An tSaoráid don Úcráin
Is ionstraim de chuid an Aontais í an tSaoráid don Úcráin lena gcuirtear suas le €50 billiún d’iasachtaí agus de dheontais ar fáil don Úcráin chun cabhrú léi dul i mbun téarnaimh, atógála agus nuachóirithe.
Cad í an tSaoráid don Úcráin?
Tá an tAontas lántiomanta rannchuidiú le deisiú, téarnamh agus atógáil na hÚcráine. Tá sé le tacaíocht leanúnach a chur ar fáil, go háirithe do chonair aontachais na hÚcráine chuig an Aontas. Chuige sin, tá sásra nua cruthaithe ag an Aontas lena dtabharfar le chéile an tacaíocht dhéthaobhach a chuireann an tAontas ar fáil don Úcráin in aon ionstraim amháin, lena gcinnteofar comhordú agus éifeachtúlacht.
Cuireann an tSaoráid don Úcráin tacaíocht airgeadais intuartha ar fáil don Úcráin le linn na tréimhse 2024-2027.
Is é is aidhm don tsaoráid tacú leis an méid seo a leanas:
- cobhsaíocht mhacrairgeadais, téarnamh agus nuachóiriú
- athchóirithe
- seirbhísí poiblí neamhbhriste
- an tsochaí shibhialta
- infheistíochtaí a shlógadh san earnáil phríobháideach
Is ionstraim chomhleanúnach sholúbtha í an tsaoráid a cuireadh in oiriúint do na dúshláin nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe a bhaineann le tacaíocht a thabhairt do thír atá i mbun cogaidh. Is é is aidhm di intuarthacht, trédhearcacht agus cuntasacht na gcistí a chinntiú. Tá sí bunaithe ar thrí cholún.
Colún 1: tacaíocht airgeadais don Úcráin
Tacaíocht ón Aontas do phlean na hÚcráine (arna ullmhú ag rialtas na hÚcráine i gcomhar leis an gCoimisiún Eorpach) trí dheontais agus iasachtaí.
Colún 2: creat infheistíochta maidir leis an Úcráin
Infheistíochtaí poiblí agus príobháideacha a mhealladh agus a shlógadh i dtéarnamh agus in atógáil na hÚcráine (i bhfoirm ráthaíochtaí buiséadacha, ionstraimí airgeadais nó oibríochtaí measctha).
Colún 3: cláir chúnaimh don Úcráin
Cúnamh teicniúil do rialtas na hÚcráine (maidir le dlíthe an Aontais agus athchóirithe struchtúrtha) agus tacaíocht don tsochaí shibhialta.
Moltar do dheontóirí eile, ar nós tríú tíortha agus eagraíochtaí idirnáisiúnta, rannchuidiú leis an tsaoráid.
An 6 Feabhra 2024, tháinig an Chomhairle agus an Pharlaimint ar chomhaontú sealadach maidir leis an togra chun an tSaoráid don Úcráin a bhunú.
An 28 Feabhra 2024, thug an Chomhairle cead athbhreithniú meántéarma a dhéanamh ar bhuiséad fadtéarmach an Aontais, agus athbhunú na saoráide san áireamh leis sin. Tháinig an Cinneadh i bhfeidhm an 1 Márta 2024.
- Buiséad fadtéarmach an Aontais do 2021-2027: An t-athbhreithniú meántéarma tugtha chun críche ag an gComhairle (preaseisiúint, an 28 Feabhra 2024)
- An tSaoráid don Úcráin: an Chomhairle agus an Pharlaimint tagtha ar chomhaontú maidir le sásra nua tacaíochta don Úcráin (preaseisiúint, an 6 Feabhra 2024)
Cé na coinníollacha a bhaineann leis an tacaíocht?
Thíolaic rialtas na hÚcráine ‘Plean na hÚcráine’ i mí an Mhárta 2024. Ba réamhchoinníoll é an plean chun cistiú a fháil, agus leagtar amach an méid seo a leanas ann:
- Fís na hÚcráine maidir le téarnamh, atógáil agus nuachóiriú na tíre
- na hathchóirithe atá beartaithe mar chuid dá phróiseas aontachais leis an Aontas Eorpach
Leagtar béim sa phlean ar athchóirithe struchtúracha agus ar infheistíochtaí sna hearnálacha a bhfuil an acmhainneacht fáis is mó acu. Tugtar aghaidh ar fheabhsuithe sa riarachán poiblí, agus leagtar béim ar dhea-rialachas, ar chloí leis an smacht reachta agus ar chomhrac an éillithe agus na calaoise.
An 14 Bealtaine 2024, thug an Chomhairle measúnú dearfach ar ‘phlean na hÚcráine’, agus thug sí dá haire go háirithe, a bhuí leis an bplean sin, go gcomhlíonann an Úcráin an réamhchoinníoll le haghaidh tacaíocht faoin tSaoráid don Úcráin.
