Prokuratura Europejska

Czym jest Prokuratura Europejska?

Prokuratura Europejska to niezależny organ Unii Europejskiej odpowiedzialny za prowadzenie postępowań przygotowawczych, wnoszenie i popieranie oskarżeń oraz wytaczanie powództw przeciwko sprawcom przestępstw naruszających interesy finansowe UE, w tym:

• nadużyć finansowych
• korupcji
• prania pieniędzy
• transgranicznych oszustw VAT-owskich.

Prokuratura Europejska rozpoczęła działalność 1 czerwca 2021 r.

Instytucje i organy UE oraz właściwe organy 24 państw członkowskich, które przystąpiły do współpracy, muszą zgłaszać Prokuraturze Europejskiej wszelkie działania przestępcze mające wpływ na budżet UE. Domniemane przypadki nadużyć finansowych i innych przestępstw mogą być zgłaszane również przez osoby fizyczne.

• Prokuratura Europejska
• Zgłaszanie przestępstwa

Państwa członkowskie uczestniczące we współpracy

Jak dotąd 24 państwa członkowskie postanowiły w drodze tzw. wzmocnionej współpracy wspólnie chronić unijny budżet przed nadużyciami. Są to:

Austria, Belgia, Bułgaria, Chorwacja, Cypr, Czechy, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Malta, Niemcy, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Szwecja i Włochy.

Dlaczego powstała Prokuratura Europejska?

Zanim zaczęła działać Prokuratura Europejska, przestępstwami naruszającymi interesy finansowe UE zajmowały się jedynie organy krajowe. Ich uprawnienia są jednak ograniczone, gdyż nie sięgają poza granicę.

Natomiast organy UE, które zajmowały się tymi sprawami przed powstaniem Prokuratury Europejskiej – takie jak Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF), Agencja Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Ścigania (Europol) oraz Agencja Unii Europejskiej ds. Współpracy Wymiarów Sprawiedliwości w Sprawach Karnych (Eurojust) – nie mogą wszczynać postępowań przygotowawczych ani wnosić i popierać oskarżeń w państwach członkowskich.

Prokuratura Europejska ma zaradzić tym niedostatkom i położyć kres przestępstwom na szkodę budżetu UE.

Jaka jest rola i struktura Prokuratury Europejskiej?

Rola

Prokuratura Europejska ma zwalczać nadużycia szkodzące finansom UE. Może prowadzić postępowania przygotowawcze w związku z przestępstwami naruszającymi interesy finansowe UE oraz wnosić i popierać oskarżenia.

Prowadzi transgraniczne postępowania przygotowawcze w sprawie nadużyć na szkodę finansów UE na kwotę wyższą niż 10 tys. euro oraz w sprawie transgranicznych oszustw VAT-owskich, które spowodowały szkodę na kwotę powyżej 10 mln euro. Ściśle współpracuje z krajowymi organami ścigania oraz z innymi organami, np. Eurojustem i Europolem.

Struktura

Prokuratura Europejska ma strukturę dwupoziomową: centralną i krajową.

Poziom centralny

Centrala mieści się w Luksemburgu i składa się z Europejskiego Prokuratora Generalnego oraz kolegium prokuratorów.

Europejski Prokurator Generalny stoi na czele Prokuratury Europejskiej, organizuje jej pracę i reprezentuje ją w stosunkach z instytucjami UE, państwami członkowskimi i krajami trzecimi.

W październiku 2019 r. na stanowisko to powołana została Laura Codruţa Kövesi.

W marcu 2026 r. Rada zgodziła się na powołanie Andrésa Rittera na stanowisko Europejskiego Prokuratora Generalnego od 1 listopada 2026 r. Powołanie Europejskiego Prokuratora Generalnego wymaga porozumienia między Radą i Parlamentem Europejskim.

Kolegium prokuratorów jest głównym organem strategicznym i nadzorczym Prokuratury Europejskiej. Określa jej strategię, przyjmuje jej regulamin wewnętrzny oraz zapewnia spójne podejście wszystkich uczestniczących państwach członkowskich do postępowań przygotowawczych i do wnoszenia i popierania oskarżeń.

Kolegium składa się z Europejskiego Prokuratora Generalnego i prokuratorów państw członkowskich uczestniczących we współpracy. Ważną rolę w mianowaniu prokuratorów europejskich odgrywa Rada. Każde uczestniczące państwo członkowskie wskazuje kandydatów na to stanowisko, a po przeprowadzeniu niezależnej oceny Rada powołuje po jednym prokuratorze europejskim z każdego państwa członkowskiego.

Stałe izby monitorują postępowania przygotowawcze i nadają im kierunek oraz podejmują decyzje operacyjne.

• Prokuratura Europejska: Rada zatwierdza Andrésa Rittera jako Europejskiego Prokuratora Generalnego (komunikat prasowy z 9 marca 2026)
• Prokuratura Europejska: Laura Codruţa Kövesi wskazana przez Radę na pierwszą prokurator generalną (komunikat prasowy z 14 października 2019)
• Życiorys Laury Codruţy Kövesi

2) Poziom krajowy

Struktura krajowa składa się z delegowanych prokuratorów europejskich.

Delegowani prokuratorzy europejscy w 24 państwach UE uczestniczących we współpracy mają za zadanie prowadzić postępowania przygotowawcze oraz wnosić i popierać oskarżenia. Działają w sposób całkowicie niezależny od organów krajowych.

Jak rozpoczęła się wzmocniona współpraca?

Komisja Europejska przedstawiła projekt ustanowienia Prokuratury Europejskiej jeszcze w 2013 r. Do jego przyjęcia niezbędne były jednomyślna zgoda Rady i aprobata Parlamentu Europejskiego.

Po trzech latach negocjacji okazało się, że Rada nie jest w stanie osiągnąć jednomyślności. Brak jednomyślności Rada odnotowała w lutym 2017 r., a w kolejnym miesiącu potwierdziła go Rada Europejska.

W takich sytuacjach zgodnie z traktatami grupa co najmniej 9 państw członkowskich może podjąć wzmocnioną współpracę.

I tak w kwietniu 2017 r. podjęta została wzmocniona współpraca w sprawie Prokuratury Europejskiej. W październiku 2017 r. Rada przyjęła rozporządzenie o Prokuraturze Europejskiej. Weszło ono w życie 20 listopada 2017 r.

• 20 państw członkowskich stworzy Prokuraturę Europejską (komunikat prasowy z 12 października 2017)