrotingsaanpassingstraject daarnaartoe, op voorwaarde dat zij grote structurele hervormingen doorvoeren. Dankzij deze regel kunnen lidstaten zich indekken tegen de kortetermijnkosten van de uitvoering van hervormingen die langetermijnvoordelen opleveren en hebben zij meer tijd om hun MTD te bereiken.

Flexibele toepassing:

De afwijking kan worden toegekend als de structurele hervormingen aan een reeks criteria voldoen, namelijk indien zij:

"groot" zijn;
op de lange termijn aantoonbare positieve gevolgen voor de begroting hebben;
volledig uitgevoerd worden.

Voorts zou de clausule worden toegepast voor lidstaten die nog niet met de uitvoering van hun hervormingen zijn begonnen maar wel reeds gedetailleerde plannen met duidelijk omschreven maatregelen en geloofwaardige termijnen voor de uitvoering ervan kunnen voorleggen.

De toegestane tijdelijke afwijking mag niet meer dan 0,5 % van het bbp bedragen en de lidstaat moet zijn middellangetermijndoelstelling voor de begroting binnen vier jaar bereiken.

Lidstaten waaraan een afwijking is toegekend, moeten een veiligheidsmarge handhaven opdat de afwijking niet leidt tot een overheidstekort van meer dan 3 % van het bbp.

De Raad zal de tijdelijke afwijking verlenen nadat de Commissie de beoordeling heeft voltooid en heeft bevestigd dat de overeengekomen hervormingen volledig worden uitgevoerd.

Lidstaten die vallen onder het corrigerende deel van het SGP

Bestaande regels:

De Commissie moet relevante economische, budgettaire en andere middellangetermijnelementen in een lidstaat onderzoeken voordat zij een buitensporigtekortprocedure kan instellen of een verlenging van de termijnen voor de correctie van buitensporige tekorten kan voorstellen. Deze elementen omvatten de uitvoering van structurele hervormingen.

Flexibele toepassing:

Niet alleen de lopende grote structurele hervormingen, maar ook plannen voor grote structurele hervormingen moeten in aanmerking genomen worden. Dergelijke plannen moeten duidelijke maatregelen en realistische termijnen voor de uitvoering ervan bevatten.

Indien een land dat onder het corrigerende deel van het SGP valt, levensvatbare hervormingsplannen heeft, kan de Commissie bijgevolg:

aanbevelen dat de Raad een verlenging van de termijn voor de correctie van het buitensporige tekort toekent aan landen waarvoor reeds een buitensporigtekortprocedure loopt
aanbevelen dat de Raad een langere termijn voor de correctie van het buitensporige tekort toekent bij de instelling van een buitensporigtekortprocedure

Toezicht

Als onderdeel van het Europees semester zal toezicht worden gehouden op de uitvoering van de hervormingen. Een land waarvoor een procedure bij buitensporige onevenwichtigheden loopt, zal in het plan met corrigerende maatregelen moeten aangeven welke structurele hervormingen het denkt door te voeren. In dat geval zal de uitvoering van de hervormingen worden gecontroleerd als onderdeel van de procedure bij buitensporige onevenwichtigheden.

2. Flexibele toepassing van de "investeringsclausule"

Investeringen in verband met het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI)

Voorgestelde flexibele toepassing:

1. De buitensporigtekortprocedure wordt niet ingesteld voor lidstaten met een overheidstekort van hoger dan 3 % (de referentiewaarde) van het bbp indien de overschrijding het gevolg is van een investering in een project dat door het EFSI wordt gecofinancierd. De afwijking van de tekortdoelstelling moet evenwel klein en tijdelijk zijn.

2. Er wordt geen rekening gehouden met kleine overschrijdingen van de schuldreferentiewaarde (60 % van het bbp) indien de regering deelneemt aan EFSI-gerelateerde investeringen.

Deze regels zouden gelden voor alle lidstaten, ongeacht of zij onder het preventieve of het corrigerende deel van het SGP vallen.

Overige investeringen

Bestaande regels:

Het SGP staat toe dat lidstaten waarvan de investeringen kunnen worden beschouwd als gelijkwaardig aan grote structurele hervormingen, tijdelijk afwijken van de middellangetermijndoelstelling voor de begroting of van het begrotingsaanpassingstraject daarnaartoe.

Flexibele toepassing:

De "investeringsclausule" wordt flexibeler toegepast op overheidsinvesteringen, namelijk door rekening te houden met de specifieke situatie van elke lidstaat.

