Ενθάρρυνση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και των επενδύσεων: ευελιξία των κανόνων του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης

Επισκόπηση

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, προκειμένου να στηρίξει τις προσπάθειες της ΕΕ για τόνωση των επενδύσεων και ενθάρρυνση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, συμφώνησε τον Ιούνιο του 2014 ότι θα πρέπει να διερευνηθούν τρόποι για πιο ευέλικτη εφαρμογή των υφισταμένων κανόνων του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης (ΣΣΑ), χωρίς αυτοί να τροποποιηθούν.

Με βάση τις κατευθύνσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε τον Ιανουάριο του 2015 ανακοίνωση με τίτλο «Αξιοποίηση στο έπακρο της ελαστικότητας στο πλαίσιο των υφιστάμενων κανόνων του ΣΣΑ» .

Στην ανακοίνωση, η Επιτροπή εξηγεί με ποιό τρόπο σκοπεύει να εφαρμόσει πιο ευέλικτα το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης όταν αξιολογεί τη συμμόρφωση των κρατών μελών προς τους κανόνες του Συμφώνου.

Η Επιτροπή εφαρμόζει ήδη τη νέα αυτή ερμηνεία των κανόνων του Συμφώνου, εφόσον δεν χρειάζεται να μεταβληθούν οι υφιστάμενοι κανόνες και, ως εκ τούτου, να εκπονηθεί νέα νομοθεσία.

Τον Φεβρουάριο του 2016, το Συμβούλιο ενέκρινε από κοινού συμφωνηθείσα θέση σχετικά με την ανακοίνωση, η οποία θα χρησιμοποιηθεί ως βάση για την επικαιροποίηση του «Κώδικα δεοντολογίας» ,της τρέχουσας δηλαδή ερμηνείας του τρόπου εφαρμογής των κανόνων του ΣΣΑ («Λεπτομερείς ρυθμίσεις για την εφαρμογή του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης»).

Κύριοι στόχοι

Η πιο ευέλικτη εφαρμογή των κανόνων του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης θα πρέπει να συμβάλει στα εξής:

προώθηση της εφαρμογής των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων
τόνωση των επενδύσεων

Στο πλαίσιο του Συμβουλίου

Φεβρουάριος του 2016: το Συμβούλιο επιβεβαίωσε από κοινού συμφωνηθείσα θέση για την ευέλικτη εφαρμογή του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Η θέση αυτή θα χρησιμεύσει ως βάση για την επικαιροποίηση του Κώδικα Δεοντολογίας για την εφαρμογή του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης.

Δεκέμβριος του 2015: το Συμβούλιο επιβεβαίωσε από κοινού συμφωνηθείσα θέση σχετικά με την ευελιξία στο πλαίσιο των υφισταμένων κανόνων του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Η θέση είχε συμφωνηθεί από την Οικονομική και Δημοσιονομική Επιτροπή.

Οκτώβριος του 2015: το Συμβούλιο Οικονομικών και Δημοσιονομικών Θεμάτων εξέτασε την ανακοίνωση της Επιτροπής για την ευελιξία στο πλαίσιο των υφισταμένων κανόνων του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, βάσει παρουσίασης του προέδρου της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής.

Ιανουάριος του 2015: Το Συμβούλιο συζήτησε την ευέλικτη εφαρμογή των κανόνων του Συμφώνου, εστιάζοντας στην εφαρμογή της 'ρήτρας διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων' και της 'ρήτρας επενδύσεων'. Το Συμβούλιο συμφώνησε επίσης ότι η Οικονομική και Δημοσιονομική Επιτροπή θα πρέπει να συνεχίσει την τεχνική ανάλυση της ανακοίνωσης της Επιτροπής.

Κατευθύνσεις για τη χρήση ευελιξίας στο πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης: κύρια σημεία

Η ανακοίνωση για τη χρήση ευελιξίας στο πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης εστιάζει στην ελαστικότερη εφαρμογή των κανόνων του ΣΣΑ συνεκτιμώντας τους ακόλουθους παράγοντες:

τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που αναλαμβάνουν τα κράτη μέλη
τις επενδυτικές δραστηριότητες που ασκούν οι κυβερνήσεις
τις κυκλικές συνθήκες που επικρατούν σε κάθε κράτος μέλος

1. Ευέλικτη εφαρμογή της 'ρήτρας διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων'

Η ρήτρα διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων θα εφαρμόζεται διαφορετικά στα κράτη μέλη που υπάγονται στο προληπτικό σκέλος του ΣΣΑ και διαφορετικά σε αυτά που υπάγονται στο διορθωτικό σκέλος του ΣΣΑ.

