Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων, 13 Νοεμβρίου 2023

Κύρια αποτελέσματα

Κατάσταση στο Ισραήλ, τη Λωρίδα της Γάζας και την ευρύτερη περιοχή

Το Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων διεξήγαγε συζήτηση σχετικά με την κατάσταση στο Ισραήλ, τη Λωρίδα της Γάζας και την ευρύτερη περιοχή, με βάση τη δήλωση επί της οποίας είχε ομοφωνήσει το Συμβούλιο την προηγούμενη ημέρα, ζητώντας, μεταξύ άλλων, άμεσες ανθρωπιστικές παύσεις των εχθροπραξιών στη Γάζα και τη δημιουργία ανθρωπιστικών διαδρόμων.

Οι υπουργοί επικεντρώθηκαν ειδικότερα στην ανθρωπιστική κατάσταση στη Γάζα και ενημερώθηκαν σχετικά από τον Επίτροπο κ. Lenarčič. Το Συμβούλιο τόνισε ότι το άνοιγμα της διέλευσης της Ράφα αποτελεί θετική εξέλιξη, αλλά δεν επαρκεί για την ανθρωπιστική ανακούφιση του πληθυσμού.

Οι υπουργοί τόνισαν την ανάγκη για αυξημένη ικανότητα διέλευσης, είτε με το άνοιγμα περισσότερων χερσαίων διελεύσεων είτε με τη δημιουργία ειδικής θαλάσσιας οδού, και ζήτησαν εκ νέου την άμεση και άνευ όρων απελευθέρωση όλων των ομήρων και την πρόσβαση του Ερυθρού Σταυρού σε αυτούς.

Στη συνέχεια, το Συμβούλιο συζήτησε την ανάγκη να αποφευχθεί η κλιμάκωση και η διάχυση στην περιοχή. Για τον σκοπό αυτό, η ΕΕ απευθύνεται σε όλους τους σχετικούς περιφερειακούς παράγοντες, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στην κατάσταση με τη Χεζμπολάχ στα βόρεια σύνορα του Ισραήλ με τον Λίβανο.

Τέλος, το Συμβούλιο επικεντρώθηκε στην ανάγκη να καταβληθούν προσπάθειες για μια πιο μακροπρόθεσμη λύση, για ένα μετασυγκρουσιακό σενάριο που θα μπορεί να εξασφαλίσει τη σταθερότητα και τη βιώσιμη ειρήνη στην Παλαιστίνη, το Ισραήλ και την ευρύτερη περιοχή.

Αυτή η δραματική κρίση που βιώνουμε έχει εξαιρετικά υψηλό κόστος σε ανθρώπινες ζωές —Ισραηλινών και Παλαιστινίων— και δείχνει την πολιτική και ηθική αποτυχία της διεθνούς κοινότητας. Δεν κατορθώσαμε να βρούμε λύση για την κατάσταση αυτή. Θα πρέπει, λοιπόν, αυτή εδώ η συγκυρία να αποτελέσει ευκαιρία για να συνειδητοποιήσουμε ότι είναι απολύτως αναγκαίο να βρεθεί λύση και ότι πρέπει να υπάρξει ένα μέλλον με δύο κράτη. Δεν πρόκειται μόνο για την ανοικοδόμηση της Γάζας. Αυτό το έχουμε κάνει αρκετές φορές στο παρελθόν. Πρέπει να οικοδομήσουμε ένα κράτος για τους Παλαιστινίους.

Josep Borrell, Ύπατος Εκπρόσωπος για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας

Ο Ύπατος Εκπρόσωπος πρότεινε στο Συμβούλιο ένα σύνολο προϋποθέσεων για την εξεύρεση λύσης, σε στενή συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τα αραβικά κράτη.

