Skip to content

Comhaontú núicléach na hIaráine

Leis an gcomhaontú maidir leis an bPlean Cuimsitheach Comhpháirteach Gníomhaíochta (JCPOA), dírítear ar a chinntiú go mbeidh clár núicléach na hIaráine ag gabháil don tsíocháin agus don tsíocháin amháin. Leagtar síos ann an amlíne agus na socruithe chun deireadh a chur leis na smachtbhannaí núicléacha i gcoinne na hIaráine.

Plean Cuimsitheach Comhpháirteach Gníomhaíochta

Leis an gcomhaontú maidir leis an bPlean Cuimsitheach Comhpháirteach Gníomhaíochta (JCPOA), dírítear ar a chinntiú go mbeidh clár núicléach na hIaráine ag gabháil don tsíocháin agus don tsíocháin amháin.

Leagtar síos ann an amlíne agus na socruithe chun deireadh a chur leis na smachtbhannaí a bhaineann le cúrsaí núicléacha i gcoinne na hIaráine, i gcomhréir le cur chuige an Aontais nach gceadófar riamh don Iaráin arm núicléach a fháil agus nach mór di a hoibleagáidí cosanta núicléiche atá ceangailteach ó thaobh dlí faoin gConradh maidir le Neamhleathadh Arm Núicléach a chomhlíonadh.

An lá a thabharfar an comhaontú chun críche

An 20 Iúil 2015, d’fhormhuinigh Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe comhaontú núicléach na hIaráine, ar a dtugtar an Plean Cuimsitheach Comhpháirteach Gníomhaíochta maidir le clár núicléach na hIaráine (JCPOA), trí Rún 2231 (2015). An 31 Iúil, ghlac Comhairle an Aontais Eorpaigh na gníomhartha dlí lena ndéantar an chéad cheann de na forálacha seo a thrasuí i ndlí an Aontais.

Go háirithe, bunaíodh leis na gníomhartha sin nach mbeidh feidhm níos mó ag na smachtbhannaí maidir le soláthar an ábhair, an trealaimh nó an chúnaimh a bhaineann leis an méid seo a leanas:

  • na modhnuithe a rinneadh ar dhá chascáid ag saoráid Fordow chun iseatóp cobhsaí a tháirgeadh
  • imoibreoir Arak a nuachóiriú
  • úráiniam saibhrithe na hIaráine de bhreis ar 300 cileagram a onnmhairiú mar mhalartú ar úráiniam nádúrtha

Foráladh freisin do dhíolúintí i gcás na ngníomhaíochtaí agus na n-aistrithe:

  • a bhfuil gá leo chun gníomhaíochtaí áirithe sa réimse núicléach a shonraítear in JCPOA a chur chun feidhme
  • a bhfuil gá leo mar ullmhúchán chun JCPOA a chur chun feidhme
  • atá comhsheasmhach le cuspóirí UNSCR 2231 (2015), mar a dhearbhaigh Coiste Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe a bunaíodh de bhun UNSCR 1737 (2006).

Ní mór na díolúintí sin a fhormheas ar bhonn cás ar chás.

An lá a ghlacfar an comhaontú

An 18 Deireadh Fómhair 2015, 90 lá tar éis Rún 2231 (2015) ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe, tháinig JCPOA i bhfeidhm. Rinne rannpháirtithe JCPOA na socruithe agus na hullmhúcháin ba ghá lena ngealltanais i ndáil le JCPOA a chur chun feidhme.

Ghlac an tAontas gníomhartha dlí lena bhforáiltear do smachtbhannaí uile eacnamaíocha agus airgeadais an Aontais a bhaint sa réimse núicléach mar a shonraítear in JCPOA, agus éifeacht acu ar an lá céanna a chuirfear an comhaontú chun feidhme, i gcomhthráth le bearta comhaontaithe sa réimse núicléach a bheith á gcur chun feidhme ag an Iaráin agus an cur chun feidhme sin a bheith fíoraithe ag an nGníomhaireacht Idirnáisiúnta do Fhuinneamh Adamhach (IAEA).

An lá a chuirfear an comhaontú chun feidhme

An 16 Eanáir 2016, a luaithe is a d’fhíoraigh an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta do Fhuinneamh Adamhach (IAEA) go raibh na bearta sa réimse núicléach curtha chun feidhme ag an Iaráin, cuireadh deireadh leis an gcuid is mó de smachtbhannaí an Aontais agus na Náisiún Aontaithe. Chuir an tAontas deireadh le smachtbhannaí eacnamaíocha agus airgeadais sa réimse núicléach.

Mar sin féin, bhí roinnt srianta fós i bhfeidhm, lena n-áirítear srianta ar aistriú earraí ar baolach go bhféadfaí iad a leathadh, lánchosc ar airm agus diúracáin bhalaistíocha agus na bearta sriantacha i gcoinne roinnt de na daoine agus de na heintitis a liostaítear.