Κράτη μέλη που υπάγονται στο προληπτικό σκέλος του ΣΣΑ

Υφιστάμενοι κανόνες:

τα κράτη μέλη που υπάγονται στο προληπτικό σκέλος του ΣΣΑ επιτρέπεται να αποκλίνουν προσωρινά από τον μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό στόχο(ΜΔΣ) ή από την πορεία δημοσιονομικής προσαρμογής για την επίτευξή του, εφόσον υλοποιούν μείζονες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Αυτός ο κανόνας επιτρέπει στα κράτη μέλη να καλύπτουν το βραχυπρόθεσμο κόστος της εφαρμογής μεταρρυθμίσεων που προσφέρουν μακροπρόθεσμα οφέλη και τους δίνει περισσότερο χρόνο να επιτύχουν τον ΜΔΣ.

Ευέλικτη εφαρμογή:

Η απόκλιση μπορεί να επιτρέπεται εφόσον οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις πληρούν ένα σύνολο κριτηρίων, δηλαδή:

είναι «μείζονες»
έχουν επαληθεύσιμο μακροπρόθεσμο θετικό δημοσιονομικό αντίκτυπο
εφαρμόζονται πλήρως

Επιπλέον, η ρήτρα θα εφαρμόζεται για τα κράτη μέλη που δεν έχουν αρχίσει ακόμη να υλοποιούν τις μεταρρυθμίσεις τους, αλλά είναι σε θέση να παράσχουν λεπτομερή σχέδια με σαφώς καθορισμένα μέτρα και αξιόπιστες προθεσμίες υλοποίησης.

Η προσωρινή απόκλιση δεν πρέπει να υπερβαίνει το 0,5% του ΑΕΠ, και το κράτος μέλος οφείλει να επιτύχει τον μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό του στόχο εντός τετραετίας.

Επιπλέον, τα κράτη μέλη στα οποία επιτρέπεται απόκλιση πρέπει να διατηρούν περιθώριο ασφαλείας ώστε η απόκλιση να μην οδηγεί σε καταστάσεις όπου το δημόσιο έλλειμμα της χώρας υπερβαίνει το 3% του ΑΕΠ.

Το Συμβούλιο εγκρίνει την προσωρινή απόκλιση αφού η Επιτροπή ολοκληρώσει την αξιολόγηση και επιβεβαιώσει ότι οι συμφωνηθείσες μεταρρυθμίσεις εφαρμόζονται πλήρως.

Κράτη μέλη που υπάγονται στο διορθωτικό σκέλος του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης

Υφιστάμενοι κανόνες:

η Επιτροπή οφείλει να εξετάζει τους σχετικούς μεσοπρόθεσμους οικονομικούς, δημοσιονομικούς και άλλους παράγοντες σε ένα κράτος μέλος προτού μπορέσει να ξεκινήσει διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος ή να προτείνει παράταση της προθεσμίας για τη διόρθωση υπερβολικού ελλείμματος. Αυτοί οι παράγοντες περιλαμβάνουν και την υλοποίηση διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων.

Ευέλικτη εφαρμογή:

Θα λαμβάνονται υπόψη όχι μόνον οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που ήδη έχουν αναληφθεί, αλλά και τα σχέδια σημαντικών διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Τα σχέδια αυτά πρέπει να περιλαμβάνουν σαφή μέτρα και ρεαλιστικά χρονοδιαγράμματα υλοποίησης.

Αυτό σημαίνει ότι εάν ένα κράτος, υπαγόμενο στο διορθωτικό σκέλος του ΣΣΑ έχει βιώσιμα σχέδια μεταρρυθμίσεων, η Επιτροπή μπορεί:

να συστήσει στο Συμβούλιο να παρατείνει την προθεσμία για τη διόρθωση του υπερβολικού ελλείμματος για τα κράτη τα οποία υπόκεινται ήδη σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος
να συστήσει στο Συμβούλιο να εγκρίνει μεγαλύτερη προθεσμία για τη διόρθωση του υπερβολικού ελλείμματος όταν ξεκινά διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος

Παρακολούθηση

Η υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων θα παρακολουθείται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Ένα κράτος που υπόκειται στη διαδικασία υπερβολικών ανισορροπιών θα πρέπει να παρουσιάζει συνοπτικά τις διαρθρωτικές του μεταρρυθμίσεις στο σχέδιο διαρθρωτικής δράσης. Σε αυτή την περίπτωση, η υλοποίηση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων θα παρακολουθείται στα πλαίσια της διαδικασίας υπερβολικών ανισορροπιών.