Δεν μπορούμε να δεχτούμε τον αναγκαστικό εκτοπισμό του παλαιστινιακού λαού εκτός της Γάζας. Δεν μπορούμε να δεχτούμε την εκδίωξη των Παλαιστινίων με την ελπίδα ότι θα φιλοξενηθούν κάπου αλλού. [...] Καμία εδαφική αλλαγή ή μείωση του εδάφους της Γάζας. Όχι στην επανακατοχή από τις ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις σε μόνιμη βάση. Όχι στην επιστροφή της Χαμάς στη Γάζα. Josep Borrell, Ύπατος Εκπρόσωπος για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας

Όσον αφορά το μέλλον, ο Ύπατος Εκπρόσωπος υπογράμμισε ότι η κατάσταση στη Γάζα δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το παλαιστινιακό ζήτημα στο σύνολό του, απεναντίας πρέπει να αποτελέσει μέρος της ολοκληρωμένης και βιώσιμης λύσης. Οι διάφοροι παράγοντες πρέπει να δεσμευτούν για την εξεύρεση λύσεων σχετικά με μια Παλαιστινιακή Αρχή στη Γάζα, της οποίας η εντολή και η νομιμότητα πρέπει να σχεδιαστούν προσεκτικά και να αποφασιστούν από το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.

Ο Ύπατος Εκπρόσωπος τόνισε επίσης ότι είναι σημαντικό να επιδείξουν μεγαλύτερη δραστηριοποίηση οι αραβικές χώρες, αλλά και ευρύτερη δραστηριοποίηση η Ευρωπαϊκή Ένωση στην περιοχή.

• Δήλωση του Ύπατου Εκπροσώπου εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με ανθρωπιστικές παύσεις στη Γάζα, 12 Νοεμβρίου 2023

Επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας

Οι υπουργοί Εξωτερικών της ΕΕ συζήτησαν την επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, μετά την παρέμβαση του υπουργού Εξωτερικών της Ουκρανίας, Dmytro Kuleba, ο οποίος ενημέρωσε, μέσω βιντεοδιάσκεψης, τους και τις υπουργούς της ΕΕ σχετικά με τις τελευταίες εξελίξεις στο πεδίο της μάχης, καθώς και τις στρατιωτικές προτεραιότητες και ανάγκες της Ουκρανίας.

Το Συμβούλιο επανέλαβε την αταλάντευτη δέσμευσή του να στηρίξει την Ουκρανία και να τη βοηθήσει να αμυνθεί στον πόλεμο που εξαπέλυσε ο Πούτιν. Οι υπουργοί συζήτησαν περαιτέρω τη στρατιωτική στήριξη της ΕΕ και τις μελλοντικές δεσμεύσεις περί ασφάλειας, μετά το σχετικό αίτημα των ευρωπαίων ηγετών και ηγέτιδων τον Οκτώβριο του 2023.

Ο Ύπατος Εκπρόσωπος επιβεβαίωσε ότι πρώτη προτεραιότητα είναι να εξασφαλιστεί πρόσθετη στρατιωτική στήριξη μέσω του προτεινόμενου ειδικού κονδυλίου του ΕΜΕ —του Ταμείου Βοήθειας για την Ουκρανία— από το 2024.

Επιπλέον, η ΕΕ θα συνεχίσει να εκπαιδεύει ουκρανούς στρατιώτες μέσω της συμβουλευτικής αποστολής της ΕΕ στην Ουκρανία, η οποία έχει ήδη εκπαιδεύσει περισσότερους από 30.000 στρατιώτες σε λιγότερο από έναν χρόνο και θα εκπαιδεύσει 10.000 ακόμη στρατιώτες την προσεχή περίοδο.

Τέλος, η ΕΕ θα επιμείνει σε άλλη μια βασική προτεραιότητα, την ειρηνευτική φόρμουλα της Ουκρανίας, η οποία θεωρείται από το Συμβούλιο ως η μόνη πρόταση για δίκαιη και βιώσιμη ειρήνη που θα πρέπει να συζητηθεί σε διεθνές επίπεδο.

Αρμενία/Αζερμπαϊτζάν

Το Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων διεξήγαγε συζήτηση για την Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν, υπό το φως της στρατιωτικής επιχείρησης του Αζερμπαϊτζάν στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ στις 19-20 Σεπτεμβρίου 2023, του επακόλουθου μαζικού εκτοπισμού περισσότερων από 100.000 Αρμενίων του Καραμπάχ, και των συνεχιζόμενων προσπαθειών εξομάλυνσης των σχέσεων.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Οκτωβρίου του 2023 συζήτησε το πώς μπορεί να ενισχύσει περαιτέρω τη συνεργασία της ΕΕ με την Αρμενία και να στηρίξει τις δημοκρατικά εκλεγμένες αρχές της, την ανθεκτικότητά της, την ασφάλειά της και τη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων στη χώρα.

Με βάση τα ανωτέρω, το Συμβούλιο συμφώνησε να διερευνήσει τη δυνατότητα να παρασχεθεί μη θανατηφόρος στήριξη στην Αρμενία στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη και να ενισχυθεί η αποστολή της ΕΕ στην Αρμενία, ώστε να υπάρξουν περισσότεροι παρατηρητές και περισσότερες περιπολίες, μεταξύ άλλων σε ευαίσθητες περιοχές. Οι υπουργοί έθιξαν επίσης το ενδεχόμενο ελευθέρωσης των θεωρήσεων για την Αρμενία.

Πρέπει να βρισκόμαστε σε άκρα επιφυλακή για τυχόν απόπειρες αποσταθεροποίησης της Αρμενίας, τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά. Το μήνυμά μας προς το Αζερμπαϊτζάν είναι σαφές: Οποιαδήποτε παραβίαση της εδαφικής ακεραιότητας της Αρμενίας είναι απαράδεκτη και θα έχει σοβαρές συνέπειες στην ποιότητα των σχέσεών μας. Ζητούμε την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων μεταξύ της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν βάσει του έργου που επιτέλεσε ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Θέλουμε οπωσδήποτε να συναφθεί η ειρηνευτική συνθήκη, και δεσμευόμαστε να συνεχίσουμε τον διαμεσολαβητικό μας ρόλο. Αποφασίσαμε να καλέσουμε τον Υπουργό Εξωτερικών της Αρμενίας να συναντηθεί μαζί μας στο περιθώριο ενός από τα προσεχή Συμβούλια Εξωτερικών Υποθέσεων. Josep Borrell, Ύπατος Εκπρόσωπος για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας

Λοιπές αποφάσεις

Το Συμβούλιο ενέκρινε επίσης χωρίς συζήτηση τα σημεία που περιλαμβάνονταν στους καταλόγους νομοθετικών και μη νομοθετικών σημείων «Α».

Κλιματική διπλωματία

Στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ συμμετείχε ο ορισθείς πρόεδρος της COP28, Sultan Al Jaber, προκειμένου να ανταλλάξει απόψεις με τους υπουργούς της ΕΕ για τη διπλωματία στον τομέα του κλίματος. Με τη συζήτηση επιβεβαιώθηκε η αποφασιστικότητα της ΕΕ να διασφαλίσει ότι, παρά την τρέχουσα γεωπολιτική αναταραχή, η διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το κλίμα θα παραμείνει επικεντρωμένη στον υπαρξιακό αγώνα κατά της υπερθέρμανσης του πλανήτη και της κλιματικής αλλαγής με φιλόδοξες αποφάσεις και δεσμεύσεις.

Υπουργική διάσκεψη ΕΕ-Δυτικών Βαλκανίων

Μετά το πέρας του επίσημου Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων, οι υπουργοί της ΕΕ συμμετείχαν στην υπουργική διάσκεψη ΕΕ-Δυτικών Βαλκανίων μαζί με τους και τις έξι υπουργούς Εξωτερικών των εταίρων των Δυτικών Βαλκανίων: Αλβανία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Κόσοβο*, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία και Σερβία.

Σκοπός της υπουργικής διάσκεψης ήταν να ενισχυθεί περαιτέρω η συνεργασία της ΕΕ με τα Δυτικά Βαλκάνια, με έμφαση στις κοινές προκλήσεις στον τομέα της ασφάλειας, όπως οι εξωτερικές παρεμβάσεις και η χειραγώγηση των πληροφοριών, οι κυβερνοαπειλές και οι επιπτώσεις της επίθεσης της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, καθώς και η συνεργασία σε διεθνή φόρουμ.

* Η ονομασία αυτή χρησιμοποιείται με επιφύλαξη των θέσεων ως προς το καθεστώς και συνάδει με την απόφαση 1244/1999 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και τη γνώμη του Διεθνούς Δικαστηρίου σχετικά με τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσόβου.

• Υπουργική διάσκεψη ΕΕ-Δυτικών Βαλκανίων (δελτίο Τύπου, 13 Νοεμβρίου 2023)