Tarraingt siar na Stát Aontaithe

An 8 Bealtaine 2018, d’fhógair Uachtarán na Stát Aontaithe go raibh na Stáit Aontaithe ag tarraingt siar as JCPOA. Dá bhrí sin, ón 9 Bealtaine, bhí deireadh le rannpháirteachas na Stát Aontaithe in aon ghníomhaíochtaí nó cruinnithe a bhaineann le JCPOA.

An 21 Nollaig 2020, d’aithin rannpháirtithe JCPOA ar leibhéal na n-airí go bhféadfadh na Stáit Aontaithe a bheith páirteach in JCPOA arís agus leag siad béim ar a n-ullmhacht chun iarracht chomhpháirteach a dhéanamh chun aghaidh a thabhairt ar an méid sin ar bhealach dearfach.

An lá a aistreofar go dtí an comhaontú

De réir JCPOA, 8 mbliana tar éis an lá a ghlacfar an comhaontú, nó nuair a eiseoidh IAEA tuarascáil ina sonraítear go bhfuil IAEA tagtha ar an gconclúid níos leithne go mbeidh gach ábhar núicléach san Iaráin ag gabháil don tsíocháin agus don tsíocháin amháin, cibé cé acu is túisce, cuirfidh an tAontas deireadh le smachtbhannaí a bhaineann le leathadh.

Ós rud é nár chomhlíon an Iaráin a gealltanais faoi JCPOA, an 18 Deireadh Fómhair 2023 (an lá a aistreofar go dtí an comhaontú), chinn an Chomhairle a smachtbhannaí i gcoinne na hIaráine a choinneáil.

D’fhormheas an Chomhairle go gcoinneofaí na hainmniúcháin do dhaoine aonair agus eintitis a bhfuil baint acu le gníomhaíochtaí diúracán núicléach nó balaistíoch nó atá cleamhnaithe le Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí (IRGC).

Chomhaontaigh an Chomhairle freisin bearta earnála agus aonair a choinneáil, faoi chóras smachtbhannaí an Aontais.

An lá a chuirfear deireadh leis an gcomhaontú

De réir JCPOA, 10 mbliana tar éis an lá a ghlacfar an comhaontú (i.e. an 18 Deireadh Fómhair 2025), ba cheart deireadh a bheith curtha le smachtbhannaí uile na Náisiún Aontaithe agus an Aontais i gcoinne na hIaráine.

Mar sin féin, ós rud é nár chomhlíon an Iaráin a gealltanais faoi JCPOA, chinn Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe an 28 Meán Fómhair 2025 na smachtbhannaí uile ar cuireadh deireadh leo in 2016 a ath-fhorchur. Tríd na smachtbhannaí a fhorchur an athuair, tugtar i gcrích an próiseas maolaithe a thionscain an Fhrainc, an Ghearmáin agus an Ríocht Aontaithe an 28 Lúnasa 2025.

Tar éis an chinnidh ó na Náisiúin Aontaithe, an 29 Meán Fómhair 2025, d’ath-fhorchuir an Chomhairle na smachtbhannaí núicléacha uile i gcoinne na hIaráine ar cuireadh deireadh leo in 2016. I measc na mbeart sin tá smachtbhannaí na Náisiún Aontaithe a thrasuitear go huathoibríoch i ndlí an Aontais agus i mbearta uathrialacha an Aontais araon.

Níl na smachtbhannaí a d'fhorchuir an tAontas i bhfianaise staid chearta an duine san Iaráin, an tacaíocht do chogadh foghach na Rúise ar an Úcráin agus forais eile mar chuid de JCPOA, agus tá siad fós i bhfeidhm.

An Plean Cuimsitheach Comhpháirteach Gníomhaíochta iomlán agus doiciméid ábhartha eile

Féach freisin

A paper with abstract elements.
Amlíne – Smachtbhannaí lena ndírítear ar ghníomhaíochtaí maidir le leathadh arm núicléach san Iaráin

Amlíne – Smachtbhannaí lena ndírítear ar ghníomhaíochtaí maidir le leathadh arm núicléach san Iaráin

Bean ag ardú a lámh i gcomhartha cumhachtaithe, curtha i gcoinne patrúin gheoiméadracha Peirsis i scáthanna glasa.
Smachtbhannaí i gcoinne ghníomhaíochtaí leata núicléach na hIaráine

Smachtbhannaí i gcoinne ghníomhaíochtaí leata núicléach na hIaráine

An fáth a nglacann an tAontas smachtbhannaí

An fáth a nglacann an tAontas smachtbhannaí

Topaicí

An t-athbhreithniú deireanach: an 29 Meán Fómhair 2025