2. Ευέλικτη εφαρμογή της 'ρήτρας επενδύσεων'

Επενδύσεις σχετιζόμενες με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων (ΕΤΣΕ)

Πρόταση ευέλικτης εφαρμογής:

1. Να μην ξεκινά διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος για τα κράτη μέλη των οποίων το δημόσιο έλλειμμα υπερβαίνει την τιμή αναφοράς του 3% του ΑΕΠ, εφ' όσον η υπέρβαση οφείλεται σε επένδυση σε έργο που συγχρηματοδοτείται από το ΕΤΣΕ. Ωστόσο, η απόκλιση από τον τιμή στόχο για το έλλειμμα πρέπει να είναι μικρή και προσωρινή.

2. Να μην λαμβάνονται υπόψη οι μικρές υπερβάσεις της τιμής αναφοράς του 60% του ΑΕΠ για το χρέος, εάν η κυβέρνηση συμμετέχει σε επενδύσεις που σχετίζονται με το ΕΤΣΕ.

Αυτοί οι κανόνες εφαρμόζονται σε όλα τα κράτη μέλη, ανεξάρτητα από το αν υπάγονται στο προληπτικό ή στο διορθωτικό σκέλος του ΣΣΑ.

Άλλες επενδύσεις

Υφιστάμενοι κανόνες:

το ΣΣΑ επιτρέπει προσωρινές αποκλίσεις από τον μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό στόχο ή την πορεία δημοσιονομικής προσαρμογής για την επίτευξή του στα κράτη μέλη των οποίων οι επενδύσεις μπορούν να θεωρηθούν ισοδύναμες με μείζονες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.

Ευέλικτη εφαρμογή:

Η 'ρήτρα επενδύσεων' θα εφαρμόζεται στις δημόσιες επενδύσεις λαμβάνοντας υπόψη την ιδιαίτερη κατάσταση κάθε κράτους μέλους.

Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να επιτρέπεται προσωρινή παρέκκλιση από τον μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό στόχο (ΜΔΣ) ή από την πορεία προσαρμογής για την επίτευξή του στα κράτη μέλη των οποίων οι επενδύσεις θεωρούνται ισοδύναμες με μείζονες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις , εφόσον:

η αύξηση του ΑΕΠ τους είναι αρνητική ή το ΑΕΠ τους παραμένει πολύ κατώτερο του δυνητικού
η απόκλιση από τον ΜΔΣ ή την πορεία προς αυτόν δεν οδηγεί σε δημόσιο έλλειμμα μεγαλύτερο του 3% του ΑΕΠ και διατηρείται κατάλληλο περιθώριο ασφαλείας ώστε να προλαμβάνεται παρόμοια υπέρβαση
τα επίπεδα επενδύσεων αυξάνονται ως συνέπεια της χορηγηθείσας απόκλισης
η απόκλιση συνδέεται με το γεγονός ότι ένα κράτος μέλος συγχρηματοδοτεί έργα που χρηματοδοτούνται επίσης από την ΕΕ και το ΕΤΣΕ
το κράτος μέλος αντισταθμίζει τις προσωρινές αποκλίσεις εντός της χρονικής περιόδου που καλύπτει το πρόγραμμά του (πρόγραμμα σταθερότητας για τα κράτη μέλη της ευρωζώνης και πρόγραμμα σύγκλισης για τα κράτη μέλη εκτός της ζώνης του ευρώ)

Αυτοί οι κανόνες εφαρμόζονται στα κράτη μέλη που υπάγονται στο προληπτικό σκέλος του ΣΣΑ.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αξιολογήσει την εφαρμογή της ρήτρας διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και της ρήτρας επενδύσεων στο τέλος Ιουνίου 2018. Θα αξιολογήσει, μεταξύ άλλων, κατά πόσον η ρήτρα επενδύσεων βοήθησε στη δημιουργία νέων επενδύσεων και ποιές είναι οι επιπτώσεις της συνέχισης της ρήτρας επενδύσεων.