Eisíocann an tAontas na cistí leis an Úcráin faoi réir chur chun feidhme an athchóirithe agus na n-infheistíochtaí a comhaontaíodh trí na céimeanna cáilíochtúla agus cainníochtúla a leagtar amach sa chinneadh ábhartha ón gComhairle.
Ina theannta sin, cuirtear tacaíocht airgeadais faoi ‘Phlean na hÚcráine’ ar fáil ar an réamhchoinníoll go leanfaidh an Úcráin de shásraí éifeachtacha daonlathacha a chaomhnú agus a urramú.
Cad é buiséad iomlán na saoráide?
€50 billiún atá i méid foriomlán na saoráide don tréimhse ó 2024 go 2027 do gach cineál tacaíochta. Tháinig ceannairí an Aontais ar chomhaontú maidir leis an méid sin i gcomhthéacs an athbhreithnithe mheántéarmaigh ar bhuiséad fadtéarmach reatha an Aontais 2021-2027 (an creat airgeadais ilbhliantúil, CAI), ón 1 Feabhra 2024.
Tá creat láidir iniúchóireachta agus rialaithe ag an tsaoráid. Déanfaidh bord iniúchóireachta neamhspleách tiomnaithe grinnscrúdú ar úsáid na gcistí.
Cuirtear buiséad iomlán €50 billiún ar fáil trí iasachtaí (€33 bhilliún) agus deontais (€17 mbilliún) araon.
Moladh ionstraim speisialta nua, an Cúlchiste don Úcráin, i gcomhthéacs an athbhreithnithe ar CAI agus cumhdófar na deontais léi sin. Ráthófar iasachtaí trí lamháltas na n-acmhainní dílse, cosúil leis an maoiniú atá ann faoi láthair faoin gclár maidir leis an gcúnamh macra-airgeadais ‘plus’ (MFA+).
Is í an lamháil an difríocht idir uasmhéid na n-acmhainní is féidir leis an gCoimisiún a iarraidh ar na Ballstáit ranníocaíocht a dhéanamh in aon bhliain ar leith agus na cistí a theastaíonn ón gCoimisiún chun an caiteachas dá bhforáiltear sa bhuiséad a chumhdach.
Cén tacaíocht atá curtha ar fáil ag an Aontas go dtí seo?
Ón 8 Meitheamh 2026, faoin tSaoráid don Úcráin, tá seacht gcinn d’iasachtaí rialta formheasta ag an gComhairle agus €40.4 billiún, ar an iomlán, curtha ar fáil.
Cén chúis atá le hionstraim nua?
Tá cogadh foghach na Rúise ar an Úcráin tar éis damáistí arb ionann iad agus na céadta billiún a dhéanamh don Úcráin.
Meastar gurb ionann na costais atógála agus $486 bhilliún i gcaitheamh na 10 mbliana atá romhainn, rud a fhágann go gcailltear rochtain ar mhargaí airgeadais agus laghdú suntasach ar ioncam poiblí, agus tá méadú suntasach tagtha ar chaiteachas poiblí chun aghaidh a thabhairt ar an staid dhaonnúil agus chun leanúnachas na seirbhísí stáit a choinneáil ar bun.
Leis an tsaoráid, beidh ionstraim aontaithe dlí ar fáil ag an Aontas lena gcinnteofar cur chuige comhsheasmhach trédhearcach agus freagairt beartais chomhleanúnach chomhtháite ar staid na hÚcráine. Tiocfaidh an tsaoráid in ionad na tacaíochta atá ann cheana tríd an gclár MFA+ agus tríd an Ionstraim maidir leis an gComharsanacht, an Fhorbairt agus an Comhar Idirnáisiúnta (ICFCI).
San am céanna, leis an tsaoráid beifear in ann iarrachtaí na hÚcráine maidir le téarnamh, atógáil agus nuachóiriú a nascadh lena conair aontachais leis an Aontas. Le cruthú phlean na hÚcráine, eisíocfar na cistí nuair a chuirfear athchóirithe agus infheistíochtaí earnála agus struchtúrtha i gcrích.
Cuireann an tsaoráid dearcadh meántéarmach soiléir ar fáil freisin, le cistiú intuartha don tréimhse 2024-2027. Tá intuarthacht tábhachtach don Úcráin, agus do chomhpháirtithe idirnáisiúnta agus do dheontóirí eile freisin.
Féach freisin
Dlúthpháirtíocht an Aontais leis an Úcráin
Cogadh na Rúise ar an Úcráin
Tacaíocht mhíleata an Aontais don Úcráin
An t-athbhreithniú deireanach: an 9 Meitheamh 2026