Dit betekent dat lidstaten waarvan de investeringen beschouwd kunnen worden als gelijkwaardig aan grote structurele hervormingen, tijdelijk mogen afwijken van hun MTD of van het aanpassingstraject daarnaartoe, indien:

hun bbp-groei negatief is of hun bbp beneden het potentieel ligt;
de afwijking van de MTD of van het traject daarnaartoe niet leidt tot een overheidstekort van meer dan 3 % van het bbp en een passende veiligheidsmarge wordt gehandhaafd om een dergelijke overschrijding te voorkomen;
de investeringsniveaus omhooggaan als gevolg van de toegekende afwijking;
de afwijking verband houdt met het feit dat een lidstaat projecten co-financiert die ook uit EU-programma’s en het EFSI middelen krijgen;
de lidstaat de tijdelijke afwijkingen compenseert binnen de in het programma van de lidstaat vastgestelde termijn (het stabiliteitsprogramma voor lidstaten van de eurozone en het convergentieprogramma voor lidstaten buiten de eurozone).

Deze regels zouden gelden voor lidstaten die onder het preventieve deel van het SGP vallen.

De Europese Commissie zal de toepassing van de clausules betreffende structurele hervormingen en investeringen uiterlijk eind juni 2018 evalueren. Bij deze evaluatie zal onder meer worden bekeken of de investeringsclausule nieuwe investeringen heeft helpen bevorderen en wat de gevolgen van voortzetting van de investeringsclausule zijn.

3. Conjuncturele omstandigheden

In het preventieve deel van het pact is een meer responsieve aanpak van de economische conjunctuur van een lidstaat ingevoerd. De Commissie zal een complexere methode (een "matrix") hanteren om het begrotingsaanpassingstraject van elk land te bepalen, naargelang het land in economische moeilijkheden verkeert of een economische opleving doormaakt.

Bij het beoordelen van de situatie in een land dat onderworpen is aan de buitensporigtekortprocedure (corrigerende deel van het pact) zal de Commissie zoveel mogelijk een onderscheid maken tussen budgettaire ontwikkelingen waar de overheid greep op heeft en budgettaire ontwikkelingen die het gevolg zijn van een onverwachte afname van de economische bedrijvigheid.

De Europese Commissie zal naar verwacht vóór 30 juni 2018een evaluatieverslag over de doeltreffendheid van de matrix aan de Raad voorleggen. Zij zal met name onderzoeken of de matrix succesvol is gebleken bij de bevordering van anticyclisch beleid door de lidstaten en heeft bijgedragen tot de verwezenlijking van hun middellangetermijndoelstellingen. Ook zal zij nagaan of de matrix voor een vermindering van de overheidsschuld in een „bevredigend tempo” gezorgd heeft.

Wat is het stabiliteits- en groeipact?

Het stabiliteits- en groeipact, dat zowel een preventieve als een ontradende functie heeft, omvat een resolutie en twee verordeningen van de Raad:

één over de versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid; en
een andere over de bespoediging en verduidelijking van de toepassing van de buitensporigtekortprocedure.

Wat is een middellangetermijndoelstelling voor de begroting?

De middellangetermijndoelstelling voor de begroting (MTD) is het streefcijfer voor het structurele begrotingssaldo ten opzichte van het bbp, dat voor elk land wordt bepaald en dat elk land binnen een bepaalde termijn verwacht wordt te bereiken. De middellangetermijndoelstelling voor de begroting vereist dat de begrotingssituaties van de lidstaten vrijwel in evenwicht zijn of een overschot vertonen. De MTD helpt tevens ervoor te zorgen dat de lidstaten voldoen aan de vereiste van een overheidsschuld van minder dan 60 % van het bbp en een overheidstekort van minder dan 3 % van het bbp, en dat hun overheidsfinanciën in hun geheel genomen houdbaar zijn.

De MTD wordt om de drie jaar voor elk land afzonderlijk bepaald. Zij kan vaker worden herzien indien een lidstaat structurele hervormingen doorvoert die gevolgen hebben voor de overheidsfinanciën.

De vooruitgang die lidstaten jaarlijks met deze doelstelling moeten boeken, wordt het “aanpassingstraject naar de MTD” genoemd en wordt voor elk land afzonderlijk bepaald. Via de desbetreffende rapportageprocedures in het kader van het Europees semester wordt toezicht gehouden op de vooruitgang.

Begrotingsdoelstelling op middellange termijn

Verwante documenten en publicaties

Mededeling van de Commissie - Optimaal benutten van de flexibiliteit binnen de bestaande regels van het stabiliteits- en groeipact