3. Κυκλικές συνθήκες

Στο πλαίσιο του προληπτικού σκέλους του Συμφώνου, εισάγεται προσέγγιση που συνεκτιμά περισσότερο τον οικονομικό κύκλο κάθε κράτους μέλους. Η Επιτροπή θα χρησιμοποιεί μια πιο σύνθετη μέθοδο ( έναν ειδικό πίνακα) για να καθορίζει την πορεία δημοσιονομικής προσαρμογής κάθε κράτους μέλους, ανάλογα με το κατά πόσον η χώρα αντιμετωπίζει δυσμενείς ή ευνοϊκές οικονομικές συνθήκες.

Η Επιτροπή, όταν αξιολογεί την κατάσταση σε χώρα που υπόκειται σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος (διορθωτικό σκέλος του Συμφώνου), θα κάνει διάκριση, κατά το δυνατόν, ανάμεσα στις δημοσιονομικές εξελίξεις που βρίσκονται υπό τον έλεγχο της κυβέρνησης και τις εξελίξεις που οφείλονται σε απρόβλεπτη κάμψη της οικονομικής δραστηριότητας.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να υποβάλει έκθεση αξιολόγησης στο Συμβούλιο σχετικά με την αποτελεσματικότητα του ειδικού αυτού πίνακα πριν από τις 30 Ιουνίου 2018. Συγκεκριμένα, θα εξετάσει κατά πόσον η χρήση του ειδικού αυτού πίνακα ήταν επιτυχής για την προώθηση των αντικυκλικών πολιτικών των κρατών μελών και συνέβαλε στην επίτευξη των μεσοπρόθεσμων στόχων τους. Θα εξετάσει επίσης κατά πόσον η χρήση του ειδικού πίνακα εξασφάλισε μείωση του δημόσιου χρέους με ικανοποιητικό ρυθμό.

Τι είναι το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης;

Το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης, το οποίο έχει και προληπτικό και αποτρεπτικό χαρακτήρα, περιλαμβάνει ένα ψήφισμα και δύο κανονισμούς του Συμβουλίου:

τον κανονισμό για την ενίσχυση της εποπτείας της δημοσιονομικής κατάστασης και την εποπτεία και τον συντονισμό των οικονομικών πολιτικών
τον κανονισμό για την επιτάχυνση και διασάφηση της εφαρμογής της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος

Τι είναι ο μεσοπρόθεσμος δημοσιονομικός στόχος;

Ο μεσοπρόθεσμος δημοσιονομικός στόχος (ΜΔΣ) αναφέρεται στον στόχο διαρθρωτικού δημοσιονομικού ισοζυγίου σε σχέση με το ΑΕΠ κάθε κράτους μέλους, τον οποίον αναμένεται να επιτύχει κάθε χώρα εντός ορισμένου χρόνου. Για την επίτευξη του μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού στόχου, ο προϋπολογισμός των κρατών μελών πρέπει να είναι ισοσκελισμένος ή πλεονασματικός. Συμβάλλει επίσης στο να διασφαλίζει ότι τα κράτη μέλη συμμορφώνονται με την απαίτηση για δημόσιο χρέος κατώτερο του 60% του ΑΕΠ και δημόσιο έλλειμμα κατώτερο του 3% του ΑΕΠ, καθώς επίσης και να διασφαλίζει τη συνολική βιωσιμότητα των δημοσίων οικονομικών των κρατών μελών.

Ο ΜΔΣ ορίζεται μεμονωμένα για κάθε κράτος ανά τριετία. Μπορεί να αναθεωρείται συχνότερα εάν ένα κράτος μέλος υλοποιεί διαθρωτικές μεταρρυθμίσεις με αντίκτυπο στα δημόσια οικονομικά του.

Η πρόοδος που θα πρέπει να σημειώνουν κάθε χρόνο τα κράτη μέλη για την επίτευξη αυτού του στόχου καλείται 'πορεία προσαρμογής προς την επίτευξη του ΜΔΣ' και ορίζεται μεμονωμένα για κάθε χώρα. Η πρόοδος παρακολουθείται με τις σχετικές διαδικασίες υποβολής εκθέσεων του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.

Μεσοπρόθεσμος δημοσιονομικός στόχος

Σχετικά έγγραφα και δημοσιεύσεις

Ανακοίνωση της Επιτροπής: ευελιξία εντός των υφισταμένων κανόνων του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης