Europees Openbaar Ministerie
Het Europees Openbaar Ministerie (EOM) onderzoekt en vervolgt strafbare feiten die de EU-begroting schaden en brengt deze voor de rechter.
Wat doet het EOM?
Het Europees Openbaar Ministerie (EOM) is een onafhankelijk orgaan van de Europese Unie dat belast is met het onderzoeken, vervolgen en voor de rechter brengen van strafbare feiten die de financiële belangen van de EU schaden, zoals:
- fraude
- corruptie
- witwassen van geld
- grensoverschrijdende btw-fraude
Het EOM is sinds 1 juni 2021 operationeel.
EU-instellingen en -organen en de bevoegde autoriteiten van de 24 lidstaten die zich bij het EOM hebben aangesloten, moeten criminele gedragingen die de EU‑begroting schaden, aan het EOM melden. Ook privépersonen kunnen vermeende gevallen van fraude en andere strafbare feiten melden.
Deelnemende lidstaten
Tot dusver hebben 24 EU‑landen zich via de procedure voor nauwere samenwerking aangesloten bij de inspanningen om de EU-begroting tegen fraude te beschermen:
België, Bulgarije, Cyprus, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Italië, Kroatië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Roemenië, Slovenië, Slowakije, Spanje, Tsjechië en Zweden.
Op 10 juli 2026 bevestigde de Europese Commissie in een besluit de deelname van Hongarije aan het EOM. Het land had in mei 2026 verzocht zich bij het EOM aan te sluiten. Hongarije wordt hiermee de 25e lidstaat die zich aansluit. Ook krijgt het EOM een permanent kantoor in Hongarije.
Het is nu aan Hongarije om 3 kandidaten voor te dragen voor het ambt van Europees aanklager in Hongarije. Een van hen wordt dan door de Raad benoemd.
Denemarken en Ierland zijn geen lid van het EOM. Beide hebben een opt-out van de EU-samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken.
Waarom werd het EOM opgericht?
Vóór de oprichting van het EOM konden alleen nationale autoriteiten strafbare feiten onderzoeken die de financiële belangen van de EU schaden, maar hun bevoegdheden stopten bij de landsgrens en waren dus beperkt.
Op EU‑niveau konden de voorlopers van het EOM – zoals het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF), het Agentschap van de Europese Unie voor samenwerking op het gebied van rechtshandhaving (Europol) en het Agentschap van de Europese Unie voor justitiële samenwerking in strafzaken (Eurojust) – geen strafrechtelijke onderzoeken of vervolgingen uitvoeren in de lidstaten.
Het EOM kan dit wel en draagt zo bij tot het bestrijden van strafbare feiten die de EU-begroting schaden.
Rol en structuur van het EOM
Rol
Het EOM heeft de taak fraude tegen de financiën van de EU te bestrijden. Het is bevoegd om strafbare feiten die de financiële belangen van de EU schaden, te onderzoeken en te vervolgen.
Het EOM doet grensoverschrijdend onderzoek naar fraude met EU-middelen boven de € 10 000, of grensoverschrijdende btw-fraudezaken waarvan de schade meer dan € 10 miljoen bedraagt. Het werkt nauw samen met de nationale rechtshandhavingsinstanties. Ook Eurojust en Europol zijn nauw bij de werkzaamheden betrokken.
Structuur
Het EOM heeft een tweeledige structuur: een centraal en een nationaal niveau.
Centraal niveau
Het centrale niveau bevindt zich in Luxemburg en bestaat uit de Europees hoofdaanklager en het college van aanklagers.
De Europees hoofdaanklager leidt en organiseert het werk van het EOM, en vertegenwoordigt het EOM in de betrekkingen met de EU‑instellingen, de lidstaten en niet-EU-landen.
Laura Codruţa Kövesi werd in oktober 2019 benoemd tot eerste Europees hoofdaanklager.
In maart 2026 besloot de Raad Andrés Ritter te benoemen tot nieuwe Europees hoofdaanklager. Zijn mandaat gaat op 1 november 2026 in. De Europees hoofdaanklager wordt benoemd in onderlinge overeenstemming tussen de Raad en het Europees Parlement.
Het college van aanklagers is het belangrijkste strategische en toezichthoudende orgaan van het EOM. Het bepaalt de strategie en de interne regels van het EOM, en zorgt voor een consistente aanpak van onderzoeken en vervolgingen in alle deelnemende lidstaten.
Het bestaat uit de Europees hoofdaanklager en de aanklagers uit de deelnemende lidstaten. De Raad speelt een belangrijke rol bij de benoeming van Europees aanklagers. Elke deelnemende lidstaat draagt kandidaten voor de functie voor en na een onafhankelijke beoordeling benoemt de Raad voor elke lidstaat één Europees aanklager.
De permanente kamers monitoren en sturen de onderzoeken, en nemen operationele beslissingen.
Nationaal niveau
Elke deelnemende lidstaat heeft een gedelegeerd Europees aanklager.
De gedelegeerde Europees aanklagers in de 24 deelnemende lidstaten zijn belast met strafrechtelijke onderzoeken en vervolgingen. Ze werken volledig onafhankelijk van hun nationale autoriteiten.
Hoe is de nauwere samenwerking tot stand gekomen?
In 2013 diende de Europese Commissie haar voorstel tot instelling van een Europees Openbaar Ministerie in. Voor de aanneming ervan was eenparigheid in de Raad en de goedkeuring van het Europees Parlement vereist.
Na 3 jaar onderhandelen slaagde de Raad er niet in om tot eenparigheid over het voorstel te komen. De Raad nam er in februari 2017 nota van dat er geen eenparigheid was, en dit werd de maand daarop door de Europese Raad bevestigd.
In zo'n situatie kan een groep van minstens 9 lidstaten volgens de EU‑Verdragen tot nauwere samenwerking overgaan.
In april 2017 ging de nauwere samenwerking inzake het EOM van start. In oktober 2017 nam de Raad de EOM-verordening aan, die op 20 november 2017 in werking trad.
Laatst bijgewerkt: 10 juli 2026